9 mei

Mei koel en nat, vreet koe en paard zich zat.

Foto: Helena Lopes. *Betekenis 📖 🌦️:* Als de maand mei koel en nat is, dan groeien: het gras, de weiden en ander voergewassen extra goed. Daardoor hebben koeien en paarden volop te eten. *“Zich zat vreten”* betekent hier: *‘zoveel kunnen eten als ze willen’. Kort samengevat:* 👉 Een frisse, natte mei is gunstig voor het vee en de landbouw. **🌱 Oorsprong:** Deze spreuk komt uit de *‘volksweerkunde’* en de *‘agrarische traditie’* in het *Nederlandse taalgebied.* Het is een *‘oude boerenwijsheid’.* Zulke spreuken ontstonden in een tijd waarin boeren sterk afhankelijk waren van: het weer, grasgroei, hooiopbrengst, de conditie van hun dieren. Een *‘koele en natte mei’* zorgde vaak voor voldoende bodemvocht, goede grasgroei, rijke weiden later in het seizoen. *Achterliggende gedachte:* Te droog en warm in mei → minder grasgroei. Koel en vochtig in mei → betere weiden. Dus de spreuk is vooral gebaseerd op *‘praktische waarneming uit het boerenleven’.* **✍️ Auteur:** Er is *‘geen bekende individuele auteur’.* Deze weerspreuk is *‘anoniem’.* Ze behoort tot de *‘mondeling overgeleverde volkswijsheden’.* Zoals bij veel weerspreuken is de *“auteur”* dus eigenlijk: *‘het volk’* en meer specifiek: *‘generaties boeren’.* 🧭 *Taalopmerking:* De formulering *“vreet koe en paard zich zat”* is wat ouder en volkser van toon. *“Vreet”* klinkt vandaag wat grof, maar was in zulke spreuken heel gebruikelijk. De spreuk is bedoeld als *‘beeldende, ritmische boerenuitspraak’.*

2. De mei tot jubelmaand verkoren, heeft toch nog rijm achter de oren.

Foto: Alexandr Podvalny. **Betekenis 🌼 🌿:** Mei is wel een vrolijke lentemaand (*“jubelmaand”*), maar het kan in mei toch nog koud zijn, vooral met nachtvorst of rijm.
*Eenvoudig gezegd:* 👉 Laat je niet misleiden door het mooie voorjaarsweer: in mei kan het nog vriezen. *Beeldspraak: “Rijm” = vorst / bevroren dauw. “Achter de oren”** = iets nog in zich hebben, iets nog niet helemaal kwijt zijn. Dus:* 🌤️ Mei lijkt al warm en feestelijk, maar heeft nog een staartje van de winter. 🌾 Oorsprong: Deze regel hoort bij de *‘oude weerspreuken en volkswijsheden’ uit de Lage Landen.* *Achtergrond:* In de landbouw was mei een belangrijke maand. Boeren wisten uit ervaring dat er ‘nog late nachtvorst’ kon optreden. Daarom waarschuwde men met zulke spreuken tegen te vroeg zaaien of gevoelige planten buiten zetten.Verwante volkskennis: Deze gedachte sluit aan bij het idee van de *“IJsheiligen”* (ongeveer 11–15 mei), een periode waarin volgens de traditie nog koude nachten konden voorkomen. **✍️ Auteur:** Waarschijnlijk *geen individuele auteur bekend.* Deze spreuk geldt doorgaans als: een *‘volkse weerspreuk’, ‘anoniem overgeleverd’,* afkomstig uit de *‘mondelinge traditie’.* Er is dus *‘meestal geen specifieke dichter of schrijver’* aan verbonden. Belangrijk: De formulering klinkt poëtisch, waardoor mensen soms denken dat het een citaat van een bekende auteur is, maar voor zover algemeen bekend is het *‘geen duidelijk toewijsbaar literair citaat’ van één auteur.* 💬 *Moderne parafrase: “Mei is mooi, maar pas op: het kan nog vriezen.”*

3. St. Macarius (9 mei) rust noch duur, want de hemel staat in vuur.

Foto: Pixabay. **Betekenis 📜 🌤️ :** *“rust noch duur”* betekent hier waarschijnlijk: geen rust, geen bestendigheid, dus: het weer blijft niet lang stabiel, *“de hemel staat in vuur”* betekent niet letterlijk brand, maar: een *‘vurig rode lucht’,* vaak bij *‘zonsopgang of zonsondergang’,* in de volksweerkunde vaak een teken van *‘onrustig weer’, ‘wind’, ‘regen’ of ‘onweer’.* *In modern Nederlands: ‘Rond Sint-Macarius is het weer onstabiel; een vuurrode hemel kondigt weersomslag of onrust aan.’* 🧾 *Uitleg van de formulering: “Rust noch duur”.* Dit is *‘ouder Nederlands’, ‘rust’ = kalmte, ‘duur’ = duur, voortduring, bestendigheid.* Samen betekent het dus: *‘geen kalmte en geen blijvende toestand’,* vrij vertaald: *‘het weer houdt het niet lang uit zoals het is’.* **🏛️ Oorsprong:** 🌾 Volksweerkunde en heiligenkalender. Deze regel hoort heel waarschijnlijk thuis in de traditie van: *‘boerenwijsheden’,* *‘weerspreuken’, ‘heiligendagen als kalenderankers’.* Vroeger koppelde men het weer vaak aan: de dag van een heilige, terugkerende natuurverschijnselen, ervaring uit landbouw en seizoensritme. Waarom Sint-Macarius? De naam Macarius / Macharius komt in de Lage Landen vooral voor in *‘oude katholieke kalendertradities’.* Zulke spreuken leefden vooral in: Vlaanderen, Brabant, delen van de *‘Nederlandse en Zuid-Nederlandse volkscultuur’.* Let op: De datum van een heilige kon in oude kalenders en streken soms verschillen. Daarom is bij dit soort spreuken de *‘volkstraditie’* vaak belangrijker dan de officiële kerkelijke feestdag. ✍️ **Auteur:** Geen bekende individuele auteur. Voor zover bekend heeft deze spreuk *‘geen aanwijsbare auteur’.* Het meest waarschijnlijke antwoord is: *‘anoniem’,* afkomstig uit de *‘mondelinge overlevering’,* later mogelijk opgetekend in: *‘almanakken, spreukenverzamelingen, folkloristische publicaties’.* Met andere woorden: Dit is vrijwel zeker *‘geen citaat van één schrijver’,* maar een *‘volksrijm’.*

4. Mei koel en nat, vult de schuur en ook het vat.

Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 📜: Deze traditionele Nederlandse weerspreuk wordt gebruikt om een voorspelling te doen over de oogst op basis van het weer in de maand mei. 🌻 “Mei koel en nat”: Dit beschrijft een meimaand met lagere temperaturen en aanzienlijke neerslag. 🌾 “Vult de schuur”: Dit verwijst naar een overvloedige graanoogst. Regen in mei is cruciaal voor de groei van gewassen zoals tarwe en gerst.🍷 “En ook het vat”: Dit duidt op een goede oogst voor wijn of bier, wat symbool staat voor overvloed in het algemeen. Voldoende regen zorgt voor gezonde en sappige druiven of ingrediënten voor bier. In het kort: Een koude en regenachtige mei wordt gezien als een goed voorteken voor een rijke en succesvolle oogst later in het jaar. 🌍 Oorsprong: Weerspreuken zoals deze hebben een lange geschiedenis en zijn diep geworteld in de volkscultuur. 🕰️Volkswijsheid: Ze ontstonden in een tijd dat mensen sterk afhankelijk waren van de landbouw en het weer voor hun overleven. Door observaties over vele jaren heen te bundelen in korte, rijmende zinnen, konden boeren ervaringen en kennis overdragen.🗺️ Mondelinge Traditie: Ze werden mondeling doorgegeven van generatie op generatie voordat ze werden opgeschreven. Dit verklaart waarom er vaak verschillende varianten van dezelfde spreuk bestaan in verschillende regio’s. ⚖️ Geen Wetenschap: Hoewel gebaseerd op waarnemingen, zijn weerspreuken geen wetenschappelijke feiten. Ze bieden een algemene tendens en geen gegarandeerde voorspelling. ✍️ Auteur: Het is niet mogelijk om een specifieke auteur aan deze weerspreuk toe te schrijven. 🚫 Anoniem: Omdat weerspreuken voortkomen uit de collectieve ervaring en wijsheid van het volk over een lange periode, is er geen individuele maker bekend. 🧑‍🌾 Het “Volk”: De spreuk is het resultaat van talloze anonieme boeren en buitenmensen die hun observaties deelden. Je kunt zeggen dat het auteurschap bij “het volk” ligt. Weerspreuken zijn een prachtig voorbeeld van immaterieel cultureel erfgoed, een levende traditie die ons verbindt met het verleden en onze relatie met de natuur weerspiegelt. 🌿

Beter één bui op het land, dan tien aan het strand.

Afbeelding- Peter van Geest AI. **Betekenis 📖🌦️ :** Regen op landbouwgrond is nuttig en welkom 🌱. Regen aan het strand is vooral vervelend 🏖️. Met andere woorden: één regenbui waar de natuur en landbouw er iets aan hebben, is waardevoller dan veel buien op een plek waar ze alleen overlast geven. *Kort samengevat:* Liever regen waar hij nodig is, dan regen waar hij alleen het plezier bederft. 🌾 *Achterliggende gedachte:* De spreuk komt voort uit een typisch Nederlandse kijk op het weer. Boeren en tuinders hebben *‘regen nodig voor gewassen’.* Na droge periodes is een bui boven akkers en weilanden *‘gunstig’.* ‘Een bui aan zee treft vooral *‘dagjesmensen en vakantiegangers’,* maar helpt de landbouw veel minder. *Dus de spreuk drukt eigenlijk een ‘praktische voorkeur’ uit: ‘nut boven gemak’,* ‘landbouwbelang boven strandplezier’. **🕰️ Oorsprong:** De uitdrukking klinkt als een *‘volkswijsheid’,* maar ze is waarschijnlijk ook een *‘speelse moderne variant’* op een veel ouder Nederlands spreekwoord: Verwante klassieke spreuk: *“Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht.”* De vorm: *“Beter één … dan tien …” i*s duidelijk ontleend aan dat oude spreekwoord. Daarom is *“Beter één bui op het land, dan tien aan het strand”* vermoedelijk geen eeuwenoude weerspreuk, maar eerder een *‘later gevormde, humoristische of journalistieke variant’* die goed blijft hangen. **✍️ Auteur:** Voor zover bekend heeft deze spreuk ‘geen vast aanwijsbare auteur’. Waarschijnlijk is het: een ‘anonieme volksuitdrukking’, of een *‘creatieve variatie’* die in omloop is geraakt via: weerpraatjes, landbouwcontext, media of columns. Conclusie over de auteur: *“Geen bekende oorspronkelijke schrijver’.* Niet aan één persoon toe te schrijven.

Mei spreuken vandaag:

6. Winden van mei die dansen op de zee, een kring ronddansend van vrolijkheid. Van golf tot golf, terwijl het schuim omhoog vliegt om rond je hoofd te worden geslingerd.

Foto: proartspb. **Betekenis:** een lyrisch beeld van lente, zee en dansende natuur, met daaronder een toon van *‘liefdesverlangen en gemis’.* **Auteur:** James Joyce ✅ **Oorsprong:** het gedicht *“Winds of May, that dance on the sea…”* uit *“Chamber Music”* (1907)

7. Mei! Koningin van bloesems en volle bloemen, met welke mooie muziek zullen we de uren betoveren?

Foto: s-usans-blog. **Betekenis 📝 :** een poëtische lofzang op mei als symbool van lente, bloei en vreugde. **Oorsprong:** uit een Engels lentegedicht / lyrisch vers. **Auteur:** *Edward Hovell-Thurlow, 2nd Baron Thurlow.*

8. Wat is er zo lief en dierbaar als een voorspoedige ochtend in mei, de zelfverzekerde bloei van de dag.

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren