Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
6 mei
Zwiert hier en daar een bij, dat maakt de landman van harte blij.
Foto: Євгенія Височина. Betekenis 📖 🌦️:Deze weerspreuk betekent ongeveer: Als er bijen rondvliegen, is het weer meestal zacht, droog en gunstig. Dat is goed nieuws voor de “landman” (= boer), want: bijen vliegen vooral bij ‘redelijk warm en rustig weer’; ze helpen bij de bestuiving van bloemen en gewassen; zulk weer wijst vaak op een goede groeiperiode. 👉 In modern Nederlands zou je het kunnen parafraseren als: “Wanneer de bijen actief zijn, is dat een goed teken voor boer en oogst.” 🧾 Taaluitleg:Enkele oude woorden in de spreuk:“zwiert” = zwenkt, vliegt dartelend rond, zoemt heen en weer, “bij” = honingbij, “landman” = boer, landbouwer, “van harte blij” = oprecht verheugd. 🌱 Oorsprong: Waarschijnlijk een ‘volksweerspreuk’. Deze uitspraak hoort zeer waarschijnlijk bij de ‘oude Nederlandse/Vlaamse volksweerkunde’: ontstaan uit ‘landbouwervaring’; gebaseerd op ‘waarneming van de natuur’; van generatie op generatie ‘mondeling doorgegeven’. ✍️ Auteur:‘Geen bekende individuele auteur’. Voor zover deze spreuk bekend is, geldt ze als: een ‘anonieme volkswijsheid’; dus ‘geen spreuk met een duidelijk aanwijsbare dichter of schrijver’. ☀️ Waarom maakt een bij de boer blij? Omdat bijen vaak wijzen op omstandigheden die gunstig zijn voor de landbouw: geen koude regen, niet te veel wind, voldoende warmte, bestuiving van bloesems en gewassen. Dus de logica achter de spreuk is: actieve bijen = goed weer = goede vooruitzichten voor de boer.
2. Hoe meer onweer in mei, zoveel minder in de herfst.
Foto: Felix Mittermeier. Betekenis 📖 🌩️:Deze weerspreuk betekent: Als er in mei veel onweer is, dan zou er later in de herfst minder onweer of onstuimig weer voorkomen. Het is dus een vorm van ‘volkswijsheid’ die een verband legt tussen het weer in het voorjaar en dat in het najaar. 👉 Vrij vertaald: Veel donder en bliksem in mei = rustiger herfstweer later. 🧭 Oorsprong: Deze spreuk komt uit de traditie van ‘oude volksweerkunde’: Boeren en plattelandsbewoners probeerden vroeger het weer te voorspellen op basis van ‘ervaring en observatie’. Zulke uitspraken werden ‘mondeling doorgegeven’ van generatie op generatie. Ze horen thuis in de categorie ‘weerspreuken’, net als: “Avondrood, mooi weer aan boord”, “Maart roert zijn staart”, “Morgenrood, water in de sloot”. Het is vooral een ’traditionele weerswijsheid’, geen exacte wetenschap. ✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van deze weerspreuk. De spreuk is waarschijnlijk ontstaan in de ‘volkscultuur’. Ze is onderdeel van het ‘anonieme mondelinge erfgoed’. Zoals bij veel spreuken en gezegden is de “auteur” dus: ‘het volk’, ‘de overlevering’, ‘de boerenwijsheid’.
3. Maart droog, mei nat, veel hooi en zaad zat.
Foto: Julián Cárdenas. Betekenis 📖 🌦️:Deze weerspreuk betekent ongeveer: Een droge maart is gunstig voor het landwerk en de bodem. Een natte mei helpt gewassen, gras en akkers goed groeien. Daardoor is er later in het jaar: veel hooi 🌾, veel zaad/graan 🌱 Simpel gezegd: Als “maart droog” is en ‘mei voldoende regen’ brengt, dan verwacht men een ‘goede oogst’. 🌱 Achtergrond van de spreuk: Deze spreuk komt uit de ‘oude landbouwtraditie’ in de Lage Landen. In een ‘droge maart’ kon men het land beter bewerken. In “mei” is regen vaak welkom, omdat gewassen dan sterk groeien. Boeren koppelden dus bepaalde weersomstandigheden aan de kans op een ‘rijke opbrengst’. Het is dus een typische ‘volkswijsheid’ uit een tijd waarin men sterk afhankelijk was van het weer. 🕰️ Oorsprong: De precieze oorsprong is ‘niet exact vast te stellen’. Het gaat om een ‘oude Nederlandse/Vlaamse weerspreuk’. Waarschijnlijk is ze ‘mondeling overgeleverd’. Zulke spreuken ontstonden meestal binnen de ‘boerencultuur’. Ze zijn vaak al eeuwen in omloop voordat ze in boeken werden opgeschreven. Er is meestal ‘geen exact jaartal of eerste bron’ bekend voor dit soort weerspreuken. ✍️ Auteur: De auteur is ‘onbekend’. Dit is geen citaat van één bekende schrijver. Het is een ‘anonieme volksspreuk’. Zulke spreuken behoren tot de ‘orale traditie’: ze werden van generatie op generatie doorgegeven.
4. Het boerke, trouw aan de mode, mist met Sint Jan (6 mei) zijn pels nog node.
Afbeelding: Peter van Geest – AI. Betekenis 📖 🌦️:Deze weerspreuk betekent: Begin mei kan het nog fris of koud zijn. Zelfs rond ‘Sint Jan’ op 6 “mei” heeft de boer zijn “pels” (jas, warme kleding) nog niet graag gemist. Met andere woorden: het is nog te vroeg om op echt zacht lenteweer te vertrouwen. 🔎 Uitleg van enkele woorden: “boerke” = de boer, vaak wat volkse of verkleinende vorm, “trouw aan de mode” = ironisch bedoeld; alsof men al lentekleren wil dragen, “pels” = bontjas / warme bovenkleding, “node missen” = ongaarne missen, dus: nog niet kunnen ontberen. 💬 In modern Nederlands: Een vrije parafrase zou zijn: “Ook begin mei heeft de boer zijn warme jas nog nodig.” 🌾 Oorsprong: Deze spreuk komt uit de ‘volksweerkunde’ van de Lage Landen (vooral Vlaams/Nederlands taalgebied). Kenmerken van die oorsprong: Ze is verbonden met de ‘heiligendag’ “Sint Jan” op 6 mei. Dat is ‘niet’ de bekende “Sint-Jan” op 24 juni(Johannes de Doper), maar de kerkelijke feestdag van “Sint-Jan voor de Latijnse Poort” (‘Sint Jan ante Portam Latinam‘), gevierd op 6 mei. In agrarische samenlevingen gebruikte men zulke ‘heiligendagen als tijdsaanduiding’ voor weer en landbouw. Waarom zulke spreuken ontstonden: Boeren waren sterk afhankelijk van het weer. Door ervaring ontstonden korte ezelsbruggetjes over: kou, nachtvorst, zaaien en oogsten, regen en wind. Deze spreuk waarschuwt dus voor ‘aanhoudende voorjaarskou’. ✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’. Het gaat om een ‘anonieme volksspreuk’. De “auteur” is dus eigenlijk de ‘mondelinge overlevering’. Zulke weerspreuken zijn meestal: eeuwenlang doorgegeven, regionaal aangepast, in meerdere varianten overgeleverd.
5. Is in mei de temperatuur te hoog, houden we de zomer niet droog.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis ✅ 📜🌦️:Deze weerspreuk betekent: Als mei ongewoon warm is, dan zou de daaropvolgende zomer eerder nat of regenachtig worden. Met andere woorden: warme mei ☀️, geen droge zomer 🌧️. Het is dus een vorm van ‘volkswijsheid over weer en seizoenen’. 🌱 Oorsprong:Deze spreuk komt waarschijnlijk uit de traditie van: ‘boerenwijsheden’, ‘volksmeteorologie’, ‘mondeling overgeleverde weerspreuken’. Dat zijn uitspraken die boeren en plattelandsbewoners gebruikten om op basis van ervaring het weer te voorspellen. Belangrijk om te weten: Er is ‘geen duidelijke historische bron’ bekend waarin juist deze formulering voor het eerst verschijnt. De spreuk klinkt ook vrij ‘modern van taalgebruik’ door woorden als: ’temperatuur’, ‘de strakke rijmvorm “hoog / droog”. Daardoor is het mogelijk dat dit een ‘latere of gemoderniseerde versie’ is van oudere weerswijsheden. ✍️ Auteur:‘Er is geen bekende individuele auteur.’ Deze spreuk wordt meestal gezien als ‘anonieme volkswijsheid’. Weerspreuken zijn vaak gebaseerd op: langdurige observaties, plaatselijke ervaring, patronen die vaak kloppen.
Mei spreuken vandaag:
6. Zoals het viel op een dag in de vrolijke meimaand, zittend in de aangename schaduw van een bosje mirten.
Foto: door Dan Senior. Betekenis van de zin 📖 📝:De Nederlandse zin betekent ongeveer: “Op een dag in de vrolijke maand mei gebeurde het, terwijl iemand zat in de aangename schaduw van een bosje mirten.”.In modern Nederlands zou het klinken als: “Op een mooie dag in mei, terwijl ik in de prettige schaduw van een mirtenbosje zat…”Stijl en gevoelswaarde: De regel roept een typisch ‘pastorale’ sfeer op: 🌿 lente / mei → vrolijkheid, liefde, nieuw leven, 🌸 mirte → traditioneel symbool van ‘liefde’ en ‘schoonheid’, 🌳 ‘schaduwrijke plek’ → rust, natuur, contemplatie. Het is dus een ‘idyllische openingsformule: een mooie, vredige lentescène waarin iets gevoeligs of poëtischs gaat volgen. 🏛️ Oorsprong: Engelse renaissancelyriek. Deze regels komen uit de ‘Elizabethaanse poëzie’ van het einde van de 16e eeuw. Belangrijke bron: De regels zijn bekend uit: “The Passionate Pilgrim” (1599). Dat is een bundel die destijds onder de naam William Shakespeare verscheen. Maar niet alle gedichten daarin zijn werkelijk van Shakespeare. Waarschijnlijke eerdere auteur: De betreffende regels worden doorgaans verbonden met: Richard Barnfield (1574–1620). Ze zouden al eerder zijn gedrukt in Barnfields werk uit 1598. 👤 Auteur: Shakespeare of Barnfield? Waarschijnlijk: Richard Barnfield De huidige literaire opvatting is meestal: niet Shakespeare, wel Richard Barnfield. Waarom de verwarring? In 1599 verscheen het gedicht in een bundel die aan Shakespeare werd toegeschreven. Later onderzoek wees uit dat verschillende teksten in die bundel waarschijnlijk van ‘andere dichters’ waren. Deze openingsregels worden vaak als ‘Barnfields werk’ gezien. Voorzichtig geformuleerd. Het veiligste is om te zeggen: De regels zijn traditioneel met Shakespeare verbonden, maar worden tegenwoordig meestal aan Richard Barnfield toegeschreven. 📚 De originele Engelse regels: As it fell upon a day, In the merry month of May, Sitting in a pleasant shade Which a grove of myrtles made… 🔎 Taalkundige noot: De uitdrukking “zoals het viel op een dag” klinkt in modern Nederlands wat vreemd, omdat het een vrij letterlijke vertaling is van het oudere Engelse: “As it fell upon a day”. Dat betekent niet letterlijk “het viel”, maar eerder: “Toen het op een dag gebeurde”, “Op een zekere dag”, “Eens, op een dag…”. Dus het is vooral een ‘archaïsche verhalende opening’.
7. De maand mei is aangebroken, waarin elk wellustig hart begint te bloeien en vruchten begint af te werpen.
Foto: Jorge Gardner. Betekenis 📖 🧠: In “mei” ontwaakt de natuur 🌿, tegelijk ontwaakt ook het menselijk hart ❤️, mensen worden: verliefder, levenslustiger, actiever, gevoeliger voor liefde en verlangen. ⚠️ Let op bij het woord “wellustig”. In modern Nederlands klinkt dat snel erg erotisch, maar in oudere of literaire context betekent het eerder: levenslustig, vol verlangen, liefdevol gestemd, vurig / hartstochtelijk. Dus de strekking is niet alleen seksueel, maar vooral: ‘Zoals de natuur in mei bloeit, zo bloeit ook het verliefde of verlangende hart.’🏰 Oorsprong: De formulering komt uit de ‘Arthurroman-traditie’ en specifiek uit: Sir Thomas Malory: “Le Morte d’Arthur”, geschreven in de 15e eeuw, gedrukt door William Caxton in 1485. De passage staat in het deel waarin mei wordt voorgesteld als de maand waarin liefde, ridderlijkheid en verlangen opnieuw tot leven komen. ✍️ Waarschijnlijke brontekst: Een bekende versie luidt ongeveer in het Middelengels: “For hit was in the month of May, when every lusty heart beginneth to blossom, and to bring forth fruit…” Soms volgt er nog een vergelijking met kruiden en bomen die in mei bloeien, en met geliefden wier hart dan eveneens “opbloeit”. In modern Engels Dat betekent ongeveer: “For it was in the month of May, when every lively/loving heart begins to blossom and bring forth fruit.”👤 Auteur: Thomas Malory. Sir Thomas Malory geldt als de auteur van de oorspronkelijke passage. De gedachte en formulering passen heel duidelijk bij “Le Morte d’Arthur”.❗ Wat genuanceerd moet worden: De Nederlandse zin die is waarschijnlijk: ‘een vertaling’, of een ‘vrije bewerking’. Dus niet letterlijk Malory’s eigen woorden, maar wel ‘gebaseerd op hem’. 🌸 Literaire achtergrond: Deze gedachte is trouwens breder dan alleen Malory. In middeleeuwse literatuur is “mei” vaak de maand van: liefde, vernieuwing, jeugd, verlangen, hofse romantiek. Dat motief zie je ook bij andere middeleeuwse auteurs terug. Malory gebruikt dus een ‘bekend literair lentemotief’, maar zijn formulering is beroemd geworden.
8. Op heldere meimiddagen weergalmden de mangobomen in de tuin met koekoeksgeluiden.
Foto: Harshit Suryawanshi. Betekenis 📖 🌿 :Het citaat “Bright May afternoons — mango trees in the garden echoed with cuckoo calls.” is geen gezegde of spreekwoord, maar een ‘poëtische, literaire beschrijving’. Letterlijke betekenis: Het gaat om ‘heldere middagen in mei’. In de tuin staan “mangobomen”. Daar klinkt de ‘roep van de koekoek’ doorheen. Beeldende / symbolische betekenis:Het citaat roept een sfeer op van: lente of vroege zomer, natuur en seizoensschoonheid, rust en zintuiglijke levendigheid, nostalgie en herinnering, mogelijk ook ‘verlangen, jeugd of thuisgevoel’.Culturele laag: In een ‘Indiase/Zuid-Aziatische context’ krijgen de beelden extra betekenis: “mangobomen” staan vaak voor ‘seizoen, overvloed, vruchtbaarheid en thuis, de ‘koekoek’ of ‘koel’ wordt vaak verbonden met: lente, liefde, verlangen, herinnering, poëtische natuurbeleving. ➡️ Kortom: het citaat beschrijft niet alleen een tuin, maar schept een ‘dromerige, warme en nostalgische sfeer’. 🌍 Oorsprong: De Nederlandse zin: “Op heldere meimiddagen weergalmden de mangobomen in de tuin met koekoeksgeluiden”, is een vertaling van het Engelse citaat: “Bright May afternoons — mango trees in the garden echoed with cuckoo calls.” Wat dit betekent voor de oorsprong: De tekst is ‘geen traditioneel Nederlands gezegde’. Het is ook ‘geen volkswijsheid of spreekwoord’. Het gaat om een ‘Engelstalig literair citaat’. De stijl wijst op ‘poëtisch proza of een herinneringsachtige beschrijving’. Opmerking over de vertaling: De Nederlandse versie is begrijpelijk, maar klinkt wat letterlijk. Een natuurlijker literaire vertaling zou bijvoorbeeld zijn: “Op heldere meimiddagen weerklonk in de mangobomen van de tuin de roep van de koekoek.”✍️ Auteur: De quote wordt op ‘Goodreads’ toegeschreven aan Meeta Ahluwalia. Wat met redelijke zekerheid gezegd kan worden: Auteur:Meeta Ahluwalia.Maar: deze toeschrijving is gebaseerd op ‘Goodreads’. Belangrijke bronnuance: ‘Goodreads’ is een ‘secundaire bron’. Voor volledige zekerheid over: de ‘exacte herkomst’, het ‘boek of werk’, de ‘oorspronkelijke context’, zou een ‘primaire bron’ beter zijn, zoals: een boek, een officiële auteurswebsite, een uitgeverstekst. ➡️ Daarom is de nauwkeurigste formulering: Het citaat wordt op Goodreads toegeschreven aan Meeta Ahluwalia.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
