12 mei

Regen en wind in het midden van mei, maakt de boeren vast niet blij.

Foto: Jonas Heide. **Betekenis 📖 :** Regen en wind rond half mei zijn ongunstig voor boeren. **Oorsprong:** Oude agrarische volkswijsheid uit de Nederlandse weerspreukentraditie. Auteur: ‘*onbekend / anoniem’.* 💬 **Korte moderne parafrase:** ‘Slecht weer midden mei is vaak slecht voor het boerenwerk en de groei van gewassen.’

2. Mist in maart, is water of vorst in mei.

Foto: Taneli Lahtinen. **Betekenis 📖 :** Mist in maart voorspelt een *‘natte of koude mei’.* **Oorsprong:** oude *‘boeren- en volkswijsheid’* uit de Lage Landen. **Auteur:** *‘Onbekend’,* want het is een traditionele weerspreuk. 💬 *Moderne formulering:* *“Een mistige maart kondigt mogelijk een natte of frisse mei aan.”*

3. Donder in mei, zingt de boer jochei.

Foto: Michael D. **Betekenis 📜 :** *Deze oude weerspreuk heeft een positieve en hoopvolle betekenis voor boeren en tuinders:* 🌾 *Vruchtbaarheid:* Onweer in de maand mei gaat vaak gepaard met malse regenbuien en warme temperaturen. Dit zijn ideale groeiomstandigheden voor gewassen, vooral voor granen en gras. 🚜 *Goede Oogst:* Omdat de weersomstandigheden in mei cruciaal zijn voor de ontwikkeling van de planten, wordt een mei met onweer gezien als een voorbode voor een rijke en overvloedige oogst later in het jaar. 🎉 *Vreugde:* De boer zingt *“jochei”* (een uitroep van vreugde) omdat hij blij is met het onweer. Het belooft immers een economisch goed jaar te worden met veel opbrengst. *Samenvattend:* Donder en bijbehorende regen in mei zijn een goed teken voor de landbouw en beloven een rijke oogst. **🕰️ Oorsprong:** De oorsprong van deze weerspreuk ligt ver terug in de tijd, en het is moeilijk om een exact startpunt aan te wijzen. Hier zijn enkele contextuele punten over de herkomst: 📅 *Volksweerkunde:* De spreuk is een typisch voorbeeld van volksweerkunde. Voordat de moderne meteorologie bestond, observeerden mensen (vooral boeren, wier leven en inkomen van het weer afhingen) de natuur en patronen. Deze observaties werden generatie op generatie doorgegeven via makkelijk te onthouden rijmpjes of spreuken. 📅 *Observatie:* De spreuk is gebaseerd op de jarenlange observatie dat een warme, vochtige mei (met onweer als gevolg) een goede start was voor de groei van de gewassen. 📅 *Taalgebied:* De spreuk is diep geworteld in het Nederlandse en Vlaamse taalgebied en maakt al eeuwen deel uit van de volkscultuur. **✒️ Auteur:** Net als bij de meeste andere volksweerspreuken is de auteur van *“Donder in mei, zingt de boer jochei” ‘onbekend’.* 🧑‍🌾 Het is *niet het werk van één specifieke schrijver of dichter.* 🗣️ Het is een uiting van de *‘collectieve volkswijsheid’ v*an generaties boeren. Het is *“monde-tot-mond”* doorgegeven en kan door de tijd heen lichtjes zijn veranderd, maar de kernboodschap is hetzelfde gebleven.
Het is een echt voorbeeld van *‘mondelinge overlevering’* die uiteindelijk opgeschreven is en zo voor het nageslacht bewaard is gebleven.

4. Het kan vriezen tot in mei, tot de IJsheiligen zijn voorbij, Mamertus (11 mei) en Pancraas (12 mei), Servatius (13 mei) en Bonifaas (14 mei).

Foto: Dominik Scythe. **Betekenis 📖 🌦️:** Ook in mei kan het nog koud zijn of zelfs vriezen, vooral ’s nachts. Men moet voorzichtig zijn met: 🌱 het uitplanten van gewassen, 🌸 bloeiende fruitbomen, 🥔 jonge landbouwgewassen. Pas ‘na de dagen van de IJsheiligen’ acht men de kans op nachtvorst veel kleiner.. Kort gezegd: De spreuk waarschuwt dat de ‘lente pas echt veilig is na half mei’. **🏛️ Oorsprong:** 🌾 *Volksweerkunde:* Boeren en tuinders merkten al eeuwenlang dat er in *‘de eerste helft van mei’* nog koude nachten konden voorkomen. Die ervaring werd onthouden in de vorm van ezelsbruggetjes en spreuken. *⛪ Christelijke heiligenkalender:* De genoemde namen zijn feestdagen van *katholieke heiligen:* *“Mamertus” – 11 mei, “Pancratius “/ “Pancraas” – 12 mei , “Servatius” – 13 mei, “Bonifatius” / “Bonifaas” – 14 mei.* Deze heiligen werden in de volksmond de *“IJsheiligen”* genoemd, omdat hun feestdagen samenvielen met een periode waarin nog koude lucht kon invallen.
🌍 *Midden- en West-Europese traditie:* De spreuk komt niet alleen uit het Nederlands taalgebied. *Vergelijkbare gezegden bestaan ook in: Duits: “Eisheiligen”, Frans, Vlaams, andere delen van Europa.* Dat wijst erop dat het om een ‘oude, brede Europese volkswijsheid’ gaat. **✍️ Auteur:** Er is *‘geen bekende individuele auteur’.* Deze weerspreuk is: *‘anoniem’,* afkomstig uit de *‘mondelinge overlevering’,* onderdeel van de *‘volkscultuur en boerenwijsheid’.* Met andere woorden: het is *‘geen citaat van één schrijver of dichter’,* maar een traditionele spreuk die in de loop van de tijd is doorgegeven en in verschillende vormen is opgeschreven. 🧭 *Achtergrond bij de naam “IJsheiligen”:* De term *“IJsheiligen”* verwijst dus niet naar “ijzige” heiligen in letterlijke zin, maar naar: hun *‘feestdagen in mei’,* de associatie met *‘late kou en nachtvorst’.* In sommige streken hoort ook nog een vijfde dag bij de reeks, zoals: *“Sofia”/ “Sophia” op 15 mei, in het Duits bekend als “Kalte Sophie”*.🔬 Klopt de spreuk meteorologisch? In grote delen van Europa kan er *’tot half mei’* nog nachtvorst optreden. De spreuk is dus gebaseerd op *‘echte waarnemingen’.*

5. Pancras, Servaas en Bonifaas, ze geven vorst en ijs helaas.

Foto door onbekend. **Betekenis:**
Pancratius (Synnada, Phrygië, 289 – Rome, 12 mei 304), vernederlandst Pancras of Pancraas, is een christelijke heilige. De legende wil dat Pancratius een jongen uit Phrygië was, die op 14-jarige leeftijd in Rome martelaar werd. In een uiterste poging om het christendom voorgoed te vernietigen eisten de keizers Diocletianus en Maximianus dat iedereen verplicht was om te offeren aan de Romeinse goden, bij weigering hiervan volgde de doodstraf. Pancratius weigerde. Paus Symmachus bouwde een kerk over het graf van deze martelaar: de Sint-Pancratiusbasiliek. Een eed, afgelegd in deze kerk, gold als bijzonder heilig in de middeleeuwen. Pancratius genoot in de middeleeuwen over heel Europa bijzondere verering. Hij is een van de vier ijsheiligen, samen met Sint-Mamertus, Sint-Servatius en Sint-Bonifatius. Zijn naamdag is 12 mei.

Mei spreuken vandaag:

6. Ik kan je niet vertellen hoe het was, maar dit weet ik, het gebeurde op een heldere en zonnige dag toen mei jong was. Ah, de aangename meimaand!

Foto: Cesar Ramos. **Betekenis 🌸 📚:** Dit citaat drukt vooral uit: een vage maar intense herinnering, nostalgie, de sfeer van jeugd, lente en beginnende liefde, iets moois dat gebeurde, zonder dat de spreker precies kan uitleggen hoe of waarom. De spreker zegt eigenlijk: *“Ik kan niet goed onder woorden brengen hoe het precies ging, maar ik weet nog wél dat het gebeurde, op een prachtige, zonnige dag in de jonge meimaand.”* Symbolisch betekent dat vaak: *“mei”* = jeugd, frisheid, nieuw begin, *“zonnige dag”* = geluk, hoop, romantiek,*“ik kan het niet vertellen hoe het was”* = het gevoel is moeilijk rationeel uit te leggen. **🏛️ Oorsprong:** Het is *‘een literaire dichtregel / citaat’.* De Engelse oorspronkelijke vorm luidt meestal:
“I cannot tell you how it was;
But this I know: it came to pass
Upon a bright and sunny day
When May was young; ah, pleasant May!”
*Belangrijke nuance:* Dit is dus *‘geen oud volksgezegde’,* maar een *‘poëtische regel’.* Het komt uit een gedicht van *Christina Rossetti.* De regel wordt vaak *‘los geciteerd’.* In zulke gevallen wordt de *‘eerste regel soms ook als titel gebruikt’,* omdat veel 19e-eeuwse gedichten zonder vaste titel werden aangeduid. 👩‍🏫 Auteur: *Christina Georgina Rossetti (1830–1894).* Engelse dichteres uit de Victoriaanse tijd. Bekend van o.a.: *“Goblin Market”, “Remember”, “A Birthday”.*

7. Mei betekent lange wandelingen in de avond, zoveel mogelijk buiten in de tuin eten en veel gezonde, verse salades om alle heerlijke zomergroenten die er zijn op te maken.

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren