- Regent het op Sint Jansonthoofding (29 aug.), dan bederven de noten.
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerengezegde’.
– Als het rond 29 augustus veel regent, zou dat slecht zijn voor de ‘noten-oogst’.
– Met “noten” worden vooral ‘walnoten’ en soms ook ‘hazelnoten’ bedoeld.
– Regen en vocht aan het einde van augustus konden ervoor zorgen dat noten:
– gingen schimmelen,
– slecht rijpten,
– moeilijker droogden,
– of sneller bedierven tijdens opslag.
Kort gezegd:
‘regen op die dag voorspelt een slechte notenoogst’.
⛪ Oorsprong:
Sint Jansonthoofding verwijst naar de kerkelijke feestdag van de ‘onthoofding van Johannes de Doper’, herdacht op 29 augustus.
In vroegere agrarische samenlevingen gebruikte men heiligendagen vaak als herkenbare data in het jaar. Boeren koppelden weersverschijnselen aan zulke dagen om voorspellingen te doen over oogst, vee, winterweer of vruchtbaarheid.
Dit gezegde komt dus uit de ‘volksweerkunde’ en de ‘boerenkalender’. Het is gebaseerd op ervaring: eind augustus zijn veel noten bijna rijp, en langdurige natheid kan inderdaad schadelijk zijn.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het is een ‘anoniem volksgezegde’, mondeling overgeleverd en later opgenomen in verzamelingen van weerspreuken, almanakken en spreekwoordenboeken.
2. Als augustus zonder regen henen gaat, de koe mager voor de kribbe staat.
– Als de maand ‘augustus erg droog’ is, groeit er weinig gras en veevoer.
– Daardoor hebben koeien later ’te weinig voedsel’.
– De koe staat dan ‘mager bij de kribbe’ — de voerbak — omdat er weinig of slecht voer beschikbaar is.
Kort gezegd:
> ‘Een droge augustus voorspelt schaarste aan veevoer en magere koeien.’
🌾 Agrarische achtergrond:
Augustus was vroeger een belangrijke maand voor:
– nagroei van gras op de weiden;
– het binnenhalen of aanvullen van wintervoer;
– de conditie van vee vóór de herfst en winter.
Regen in augustus was dus gunstig voor boeren. Bleef die regen uit, dan konden weilanden verdorren en was er minder voer voor de dieren.
🕰️ Oorsprong:
Dit is een ‘boerenweerspreuk’ of ‘volksgezegde’.
– Het komt uit de traditionele landbouwsamenleving.
– Zulke spreuken ontstonden uit eeuwenlange observaties van weer, seizoenen en oogsten.
– Ze werden mondeling doorgegeven van generatie op generatie.
Het woord “henen gaat” betekent hier:
> ‘voorbijgaat’ of ’ten einde loopt’.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het is een ‘anonieme volkswijsheid’, waarschijnlijk afkomstig uit Nederlandstalige boerenkringen in Nederland of Vlaanderen.
3. Als voor ’t laatst de koekoek roept, dan bederven de noten.
Dit is een ‘volks- of boerenwijsheid’:
Het laatste roepen van de koekoek zou een teken zijn dat de tijd voor de noten ongunstig wordt en dat de notenoogst kan mislukken of bederven.
– Letterlijk:
wanneer de koekoek aan het einde van zijn roeptijd nog roept, zouden noten gaan bederven of slecht worden.
– Ruimer bedoeld:
de natuur geeft signalen; bepaalde verschijnselen voorspellen volgens volksgeloof het weer, de oogst of het verloop van het seizoen.
Het gaat dus niet om een morele les, maar om een ‘weerspreuk/oogstspreuk’.
🌿 Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘mondelinge volkscultuur’ van boeren en plattelandsbewoners in de Lage Landen.
– De ‘koekoek’ roept vooral in het voorjaar en de vroege zomer.
– Wanneer hij ophoudt met roepen, is dat een teken dat het seizoen vordert.
– In dezelfde periode ontwikkelen zich ook ‘noten’, zoals hazelnoten en walnoten.
– Men verbond zulke natuurlijke gebeurtenissen met elkaar en maakte er spreuken van.
Dit soort gezegden hoort bij de oude ‘volksweerkunde’:
weers- en natuurvoorspellingen op basis van dieren, planten en seizoensverschijnselen.
✍️ Auteur:
‘Geen bekende individuele auteur’.
Dit gezegde is waarschijnlijk:
– ‘anoniem’,
– ontstaan in de ‘volksmond’,
– later mogelijk opgetekend door verzamelaars van spreekwoorden, volksgeloof of boerenwijsheden.
Als het in een boek of verzameling voorkomt, is de naam van de verzamelaar dus niet per se de auteur van het gezegde.
4. Als augustus zonder regen heen zou gaan dan zullen de koeien straks mager in de stal staan.
– ‘Als de maand augustus droog verloopt’, groeit er weinig gras en is er minder voer voor het vee.
– Daardoor gaan de koeien in de herfst of winter ‘magerder de stal in’.
– Het is dus een waarschuwing uit de landbouw:
‘regen in augustus is belangrijk voor de weide, het gras en de wintervoorraad’.
Kort gezegd:
> ‘Een droge augustus is slecht voor het vee en de boer.’
🌾 Oorsprong:
Dit is een ‘oud boeren- of weerspreekwoord’. Zulke gezegden ontstonden op het platteland, waar boeren sterk afhankelijk waren van het weer. Augustus was belangrijk omdat:
– het gras na de zomer nog moest aangroeien;
– er hooi of ander voer voor de winter nodig was;
– voldoende regen zorgde voor betere weiden en sterkere dieren.
Het spreekwoord hoort bij de traditionele ‘boerenwijsheden’ of ‘weerspreuken’, waarin waarnemingen over weer, oogst en vee werden vastgelegd in rijmende zinnen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het gaat om een ‘volksgezegde’ dat mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken werden vaak generaties lang door boeren gebruikt en later opgenomen in almanakken, spreukenverzamelingen of weerkalenders.
5. Als het regent op Sint Jans onthoofding, dan komen de noten in het geding.
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’.
– Sint Jans onthoofding valt op 29 augustus:
de kerkelijke gedenkdag van de onthoofding van Johannes de Doper.
– Als het op die dag regent, zou dat volgens het gezegde een slecht teken zijn voor de ‘notenoogst’.
– Met “de noten komen in het geding” wordt bedoeld:
– de noten zijn in gevaar;
– de oogst kan mislukken of slechter worden;
– vooral walnoten en hazelnoten zouden te lijden hebben onder nat weer.
Kort gezegd:
> ‘Regen op 29 augustus voorspelt volgens de volkswijsheid een slechte of bedreigde notenoogst.’
🌰 Waarom juist noten?
Eind augustus is de periode waarin veel noten aan het rijpen zijn. Veel regen rond die tijd kon volgens boeren leiden tot:
– schimmelvorming;
– rotting;
– slecht afrijpen;
– minder goede bewaarbaarheid van de noten.
Daarom werd regen op die dag als ongunstig gezien.
🕊️ Oorsprong :
De spreuk komt uit de ‘agrarische volkscultuur’ van de Lage Landen. Boeren koppelden weersverschijnselen vaak aan vaste dagen op de ‘heiligenkalender’. Zulke dagen waren makkelijk te onthouden, bijvoorbeeld:
– Sint-Jan;
– Sint-Maarten;
– Sint-Margriet;
– Sint-Lambertus.
Sint Jans onthoofding verwijst specifiek naar de christelijke feestdag van de ‘onthoofding van Johannes de Doper’ op 29 augustus.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het gezegde is een ‘anonieme volksweerspreuk’, mondeling overgeleverd en waarschijnlijk later opgenomen in almanakken, spreukenverzamelingen en dialect- of volkskundige bronnen.
Maandspreuken augustus:
6. Als de bliksem reeds gestorven is, leven de wervelwinden nog een maand.
– Een plotselinge gebeurtenis kan voorbij zijn, maar de gevolgen blijven nog lang doorwerken.
– De oorzaak is verdwenen, maar de nasleep blijft bestaan.
– Iets of iemand kan “weg” zijn, maar de invloed, onrust of schade blijft voelbaar.
👉 Denk aan een crisis, ruzie, revolutie, grote liefde of traumatische gebeurtenis: de “bliksem” is kort en hevig, maar de “wervelwinden” — de gevolgen — blijven nog rondgaan.
🌪️ Oorsprong:
Dit is ‘geen oud Nederlands volksgezegde’, maar eerder een ‘literair-aforistische uitspraak’:
een korte, beeldrijke spreuk met een surrealistische toon.
De zin wordt doorgaans teruggevoerd op het Frans, in de trant van:
> ‘Quand la foudre est déjà morte, les cyclones vivent encore un mois.’
of varianten daarvan.
✍️ Auteur:
De uitspraak wordt toegeschreven aan Malcolm de Chazal.
– Geboren: 1902
– Overleden: 1981
– Afkomst: Mauritius
– Taal: Frans
– Bekend als schrijver, dichter, schilder en aforist
– Vaak in verband gebracht met het surrealisme
Zijn bekendste werk is “Sens-Plastique”, een verzameling korte, poëtische en vaak raadselachtige observaties over natuur, mens en werkelijkheid.
7. Die late augustusochtenden roken naar de herfst vanaf het aanbreken van de dag tot het uur waarop de zongebakken aarde de koele zeebries toestond om de toen minder zware geur van gedorste tarwe, open voren en stinkende mest terug te drijven.
De zin is een ‘zintuiglijke beschrijving van eind augustus’, wanneer de zomer langzaam overgaat in de herfst:
– “vanaf zonsopgang rook het naar herfst”
→ zelfs vroeg in de ochtend draagt de lucht al tekenen van de naderende herfst.
– “door de zon gebakken aarde”
→ naarmate de dag warmer wordt, komen er sterkere landelijke geuren vrij.
– “koele zeebries”
→ de setting is vlakbij de kust; de zeelucht verdringt uiteindelijk de zware landgeuren.
– “gedorste tarwe, open voren en stinkende mest”
→ geuren van oogst, geploegde velden en boerenwerk.
🌾 Diepere betekenis:
Het roept een ‘drempelmoment’ op:
het einde van de zomer en de nadering van de herfst. In context gelezen, suggereert het ook ‘rijping, verandering en volwassenheid’ – thema’s die vaak met Colettes werk worden geassocieerd, met name adolescentie en sensueel ontwaken.
✍️ Auteur: Sidonie-Gabrielle Colette, meestal gepubliceerd als ‘Colette’.
– Volledige naam: Sidonie-Gabrielle Colette
– Datum: 1873–1954
– Nationaliteit: Frans
– Bekend van: “Gigi”, “Chéri”, “The Vagabond”, “The Ripening Seed”.
📚 Oorsprong / Bron:
Het citaat komt uit Colettes roman:
“Le Blé en herbe”
Vaak vertaald in het Engels als:
– “The Ripening Seed”
– soms “Green Wheat”.
Het boek werd voor het eerst gepubliceerd in 1923.
De Franse titel betekent letterlijk zoiets als “nog groene tarwe” of “tarwe in de aar”, wat past bij de thema’s van de roman: jeugd, groei en seksueel/emotioneel ontwaken.
8. Gevangen in het slop van augustus, hebben we misschien spijt gehad van de vertrekkende zomer.
– ‘Eind augustus’, wanneer de zomer heet, stil, traag en een beetje vermoeiend aanvoelt,
– kunnen we ‘melancholisch of spijtig’ zijn dat de zomer ten einde loopt,
– ook al glijdt het seizoen al weg richting de herfst.
Kernwoorden:
– “Doldrums” (slop van augustus):
= een toestand van stagnatie, weinig energie, verveling of depressie.
– Oorspronkelijk een ‘zeeterm’ voor windstille equatoriale gebieden waar schepen dagenlang vast konden zitten.
– “Vertrekkende zomer”:
= de zomer loopt ten einde.
– “Spijt”:
betekent hier ‘verdriet voelen over’ of ’treuren’, niet per se ‘schuldgevoel’.
De zin beschrijft dus een ‘laatzomerse stemming’:
lusteloosheid, hitte en verdriet bij de nadering van de herfst.
Oorsprong ⚓:
De uitdrukking is ‘geen oud spreekwoord’ of traditioneel gezegde. Het lijkt een ‘literair citaat’ te zijn, waarbij de oudere nautische metafoor van de ‘windstille gebieden’ wordt gebruikt.
Het woord ‘windstille gebieden’ werd in de 19e eeuw gangbaar in het Engels voor:
– de kalme, windstille zeegebieden nabij de evenaar, en later
– elke saaie, stagnerende, lusteloze periode.
‘Augustuswindstille gebieden’ is nu ook een gangbare uitdrukking voor het trage, loom einde van de zomer.
Auteur: Denis Mackail 📚
— voluit Denis George Mackail 1892–1971, een Engelse romanschrijver en biograaf.
De exacte bron — het specifieke boek, essay of pagina — wordt echter vaak ‘niet vermeld’ in citatenverzamelingen. De veiligste formulering is daarom:
> De zin wordt over het algemeen toegeschreven aan Denis Mackail, maar kan het beste worden beschouwd als een literair citaat in plaats van een goed gedocumenteerd spreekwoord, tenzij een primaire bron wordt gevonden.
In eenvoudige, moderne taal ✨:
> “In de trage, zware, sombere dagen van augustus kunnen we verdrietig zijn dat de zomer ten einde loopt.”
9. De hele maand augustus was de zon nog aanwezig, hoewel kalendermaand augustus al bijna twee weken voorbij was.
– De ‘datum was al in september’ — bijna twee weken nadat augustus was afgelopen.
– Maar de ‘zon, hitte, helderheid en het zomergevoel’ voelden nog steeds als augustus.
– ‘Kalender augustus’ betekent de officiële maand augustus.
– ‘Hele augustus’ betekent dat de zon volledig augustusachtig aanvoelde: heet, krachtig, zomers en aanhoudend.
In eenvoudigere woorden:
> ‘Hoewel het midden september was, voelde het weer nog steeds als hoogzomer.’
Oorsprong & Auteur 📚: Stephen King.
Het komt uit zijn novelle ‘The Body’, voor het eerst gepubliceerd in de bundel ‘Different Seasons’ uit 1982.
Context 🎬:
‘The Body’ is de novelle van Stephen King die de inspiratie vormde voor de film ‘Stand by Me’. Het verhaal speelt zich af tegen het einde van de zomer en de zin vangt dat nostalgische gevoel van een zomer uit je kindertijd die nog aanhoudt, zelfs nadat de kalender aangeeft dat die voorbij zou moeten zijn.
Is het een veelgebruikte uitdrukking? 💬
Niet echt. Het is geen oud spreekwoord of traditioneel gezegde; het is een literaire zin van Stephen King. Toch citeren mensen het vaak omdat het zo mooi het gevoel weergeeft van een zomer die doorloopt tot in september.
