- Die van Leuvenkermis keren, brengen de winter onder hun kleren.
In hedendaags Nederlands:
> ‘Wie van de Leuvense kermis terugkeert, voelt dat het winterse, koude seizoen begonnen is.’
De Leuvense kermis valt traditioneel in september. Rond die tijd worden de dagen korter en koeler. De “winter onder hun kleren” is een beeldende manier om te zeggen dat de kermisgangers de eerste koude aan den lijve ondervinden — en als het ware mee naar huis brengen.
🌦️ Oorsprong:
Het is een ‘Vlaams-Brabantse volkse weerspreuk’, verbonden met de jaarlijkse Leuvense kermis. Zulke kalender- en weerspreuken ontstonden uit waarnemingen van het weer rond terugkerende jaarmarkten, kerkelijke feestdagen en landbouwmomenten.
De formulering is bovendien gemakkelijk te onthouden door het rijm:
– ‘keren’
– ‘kleren’
De spreuk moet daarom niet als een letterlijke meteorologische voorspelling worden opgevat, maar als de vaststelling dat ‘na Leuvenkermis doorgaans het koudere najaarsseizoen inzet’.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’. Het gaat naar alle waarschijnlijkheid om een ‘anoniem volksgezegde’, dat mondeling werd overgeleverd en later in verzamelingen van Brabantse of Vlaamse spreekwoorden en weerspreuken terechtkwam.
Een precieze ontstaansdatum of eerste schriftelijke vindplaats is zonder gespecialiseerd archief- of bronnenonderzoek niet met zekerheid aan te wijzen. De spreuk behoort dus eerder tot het ‘collectieve regionale erfgoed’ dan tot het werk van één schrijver.
Maandspreuken september:
2. Terwijl het verleidelijke lied van september in mijn oor begint te fluisteren, hunkert mijn hartstochtelijke geest naar de pracht van zijn belofte.
De zin personifieert september als een verleidelijke, muzikale verschijning – met een “verlokkend lied” – die iets losmaakt bij de spreker. Woorden als “gepassioneerde geest” en “verlangt” kaderen de komst van het seizoen niet slechts als een weersverandering, maar als een emotionele aantrekkingskracht: een hunkering naar of verwachting van wat komen gaat. “De pracht van zijn belofte” suggereert dat de nadruk ligt op de verwachting – de schoonheid die september op het punt staat te onthullen – in plaats van op de schoonheid die de maand al in zich draagt. Dit sluit aan bij Hortons bredere stijl: warme, nostalgische en door geloof geïnspireerde bespiegelingen over de seizoenen, herinneringen en familie (ze heeft een soortgelijke uitspraak over oktober, die ze omschrijft als “het seizoen dat mijn ziel doet ontwaken”).
Herkomst:
Het citaat is niet gekoppeld aan één specifiek, bekend gepubliceerd werk met een duidelijke bronvermelding. Het circuleert op websites die citaten verzamelen (zoals Goodreads, IZ Quotes, Quote Garden, The Guardian en diverse overzichten van “september-citaten”) met telkens dezelfde bewoording en toeschrijving aan haar. Daarnaast zijn enkele van haar andere citaten opgenomen in gepubliceerde verzamelbundels (zoals “She Said What? Quotable Women Talk Aging” van dr. Kathleen Cannon en “Quotes to Live Your Life By!” van Emma Careford). Gezien haar oeuvre – persoonlijke essays en seizoensgebonden overpeinzingen in “The Charleston Gazette” en op blogs zoals “Peggy’s Ponderings” – is de kans groot dat deze zin afkomstig is uit een van die essays of blogberichten, en niet uit een gedicht of hoofdstuk van een boek; ik heb echter nergens een specifieke oorspronkelijke bron kunnen vinden.
Auteur:
Peggy Toney Horton is een bestaande, gedocumenteerde schrijfster van persoonlijke essays en columns; ze woont in een klein stadje in de buurt van Charleston, West Virginia. Ze schrijft al lange tijd voor de “Charleston Gazette-Mail” (met name de rubriek “Essays on Faith”) en haar werk is ook verschenen in publicaties als “USA Deep South”, “All Things Girl”, “Midlife Collage”, “Bewildering Stories”, “Front Porch Magazine”, “Page & Spine”, ‘Memoirabilia” en “A Quiet Courage”. Ze is de auteur van diverse boeken, waaronder “Somewhere in Heaven My Mother Is Smiling” (2011) – dat in 2011–2012 tot de top 100 van geïmporteerde boeken in China behoorde – evenals “Unseen Angels”, “Sweet Whispers of Youth”, “Stop the World and Get Off”, “Does God Want Us to Be Happy”, “Cries of a Broken Spirit”, “Sunshine Hollow”, “Dancing With Sugarplums” en “She Did It Her Way”. In 2020 verloor ze haar zoon aan kanker; in enkele van haar recentere essays blikt ze terug op dat verdriet.
3. De ramen staan open en laten de septemberbries binnen – een maand die ruikt naar briefpapier en potloodspaanders, herfstbladeren en motorolie. Een maand die ruikt naar vooruitgang en verder gaan.
Het fragment schetst september als een maand van overgang en een nieuw begin:
– ‘Schriftpapier en potloodslijpsel’ roepen associaties op met teruggaan naar school, een frisse start en leren.
– ‘Herfstbladeren’ suggereren de wisseling van de seizoenen en het verstrijken van de tijd.
– ‘Motor-olie’ staat voor beweging, machines, reizen en misschien wel onafhankelijkheid.
– Begrippen als ‘vooruitgang’ en ‘verdergaan’ verbinden deze fysieke geuren met een emotionele verandering: het verleden achter zich laten en een nieuwe levensfase ingaan.
Oliver maakt gebruik van ‘geurbeelden’ en een vorm van ‘synesthesie’ door een abstracte tijdsperiode te beschrijven aan de hand van de geuren die ermee worden geassocieerd. De sfeer is zowel nostalgisch als hoopvol: september markeert een einde, maar biedt ook de mogelijkheid tot vooruitgang.
📖 Auteur en herkomst:
Het citaat is afkomstig van Lauren Oliver, uit haar young-adultroman “Vanishing Girls” (2015).
Het wordt doorgaans als volgt weergegeven:
> “De ramen staan open en laten de septemberbries binnen: een maand die ruikt naar schriftpapier en potloodslijpsel, herfstbladeren en motor-olie. Een maand die ruikt naar vooruitgang, naar verdergaan.”
> — Lauren Oliver, “Vanishing Girls”
De formulering en interpunctie kunnen per editie of website met citaten enigszins verschillen; ‘notebook paper’ (schriftpapier) is de versie die het vaakst wordt aangehaald.
4 . Zoete septemberzegeningen! Ik ben eeuwig dankbaar!
– warme wensen voor een gelukkige en gezegende maand september;
– waardering voor het leven, dierbaren, kansen of spirituele zegeningen;
– het verlangen om de maand met dankbaarheid en optimisme te beginnen.
De uitdrukking “eeuwig dankbaar” is hier een nadrukkelijke manier om “diep en voortdurend dankbaar” te zeggen; het is niet per se letterlijk bedoeld.
📜 Oorsprong:
De formulering lijkt eerder een ‘moderne inspirerende groet voor sociale media’ te zijn dan een traditioneel spreekwoord, religieus vers of citaat uit een bekend literair werk. Het behoort tot het populaire genre van zegeningen voor een “nieuwe maand”, die vaak worden gedeeld op Facebook, Instagram, Pinterest en via afbeeldingen met groeten.
✍️ Auteur:
De uitspraak circuleert online onder de naam Charmaine J. Forde, dus kan deze redelijkerwijs worden toegeschreven aan:
> “Lieve zegeningen voor september! Ik ben eeuwig dankbaar!”
> — Charmaine J. Forde
Toeschrijving op een afbeelding of in een gedeeld bericht bewijst echter op zichzelf niet het oorspronkelijke auteurschap. Bij gebrek aan een gedateerde primaire bron — zoals Forde’s oorspronkelijke bericht, boek of website — is de veiligste omschrijving:
> ‘Toegeschreven aan Charmaine J. Forde; exacte oorspronkelijke bron en datum niet bevestigd.’
5. Kom september, midden september als de eerste nachtvorst komt, dat is het jachtseizoen. Hengels worden opgehangen en het jachtseizoen begint. Als jager moet je oppassen dat het geen obsessie wordt.
Bud Grant beschrijft het seizoensritme van een buitenmens in het noorden van de Verenigde Staten:
– Rond half september markeert de eerste vorst de overgang van vissen naar de jacht in de herfst.
– De visuitrusting wordt opgeborgen en de aandacht verschuift naar de jacht.
– Zijn laatste zin is een waarschuwing: enthousiasme voor de jacht kan doorslaan en iemands tijd, verantwoordelijkheden, relaties of beoordelingsvermogen gaan overheersen.
De eerste vorst is eerder een traditionele aanduiding voor de herfst dan een exacte startdatum; de wettelijke jachtseizoenen verschillen per locatie en diersoort.
Auteur en herkomst:
Het citaat wordt ‘breed toegeschreven aan Bud Grant’ – Harry Peter “Bud” Grant Jr. (1927–2023), de in de Hall of Fame opgenomen coach van de Minnesota Vikings en een fervent jager, visser en natuurbewuste buitenman.
Het lijkt te gaan om een ‘persoonlijke observatie van Grant’ en niet om een ouder spreekwoord. De meeste online verzamelingen van citaten vermelden echter geen betrouwbare datum, interview, paginanummer of oorspronkelijke publicatie. Het wordt soms in algemene zin in verband gebracht met Grants autobiografische geschriften en interviews over het buitenleven, waaronder de periode rond zijn memoires:
> “I Did It My Way: A Remarkable Journey to the Hall of Fame”
> Bud Grant met Jim Bruton, 2013.
Zolang er geen specifieke pagina of oorspronkelijk interview kan worden gevonden, is de veiligste toeschrijving:
> ‘Toegeschreven aan Bud Grant; oorspronkelijke bron onzeker.’
Een veel geciteerde versie begint als volgt:
> “Halverwege september, wanneer de eerste vorst intreedt, begint het jachtseizoen…”
6. De aarde is zo rijk in september. Appels en kweeperen vallen van zware takken. Kool, pompoen, broccoli, paprika, tomaten rijpen in elke tuin. Witte en blauwe druiven hangen zware trossen aan de wijnstokken.
De passage viert ‘september als een seizoen van overvloed en oogst’.
De buigende takken, rijpende groenten en zware trossen druiven tonen de aarde op haar rijkst, vlak voor de neergang van de herfst.
Het terugkerende idee van ‘zwaarte’ suggereert:
– vruchtbaarheid en overvloed,
– de voltooiing van het groeiseizoen,
– dankbaarheid voor de vrijgevigheid van de natuur,
– september als overgang tussen zomer en herfst.
✍️ Auteur en herkomst:
Het citaat wordt ‘veelal toegeschreven aan Gladys Taber’ (1899–1980), een Amerikaanse schrijfster die bekendstaat om haar beschouwende essays over het plattelandsleven, het huiselijk leven, dieren, tuinen en de seizoenen rond haar huis in Connecticut, Stillmeadow.
Het wordt vaak in verband gebracht met haar “Stillmeadow-geschriften”, en sommige secundaire bronnen linken het aan “Stillmeadow Calendar” (1967). Het is echter lastig om een betrouwbare bronvermelding (met editie en paginanummer) voor de exacte bewoording te vinden; daarom is de veiligste toeschrijving:
> “De aarde is zo rijk in september…” — toegeschreven aan Gladys Taber.
Het is geen oud spreekwoord of traditionele uitdrukking, maar blijkbaar een passage uit — of een bewerking van — Tabers proza over de seizoenen.
📝 Tekstvariaties:
Er circuleren online verschillende versies, waaronder:
– “Witte en ‘blauwe’ druiven…”
– “Witte en ‘paarse’ druiven…”
– “vallen van ‘zware takken”
– “vallen van ‘de bomen”
Deze variaties suggereren dat het citaat soms is overgenomen, ingekort of geparafraseerd, in plaats van letterlijk te zijn overgenomen uit een geverifieerde uitgave.
7. De herfst opent in mij een wond van tederheid.
“De herfst slaat in mij een wond van tederheid” beschrijft de bitterzoete emotie die door de herfst wordt opgeroepen: melancholie, nostalgie, kwetsbaarheid en genegenheid.
De “wond” is metaforisch bedoeld: het gaat niet louter om pijn, maar om een diepe emotionele openstelling. Het afnemende herfstlicht, de vallende bladeren en het besef van een einde maken de spreker buitengewoon ontvankelijk voor herinneringen en tederheid.
✍️ Auteur en herkomst:
De uitspraak wordt ‘veelvuldig toegeschreven aan de Spaanse schrijfster Rosa Chacel (1898–1994)’. De gebruikelijke Spaanse formulering luidt:
> «El otoño me abre una herida de ternura.»
Met deze toeschrijving dient men echter voorzichtig om te gaan: de uitspraak duikt vaak op in citatenverzamelingen en online berichten ‘zonder vermelding van een specifiek boek, gedicht, dagboekfragment of pagina’. Ik kan geen betrouwbare primaire bron aanwijzen waarin Chacel deze woorden daadwerkelijk heeft opgeschreven.
De beste manier om ernaar te verwijzen:
Als wetenschappelijke nauwkeurigheid van belang is, gebruik dan:
> “El otoño me abre una herida de ternura”, veelal toegeschreven aan Rosa Chacel.
Rosa Chacel geldt dus als de geaccepteerde auteur, maar de exacte oorspronkelijke bron is niet geverifieerd. De Engelse versie is een getrouwe vertaling, al volgt de formulering “Autumn opens a wound of tenderness in me” de Spaanse zinsbouw letterlijker.
