10 mei

Wat koelte en wat nat, vult uw kelders beurs en vat.
Foto: Jonathan Borba. Betekenis📌 🌦️ : Deze spreuk wil zeggen dat ‘een periode met wat koeler en natter weer gunstig kan zijn voor de oogst’. Als gewassen, fruit of druiven voldoende vocht krijgen en niet door hitte verdrogen, levert dat: 🍇’volle kelders’op → veel voorraad/oogst, 💰 een ‘gevulde beurs’ → financiële opbrengst, 🍷 een ‘gevuld vat’ → drank, wijn, bier of cider in overvloed. Vrij vertaald: “Een beetje koel en nat weer brengt welvaart en een goede opbrengst.” 🌱 Achterliggende gedachte: In oude landbouwsamenlevingen was het weer rechtstreeks verbonden met: de kwaliteit van de oogst, de hoeveelheid voedsel, de productie van wijn of bier, het inkomen van boeren en handelaars. Deze spreuk drukt dus ‘boerenwijsheid’ uit: ‘niet elk mooi zonnig weer is goed; soms zijn koelte en regen juist voordelig.’ 🕰️ Oorsprong: 📚 Herkomst: Deze uitspraak behoort zeer waarschijnlijk tot de ’traditionele Nederlandse/Vlaamse weerspreuken’ uit de landbouwcultuur. Kenmerken die daarop wijzen: rijmende vorm: ‘nat – vat’, ‘oude woordkeuze: beurs, kelders, vat”, typische focus op ‘oogst en voorspoed. Dergelijke spreuken werden vaak mondeling overgeleverd en later opgenomen in: boerenalmanakken, volkskundige verzameling met weerspreuken, regionale spreekwoordenboeken 🌦️ . 🌍 Culturele oorsprong: Waarschijnlijk ligt de oorsprong in de ‘volkswijsheid van de Lage Landen. (Nederland en vooral ook Vlaanderen), waar men sterk afhankelijk was van het weer voor landbouw en drankproductie. ✍️ Auteur: Voor zover bekend heeft deze weerspreuk ‘geen individuele, met zekerheid bekende auteur.’

2. Zijn in maart de wolken groots en wijd, in mei is het dan het gewas dat goed gedijt.

Foto: Donald Tong. **Betekenis 📖 🌦️:** Dit is een *‘weerspreuk / boerenwijsheid’. Kort uitgelegd:* Veel grote, uitgestrekte wolken in maart zouden wijzen op weersomstandigheden die gunstig zijn voor de natuur. Daardoor zou het gewas in mei goed groeien. *Vrije betekenis: Een bepaalde weersituatie in “maart” voorspelt een vruchtbare lente.* Het idee erachter is dat vroege weersomstandigheden invloed hebben op: 🌱 bodemvocht, 🌦️ neerslag, 🌤️ groeiomstandigheden voor akkers en planten. 🏛️ Oorsprong: Deze spreuk komt waarschijnlijk uit de traditie van *‘volksweerkunde’ en ‘boerenkalenders’.* *Kenmerken van dit soort spreuken:* Ze werden mondeling doorgegeven. Ze zijn gebaseerd op *‘ervaringen van boeren’* door de eeuwen heen. Vaak rijmen ze, zodat ze makkelijker te onthouden zijn. *Waarschijnlijke herkomst: ‘Nederlandse of Vlaamse boerenwijsheid’.* Onderdeel van een bredere traditie van: weerspreuken, landbouwspreuken, seizoensvoorspellingen. ⚠️ Er is meestal *‘geen exact moment of bron’* aan te wijzen waarop zo’n spreuk voor het eerst ontstond. ✍️ Auteur: Er is *‘geen bekende individuele auteur’.* Dit soort spreuken behoren meestal tot het *‘orale volksgoed’.* Ze zijn ontstaan in de volksmond en vaak later pas opgeschreven. Daarom worden ze doorgaans toegeschreven aan: het *‘volk’, ‘boerenwijsheid’, ‘anonieme overlevering’.* 🔎 *Kleine taalnoot:* De formulering klinkt als een traditionele spreuk, maar het is mogelijk dat er *‘regionale varianten’* bestaan. Zulke weerspreuken verschijnen vaak in net iets andere bewoordingen.

3. Als het dondert in mei, valt er dikwijls hagel bij.

Foto: Boris Misevic. **Betekenis 📖 🌦️:** Wanneer er in de maand mei onweer is, gaat dat volgens de volkswijsheid vaak samen met hagel. *Eenvoudig gezegd:* In mei kan een onweersbui nogal *‘fel en grillig’* zijn. De spreuk waarschuwt dus dat *‘donder in mei vaak slecht weer met hagel aankondigt’.* **🌩️ Oorsprong:** Deze spreuk komt uit de *‘volksweerkunde’:* oude weerspreuken die van generatie op generatie zijn doorgegeven. *Kenmerken van zulke spreuken:* ontstaan uit *‘ervaring en observatie van boeren en plattelandsbewoners’, ‘mondeling overgeleverd’, vaak in ‘rijmvorm’* om ze makkelijker te onthouden, niet gebaseerd op één wetenschappelijke bron, maar op *’traditionele weerkennis’.* Mei is een *‘voorjaarsmaand’* waarin warmere lucht en koudere lucht elkaar kunnen ontmoeten. Daardoor kunnen *‘hevige buien met onweer, wind en soms hagel’* ontstaan. De spreuk sluit dus aan bij echte weersverschijnselen, al is het geen harde natuurwet. **✍️ Auteur:** Er is *‘geen bekende individuele auteur’.* Waarschijnlijk: een *‘anonieme volkswijsheid’, afkomstig uit de ‘Nederlandstalige mondelinge traditie’,* later opgenomen in verzamelingen van *‘spreekwoorden, gezegden en weerspreuken’. Dus: ‘auteur’ = ‘onbekend / volksmond’.*

4. Wie bonen wil winnen, moet op Sint-Job (10 mei) beginnen.

Foto: R. Khalil. **Betekenis 📖 🌱:** Wie een goede bonenoogst wil hebben, moet rond 10 mei beginnen met zaaien. *‘Bonen winnen’* betekent hier niet *‘een prijs winnen’,* maar: bonen verkrijgen, een goede opbrengst halen, succesvol bonen telen/oogsten. 🌤️ *Praktische landbouwbetekenis:* De spreuk verwijst naar een *‘geschikt moment in het voorjaar’:* de bodem is dan meestal *‘voldoende opgewarmd’,* de kans op strenge nachtvorst wordt *‘kleiner’,* het is voor veel bonensoorten een goed moment om te starten. Sint-Job valt op 10 mei, dus die dag fungeerde vroeger als een *‘natuurlijke kalenderdatum’* voor de landbouwer. 🏛️ **Oorsprong:** Deze spreuk komt uit de *‘volksweerkunde en landbouwtraditie’ van de Lage Landen.* *Kenmerken van de oorsprong:* Het is een *‘oude volkswijsheid’.* Ze is gebaseerd op: *‘ervaring van boeren’, ‘zaai- en oogstpraktijken’, ‘de heiligenkalender’.* Vroeger gebruikte men vaak *‘heiligendagen’* als geheugensteun voor landbouwtaken. ⛪ Waarom *“Sint-Job”?* In oudere volkscultuur werden dagen vaak aangeduid met de naam van een heilige in plaats van met een gewone kalenderdatum. ‘Sint-Job = 10 mei’. Die dag werd in de volksmond een *‘richtdatum’* voor het zaaien van bonen. 📚 *Culturele achtergrond:* Dergelijke spreuken ontstonden meestal: in een *‘mondelinge traditie’* en werden later ook opgenomen in: *‘volksalmanakken’, ‘landbouwkalenders’, spreukenverzamelingen’.* **✍️ Auteur:** *‘Er is geen bekende individuele auteur.’* Deze weerspreuk is: *‘anoniem’,* afkomstig uit de *‘volksmond’,*
onderdeel van de *’traditionele boerencultuur’.*

Mei spreuken vandaag:

5. De zwierige Mei, die vanuit haar groene schoot de gele sleutelbloem en de bleke primula gooit. Gegroet vrijgevig Moge dat vrolijkheid en jeugd en warm verlangen opwekken. Bossen en bosjes zijn van uw dressing. Heuvel en dal pronken met uw zegen.

Foto: Annie Spratt. **Betekenis 🌼 🌿:** *Letterlijk:* Milton beschrijft: de komst van de ochtend, de intrede van mei, bloemen zoals: cowslip = sleutelbloem, primrose = primula / sleutelbloemachtige lentebloem, de natuur die door mei wordt aangekleed. Figuurlijk: Mei staat symbool voor: 🌱 vernieuwing, 😊 vrolijkheid, 🧒 jeugd, ❤️ verlangen / levenslust, 🌼 vruchtbaarheid en schoonheid. *De regels betekenen dus ongeveer:* Mei brengt leven, bloei, schoonheid en opgewektheid in de natuur én in de mens. 📝 *Uitleg van deze Nederlandse passage:* Een natuurlijke parafrase in modern Nederlands zou zijn: *“De bloemrijke mei”*: mei is de maand van bloei en fris groen, *“vanuit haar groene schoot”:* de natuur brengt bloemen voort alsof mei een moederfiguur is. *‘Gegroet, vrijgevige Mei’:* mei wordt verwelkomd als gul en zegenend, *“vrolijkheid en jeugd en warm verlangen”:* mei wekt levenslust, energie en liefde op. *“Bossen en bosjes zijn van uw dressing”:* de natuur is door mei aangekleed. *“Heuvel en dal pronken met uw zegen”:* het hele landschap straalt door de komst van de lente. 📖 Is deze Nederlandse tekst een letterlijke vertaling? Niet helemaal. Het lijkt eerder: een *‘vrije vertaling’,* of een *‘licht verouderde / poëtische Nederlandse omzetting’.* Sommige woorden klinken wat ongewoon in modern Nederlands, bijvoorbeeld: *“dressing”* → waarschijnlijk bedoeld als “tooi”, “aankleding” of “opsmuk”, *“zwierige Mei”* → in het Engels staat eerder “flow’ry May” = “bloemrijke mei”. Een natuurlijkere vertaling zou bijvoorbeeld zijn: De bloemrijke Mei, die uit haar groene schoot,
de gele sleutelbloem en de bleke primula strooit.
Gegroet, milde Mei, die vreugde, jeugd
en warm verlangen in ons wekt.
Bossen en wouden dragen uw tooi,
heuvel en dal roemen uw zegen.
**👤 Auteur:** *John Milton (1608–1674).* Engelse dichter, vooral bekend van: *“Paradise Lost”, “Paradise Regained”, “Samson Agonistes”.* Dit is dus ‘geen los *“gezegde’, maar een ‘stuk poëzie’.* **📚 Oorsprong:** Het komt uit het gedicht *“Song on May Morning”.* Titel: “Song on May Morning”. Waarschijnlijk geschreven: 1629. Eerste publicatie: later opgenomen in zijn bundels. ✍️ *Oorspronkelijke Engelse tekst:* De regels waar deze Nederlandse versie op gebaseerd is, luiden:
Now the bright morning star, day’s harbinger,
Comes dancing from the East, and leads with her
The flow’ry May, who from her green lap throws
The yellow cowslip and the pale primrose.
Hail bounteous May that dost inspire
Mirth and youth and warm desire;
Woods and groves are of thy dressing,
Hill and dale doth boast thy blessing.
*Context:* Het gedicht is een *‘lofzang op de maand mei’* en op de lente. Mei wordt voorgesteld als een *‘vrouwelijke, overvloedige figuur’* die bloemen uit haar *“groene schoot”* werpt.

6. Mei is groen en roze en rood.

Foto: Hans. **Nederlandse vertaling** van het Engelstalige citaat *“May is green and pink and red”,* een poëtische seizoensuitspraak die doorgaans aan *Richard L. Ratliff* wordt toegeschreven.

7. Wanneer paarse vinken zingen en zweven met lentevreugde die overstroomt. Wanneer vreugden als deze de zintuigen begroeten, dan wordt lang wachten beloond, en de hele wereld is blij met mei.

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren