- Als Sint Pieters (29 juni) haantje kraait, komt regenweer ons toegewaaid.
– Als Sint-Pietersdag (29 juni) een “haantje kraait”, wil dat in het taalgebruik zeggen dat er ‘veranderingen in het weer’ op komst zijn.
– Het gezegde ‘voorspelt regenweer’:
– “haantje kraait” staat hier ‘figuurlijk’ voor een vroeg/plots opkomend weergeluid of vroeg signaal in de natuur (in volksgeloof vaak gekoppeld aan wind, wolken of omgeslagen luchtdruk).
– Kortom: ‘klinkt (of “kraait”) het haantje op Sint-Pieters, dan wordt regen verwacht.
Oorsprong 📜🌦️:
Dit is een ‘Nederlands volksweer-gezegde’ (“weerspreuk”):
– ‘Volksgeloof & weerspreuken’ koppelen weertekens aan ‘kalenderdagen van heiligen’ (zoals Sint-Pieter).
– In de praktijk zijn zulke gezegden ontstaan uit:
– ‘waarnemingen’ van weerpatronen rond vaste dagen,
– maar ook uit ‘symboliek’ (dieren/geluiden als “teken” van natuurverandering).
– Ze zijn meestal ‘geleidelijk in de volksmond ontstaan’ en later opgeschreven.
Auteur ✍️:
– Voor dit specifieke gezegde is ‘geen individuele auteur bekend’.
– Het wordt beschouwd als ‘anoniem volksmateriaal’: een gezegde dat ‘mondeling circuleerde’ en pas later in verzamelingen is terechtgekomen.
2. Heet weer op Sint Paulijn (29 juni),wat zal de landman vrolijk zijn.
– ‘als het op 29 juni (Sint-Paulusdag / Sint Paulijn) warm en zonnig is, dan is dat goed nieuws voor de landbouwer’.
– Reden: warm en mooi weer rond die datum wordt gezien als gunstig voor ‘groei en oogst’ van gewassen.
📅 Oorsprong:
– Dit is een ‘klassiek weer- en seizoensgezegde’: boeren spreuken koppelen het weer op een heiligendag aan wat er met het seizoen zal gebeuren.
– ‘Heiligendagen’ (zoals 29 juni) waren vroeger vaste punten in de kalender, waardoor men weerobservaties makkelijk kon “ankeren”.
– “Landman vrolijk”: in het traditionele landbouwleven stond de kwaliteit van het weer rechtstreeks in verband met ‘opbrengst en werkzekerheid’.
> ⚠️ Belangrijk: veel van deze spreuken zijn ‘niet één keer “bedacht” door één persoon’, maar zijn ‘geleidelijk ontstaan’ uit volkskennis en mondelinge overlevering.
👤 Auteur:
– Voor dit specifieke gezegde is ‘geen vaste, bekende auteur’ overgeleverd.
– Het wordt doorgaans beschouwd als ‘volksgezegde / boerenwijsheid’ uit de ‘Nederlandse (of Zuid-Nederlandse) traditie’.
– In veel verzamelwerken duikt dit type spreuk op als ‘spreekwoordelijk weergezegde’, zonder “oorspronkelijke auteur”.
🧩 Extra detail: Sint Paulijn / 29 juni:
– 29 juni wordt in de volkskalender gekoppeld aan Sint Paulijn.
– Het gezegde gebruikt die dag als ‘weermijlpaal’: “heet weer” = ‘hitte/warm’ weer.
3. Op Sint Pieter (29 juni) zonneschijn, dan drinke vrij de mulders wijn.
– Als het ‘op 29 juni (Sint-Pieter)’ zonnig weer is,
– dan mag men ‘vrij (zonder te sparen)’ de ‘muld(er)s wijn’ drinken,
– wat neerkomt op: ‘een zonnige dag voorspelt gunstige omstandigheden (bv. voor oogst/werk), dus is er reden tot vrolijkheid en feest.’
👉 “mulders wijn” verwijst naar de wijn van/voor de molenaar (“mulder”)—een typische maatschappelijke rol: de molen was belangrijk in het boerenleven, en de molenaar kon (in betere jaren) ook over voorraad/bezit beschikken om feestelijk wijn te schenken.
🌿 Oorsprong:
Dit soort rijmpjes behoren tot de ‘volkswijsheden en boerenweerspreuken’ uit Vlaanderen/Nederland.
– Ze zijn vaak gebaseerd op “weer + kalenderdag = voorspelling”
– en op de traditionele ‘landbouwwereld’ (oogst, werkdruk, vooruitzichten).
– De exacte “eerste bron” van dit specifieke rijmpje is meestal niet één duidelijk historisch document, maar het gezegde is ‘mondeling overgeleverd’ en later vaak ‘opgenomen in verzamelingen’ van spreekwoorden/volksrijmpjes.
📌 Kernidee:
Het is een ‘seizoensspreuk’ gekoppeld aan de katholieke kalender: Sint Pieter = 29 juni.
✍️ Auteur: Er is doorgaans ‘geen individuele auteur bekend’.
– Dit type gezegde is ‘anoniem’: ontstaan uit ‘volkstraditie’ en later opgeschreven in verzamelbundels.
Waarom Sint-Pieter valt op 29 juni:
– In de volkskalender werden zulke dagen gebruikt om het seizoen te “lezen” en om verwachtingen voor ‘landbouw en levensritme’ te koppelen aan weerkenmerken.
4. Zoals de wind op Sint Pieter (29 juni) waait, zo zit de wind voor ’t jaar gedraaid.
– Als het ‘op 29 juni (Sint-Pieter)’ zonnig weer is,
– dan mag men ‘vrij (zonder te sparen)’ de ‘muld(er)s wijn’ drinken,
– wat neerkomt op: ‘een zonnige dag voorspelt gunstige omstandigheden (bv. voor oogst/werk), dus is er reden tot vrolijkheid en feest.’
👉 “mulders wijn” verwijst naar de wijn van/voor de molenaar (“mulder”)—een typische maatschappelijke rol: de molen was belangrijk in het boerenleven, en de molenaar kon (in betere jaren) ook over voorraad/bezit beschikken om feestelijk wijn te schenken.
🌿 Oorsprong:
Dit soort rijmpjes behoren tot de ‘volkswijsheden en boerenweerspreuken’ uit Vlaanderen/Nederland.
– Ze zijn vaak gebaseerd op “weer + kalenderdag = voorspelling”
– en op de traditionele ‘landbouwwereld’ (oogst, werkdruk, vooruitzichten).
– De exacte “eerste bron” van dit specifieke rijmpje is meestal niet één duidelijk historisch document, maar het gezegde is ‘mondeling overgeleverd’ en later vaak ‘opgenomen in verzamelingen’ van spreekwoorden/volksrijmpjes.
📌 Kernidee:
Het is een ‘seizoensspreuk’ gekoppeld aan de katholieke kalender: Sint Pieter = 29 juni.
✍️ Auteur: Er is doorgaans ‘geen individuele auteur bekend’.
– Dit type gezegde is ‘anoniem’: ontstaan uit ‘volkstraditie’ en later opgeschreven in verzamelbundels.
Waarom Sint-Pieter valt op 29 juni:
– In de volkskalender werden zulke dagen gebruikt om het seizoen te “lezen” en om verwachtingen voor ‘landbouw en levensritme’ te koppelen aan weerkenmerken.
5. Wanneer het Sint Pieter is, zorg dat de hoortijd ten einde is. Want vissen doet hij zonder gena, ofwel tevoren ofwel erna.
Het gezegde zegt dat je ‘rond “Sint Pieter” (29 juni) moet zorgen dat het ‘vissen stopt’—ofwel:
– “tevoren” (dus vóór Sint-Pieter), óf
– “erna” (dus na Sint-Pieter),
maar ‘niet ertussen’.
Met andere woorden: ‘Sint-Pieter geldt als een grensdatum’ om de ‘vissersperiode’ (of een bepaalde visserijvorm) te beëindigen.
Oorsprong & achtergrond 📜🌿 :
Dit soort spreuken komt uit een traditie waarin mensen op ‘vaste kalenderdagen’ afstemden op ‘gewoonten, seizoenen en natuurfenomenen’.
In deze context verwijst “vissen” naar ‘(plaatselijk gebruikelijk) visvangstregels’ die men rond die tijd als “wel/niet geschikt” beschouwde. Mogelijke redenen die in volkskennis vaak terugkomen:
– ’tijdgebonden visstand/gedrag van vissen’ (seizoenale veranderingen)
– ‘plaatselijke afspraken’ of ‘praktische traditie’ (bijvoorbeeld omtrent vangstzekerheid, verwerking, of naleving van gewoonteregels)
Auteur 👤❓: Er is ‘geen algemeen erkende auteur’ bekend.
– Dit is een ‘volksgezegde’ dat ‘mondeling’ is doorgegeven en later in verzamelingen van spreekwoorden/spreuken is terechtgekomen.
– Zulke spreuken worden meestal ‘anoniem’ overgeleverd.
6. Komen Petrus en Paulus (29 juni) met regenvlagen, dan dreigt de regen dertig dagen.
– Als het ‘op of rond 29 juni’ regent (met name Petrus en Paulus, de kerkelijke feestdag),
– dan wordt verwacht dat het ‘slecht weer langdurig aanhoudt’—namelijk ‘ongeveer dertig dagen’.
Het is dus een ‘volksweerspreuk’: “regen op die datum = langdurige regen”.
Oorsprong 📜⛅ :
– Het is afkomstig uit de ‘Nederlandse/Europese volkskalender’ waarin men het weer probeerde te voorspellen op basis van ‘kerkelijke feestdagen’.
– Petrus en Paulus vallen traditioneel op 29 juni en werden in het volksgeloof verbonden aan het weerverloop.
– Dergelijke spreuken hangen samen met:
– het idee dat de natuur een “voorspelbaar ritme” volgt rond vaste dagen,
– en de behoefte aan praktische weerinschatting vóór landbouw en reisplanning.
Let op: ‘Het gaat om een ‘anekdotische traditie’
Auteur 👤✍️ :
– Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
– Dit soort gezegden zijn ‘anoniem ontstaan’ en via ‘mondelinge overlevering’ en later ‘verzamelingen van spreuken/weerregels’ doorgegeven.
7. Een verzopen Sint Pieter (29 juni), gebruikt nog lang zijn gieter.
– Als Sint-Pieter “verzopen” is (dus: het regent/het is nat geweest rond 29 juni),
– dan ‘blijft het lang nat’ of ‘blijven er nog lang regenachtige omstandigheden’ komen.
– Met andere woorden: ‘de regen houdt aan’ en “de “gieter” (reëel of figuurlijk voor water/gietersregen)’ wordt nog lang gebruikt.
📌 Kernidee: het weer rond 29 juni voorspelt (volgens volksgeloof) het weer voor langere tijd.
🌦️ Oorsprong:
Dit is een ‘weer- en kalendergezegde’ uit de Vlaamse/Nederlandse ‘volkskundige traditie’:
– 29 juni is Sint-Pieter.
– In volksweerkunde werden feestdagen vaak gekoppeld aan weerpatronen (“zo begint het, zo blijft het”).
– Een “verzopen” Sint-Pieter wijst dan op ‘veel regen’ rond die datum.
– De “gieter” staat voor ‘regen’: als er dan regen is, zou er nog lang regen volgen.
📚 Het is dus geen klassiek “auteursgezegde” uit de literatuur, maar eerder een ‘spreuk uit de volksmond’ (weerpraat).
👤 Auteur:
– Dit gezegde heeft ‘geen bekende individuele auteur’.
– Het is (zoals veel weergezegden) ontstaan en verspreid als ‘mondeling volksmateriaal’ en later opgetekend in spreukenverzamelingen.
8. Een regenachtige Petrus en Paulus (29 juni), is voor dertig dagen een gevaar.
– Als het op 29 juni (Petrus en Paulus) regent,
– dan wordt er verwacht dat het weer daarna ‘ongeveer dertig dagen slecht/regenachtig’ blijft (dus “een gevaar” voor bv. droge oogst, buitenwerk, enz.).
> Met andere woorden: ‘regen rond Petrus en Paulus = langdurige ongunstige weersomstandigheden’.
Oorsprong 📜🌦️:
Dit is een typisch ‘volksweerspreuk’-idee: in Europa (incl. Nederland/België) zijn er veel van dit soort gezegden die het weer van een bepaalde dag proberen te “voorspellen” voor de komende periode.
Waar komt het idee vandaan?
– Het sluit aan bij ‘volksgeloof rond kalenderdagen van heiligen’.
– Elke heiligennaamdag (zoals ‘Petrus en Paulus’) werd in de traditie gebruikt als “markeringsdag” voor seizoensverwachtingen.
– De getallen zoals “dertig dagen” komen vaak terug in weerspreuken als een soort vaste vuistregel.
> Concreet: Geen “wetenschappelijke” oorsprong, maar eerder een ’traditie van weerwaarneming en interpretatie door generaties heen’.
Auteur 👤✍️:
– Er is ‘geen algemeen aanvaarde, specifieke auteur’ van dit gezegde bekend.
– Het is hoogstwaarschijnlijk ‘anoniem volksgebruik’ (mondeling verspreid) en later in verzamelingen van spreuken/spreekwoorden terechtgekomen.
Terugkerende structuur in zulke spreuken 🔁:
– een datum (bv. heiligendag),
– een weerkenmerk (bv. regen),
– een voorspelling voor een periode daarna (bv. “dertig dagen”).
9. Sint Pieter (29 juni) helder en klaar, is een goed bijenjaar (ook wel: iemenjaar).
– “Sint Pieter (29 juni) helder en klaar”: als het weer rond 29 juni (feestdag Sint-Pieter) ‘helder/goed’ is.
– “is een goed bijenjaar (ook wel: iemenjaar)” : dan wordt verwacht dat het een ‘goed jaar is voor bijen’—dus doorgaans ‘gunstige omstandigheden voor honingopbrengst’ en bijensterkte.
– “imen-/iemenjaar”: dit is een oude benaming die je in dit soort volksmond tegenkomt voor een ‘bijen-/honingjaar’ (uitdrukkingen in volkstaal; niet iedereen gebruikt tegenwoordig dezelfde term).
Oorsprong 📜 :
Dit gezegde komt uit de ‘volksweerspreuk’– en ‘landbouw-/bijenteelttraditie’:
– Mensen koppelden weersomstandigheden op een ‘vast kerkelijk of seizoensmoment’ aan de ‘uitkomst van het komende “seizoen” ‘ (hier: bijenjaar).
– De keuze voor 29 juni is logisch binnen het seizoensritme van bijen en oogstverwachtingen: rond die periode spelen factoren als ’temperatuur, bloei, weerstabiliteit en nectarbeschikbaarheid’ een rol, waardoor men een verband ging leggen tussen “goed weer op Sint-Pieter” en “goed bijenjaar”.
Auteur ✍️:
– Dit soort gezegden heeft meestal ‘geen bekende individuele auteur’.
– Ze zijn ‘anoniem ontstaan’ in de mondelinge traditie (spreekwoord/spreuk), en later opgetekend in verzamelingen van ‘volkswijsheid, weerprognoses en spreekwoorden’.
10. Als het op Sint Pieter (29 juni) schoon mag zijn, dan drinken alle molenaars wijn. Maar valt er regen, het valt hun en de bakkers tegen.
Dit rijmende gezegde gaat over ‘het weer op Sint-Pieter’ (29 juni):
– ‘Als het (droog) schoon blijft’ op Sint Pieter, dan is het ‘goed nieuws’: er is goede opbrengst/omstandigheden, en dan ‘mogen (of krijgen) molenaars én bakkers wijn’.
– ‘Als het regent’, dan is het ‘niet goed voor de oogst/werk’: het regent hun (en de bakkers) tegen → dus ’tegenvallers’ voor iedereen die van “goed weer” afhankelijk is.
Kort gezegd: ‘weer = winst of pech’, in dit geval samengevat met het beeld van ‘wijn bij goed weer’ en ’tegenslag bij regen’.
Oorsprong 🌦️:
– Het gezegde is gekoppeld aan een ‘volksweerspreuk / boerenwijsheid’ rond een specifieke kalenderdatum: Sint-Pieter (29 juni).
– Zulke spreuken ontstonden uit ’traditionele observaties’: mensen probeerden weerpatronen te “lezen” op basis van de feestdag en het gedrag van het weer rond die dag.
– Molenaars en bakkers zijn typische beroepsgroepen in de volkscultuur, omdat zij direct meeprofiteren van:
– goede oogst (graan als grondstof),
– droge/gunstige omstandigheden (minder verlies, betere verwerking),
– algemene economische voorspoed.
Auteur ✍️:
– Voor dit specifieke gezegde is ‘geen vaste, bekende auteur’ aan te wijzen.
– Het is vrijwel zeker ‘anoniem volksgoed’: ontstaan binnen de overlevering en pas later opgeschreven in verzamelingen van spreekwoorden/rijmsels.
11. Schijnt de zon op Sint Paulijn (29 juni), dan zal gans het jaar kermis zijn.
– Kernidee: Als het ‘goed weer’ (zonneschijn) is op 29 juni (Sint-Pauli(n)), dan staat men voor ‘een jaar vol feest/plezier’.
– “Gans het jaar kermis” betekent dus:
– het hele jaar door ‘blijheid, leute, uitbundigheid’
– impliciet: ook ‘goede omstandigheden’ (zeker voor handel, ontspanning, landbouwritme)
> In de volkscultuur worden weersvoorspellingen vaak “doorgetrokken” naar het welzijn en de “zomerse sfeer” voor de rest van het jaar.
📅 Oorsprong:
Dit soort uitspraken hoort bij de ‘volksmeteorologie’ en ‘jaarbezweringen/spreekwoorden’ die in Vlaanderen en Nederland gebruikelijk waren.
– Soort gezegde: ‘weer- en seizoensspreuk’ (typisch: “Als het op [heiligen-dag] zo is, dan is de rest van het jaar/een bepaald deel ervan zo.”)
– ‘Heiligenkalender als referentie’:
– Katholieke heiligendagen (zoals 29 juni) werden gebruikt als “ankermomenten” om het verloop van het jaar te voorspellen.
– “Kermis” als volksfeest-anker:
– De kermis was (en is) een herkenbaar ‘seizoens- en dorpsgebeurtenis’, dus een weersvoorspelling gekoppeld aan “kermissfeer” is logisch.
👤 Auteur:
– Er bestaat ‘geen bekende individuele auteur’.
– Het is vrijwel zeker een ‘anonieme volkswijsheid’: mondeling ontstaan en later opgetekend in verzamelingen van ‘spreekwoorden, gezegden en weerkalenders’.
📝 Ter verduidelijking: welke Sint-Paulin(e)?
– 29 juni wordt in het Nederlandse taalgebied traditioneel gekoppeld aan Sint Paulinus (Paulinus).
– In de praktijk kunnen spelling/naamvarianten in verschillende bronnen voorkomen, maar de heiligendag 29 juni is het ankerpunt.
– ‘Vanaf (of rond) Sint-Petrusdag (29 juni)’ gaat het ‘graan/het koren sneller richting rijpheid’.
– Dus: ‘van dag tot dag’ (dag en nacht) ‘neemt de rijping merkbaar toe’—het graan “komt op tempo”.
👉 Kortom: het is een ‘volkskalender/boerenwijsheid’ over het ‘seizoen en de weers-/groei-indicatie’.
Oorsprong 📅🌾:
Dit type gezegde komt voort uit ‘Nederlandse/Vlaamse volkstraditie’ en vooral uit:
– ‘Boerenkalenders en weerswijsheden’
– ‘Seizoensobservaties’: men keek eeuwenlang wanneer gewassen optimaal begonnen te rijpen, en koppelde dat aan kerkelijke of kalenderdagen.
Sint-Petrusdag (29 juni) is zo’n vaste datum die in de landbouwpraktijk als “ijkmoment” werd gebruikt.
Auteur ✍️:
– Dit gezegde heeft ‘geen bekende individuele auteur’.
– Het is ‘anoniem’: het is ontstaan uit ‘mondelinge overlevering’ (spreuken, landbouwkalender-teksten, rympjes), later opgetekend in verzamelingen van spreuken.
Extra opmerking ℹ️:
– De formulering “macht” is een ouder woordgebruik en betekent hier ongeveer: “begint te werken / gaat aan de gang / doet zijn invloed gelden” (dus: vanaf Sint-Petrus komt de rijpingsfase echt op gang).
13. Als het regent op St. Pieter (29 juni), regent het veertig dagen lang.
Er is geen specifieke auteur 🤷♂️ bekend voor deze weerspreuk. Het is een product van oraal overgedragen volksliteratuur. Deze spreuken ontstonden organisch door de tijd heen en werden van generatie op generatie doorverteld 🗣️, vaak in rijmvorm om ze makkelijker te onthouden. Er is dus geen enkele persoon die kan worden aangewezen als de schepper van deze specifieke zin.
