Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
28 maart
De eerste donder in maart, pakt de elft bij zijn staart.(Elft is een zeevis die voor het paaien de rivier optrekt).
Foto: Free-Photos. Betekenis 📖 : Deze weerspreuk is een klassiek voorbeeld van hoe mensen vroeger natuurverschijnselen aan elkaar koppelden. De betekenis is tweeledig: ⚡ Weersvoorspelling: De spreuk voorspelt dat de eerste onweerbui in de maand maart het startsein is voor een verandering in de natuur, met name in de rivieren en de visserij.🐟 De Elftreidt (reidt is een oud woord voor paaien) : De “elft” (Alosa alosa) is een trekvis. Deze vis leeft in de zee maar trekt in de lente de rivieren op om te paaien (eieren te leggen). De spreuk suggereert dat de eerste donder in maart de elft “wakker schudt” en hem stimuleert om aan zijn trek de rivieren op te beginnen. In feite zegt de spreuk dus: Wanneer het voor het eerst onweert in maart, begint de elft zijn trektocht de rivieren op en kun je hem verwachten. Het “bij zijn staart pakken” is een metafoor voor het begin van de trek en de mogelijkheid om hem te vangen. 🌍 Oorsprong: De oorsprong van deze weerspreuk ligt in de traditionele volkskunde en de visserij in Nederland en de omliggende gebieden, met name de regio’s rond de grote rivieren (zoals de Rijn en de Maas). Tijdperk: Hoewel de exacte datum niet te achterhalen is, stammen dit soort spreuken vaak uit de middeleeuwen of de vroege moderne tijd, toen de mens veel sterker afhankelijk was van de natuur en de seizoenen voor hun levensonderhoud (landbouw en visserij). Context: Voor vissers was het cruciaal om te weten wanneer bepaalde vissoorten zouden trekken. De elft was vroeger een zeer algemene en economisch belangrijke vis. Het waarnemen van de eerste donder was een eenvoudige, gedenkwaardige manier om de timing van de vistrek te markeren. Natuurwetenschappelijke Kern: Hoewel het idee dat donder direct de vis aanzet tot trekken wetenschappelijk niet bewezen is (men bedoelt hier doorgaans mee dat het nooit is onderzocht) , zit er wel een kern van waarheid in. De eerste donder in maart valt vaak samen met de overgang van de winter naar de lente, wanneer de watertemperatuur begint te stijgen en de dagen langer worden. Dit zijn de werkelijke triggers voor de vistrek. De donder is dus eerder een signaal van de veranderende weersomstandigheden die de vismigratie in gang zetten. ✍️ Auteur: Er is geen specifieke auteur bekend voor deze weerspreuk. Volkswijsheid: Net als de meeste weerspreuken is dit een product van de mondelinge overlevering en de collectieve ervaring van de bevolking (met name vissers en boeren) door de eeuwen heen. Evolutie: Het is een “gezegde” of “weerspreuk” die organisch is ontstaan en doorgegeven, waarschijnlijk met kleine variaties in de loop der tijd, totdat het zijn huidige vorm aannam. Het is een vorm van immaterieel cultureel erfgoed.
2. Brengt maart storm en wind, de sikkel is de boer goed gezind.
Foto: The Digital Artist. Betekenis 📖 🌪️: Dit is een bekende Nederlandse weerspreuk die de relatie legt tussen het weer in de vroege lente en de uiteindelijke oogst in de zomer. De betekenis van deze spreuk is tweeledig, geworteld in traditionele landbouwwijsweden: Het Weer: Als het in de maand maart onstuimig weer is, met veel storm, harde wind en wisselvalligheid… De Gevolgen: …dan is dit een goed voorteken voor de boer. Het suggereert dat de daaropvolgende zomer vruchtbaar zal zijn en dat de oogst (gesymboliseerd door de “sikkel”) overvloedig zal zijn. De Logica: Een onstuimige maart wordt vaak gezien als de overgang van de winter naar de lente. De wind en regen zouden de grond “openbreken”, drogen na de winter, en de natuur wakker schudden, wat essentieel is voor een goede start van het groeiseizoen. 🏛️ Oorsprong: Volkswijsheid: Het is een vorm van volksgeloof of oral history (mondelinge overlevering). Boeren en buitenlieden observeerden eeuwenlang het weer en de natuur om patronen te ontdekken. Lange Traditie: Deze spreuk is waarschijnlijk al eeuwen oud en stamt uit een tijd waarin men volledig afhankelijk was van de landbouw en het weer voor overleving. Het is geen wetenschappelijk bewezen feit, maar een observatie die door de generaties heen is doorgegeven. ✍️ Auteur:De auteur van deze spreuk is onbekend. Net als bij spreekwoorden en volksverhalen, is er geen specifieke persoon aan te wijzen die deze spreuk heeft bedacht. Het is een collectieve wijsheid die organisch is ontstaan in de volksmond en in de loop der tijd is vastgelegd in boeken over folklore, weerkunde en landbouw.
3. ’t Is in het begin of in het end, dat maart ons zijn gaven wendt.
Foto: qimono. Betekenis: 📝 🌦️: De spreuk wijst op de wispelturigheid van het weer in de maand maart. 🗓️ “Zijn gaven wendt” betekent in dit geval waarschijnlijk “ons zijn gaven toekeert” of “ons zijn gaven brengt”. 🎁Het suggereert dat we in maart ofwel aan het begin van de maand, ofwel aan het eind, “cadeautjes” of bijzondere weerfenomenen kunnen verwachten. Dit kunnen zowel positieve (zonneschijn, lenteweer) ☀️ als negatieve (kou, sneeuw, regen) ❄️🌧️ ervaringen zijn.In wezen zegt de spreuk dat maart onvoorspelbaar is en ons aan de extremen van de maand met verrassingen kan verblijden of plagen. 🌱 Oorsprong 🕰️ : Het is een oud Nederlands gezegde, een zogenaamde weerspreuk. 👵👴 Deze spreuken ontstonden vaak uit observaties en ervaringen van mensen met de natuur en het weer door de eeuwen heen, voordat er moderne meteorologische voorspellingen waren. De spreuk dateert waarschijnlijk uit de 19e eeuw of zelfs nog eerder, toen de landbouw en het dagelijks leven sterker afhankelijk waren van de grillen van de natuur. 🌾🚜 🧑🎤 Auteur: Er is geen specifieke auteur bekend voor deze spreuk. Het is een voorbeeld van volkswijsheid, doorgegeven van generatie op generatie, en de oorsprong ervan is waarschijnlijk terug te voeren tot de algemene ervaringen van mensen in Nederland en Vlaanderen met het weer in maart. 🤝 📚 Samenvattend: De weerspreuk ” ’t Is in het begin of in het end, dat maart ons zijn gaven wendt” illustreert de onvoorspelbare aard van het weer in de maand maart, waarin we vaak te maken krijgen met zowel lentekriebels als onverwachte koudeperioden. 🌦️ 😊
4. Smoor te maarte, is vloed te meie.
Foto: Gary Barnes. Betekenis: De specifieke spreuk “Smoor te maarte, is vloed te meie” staat niet in de standaard verzamelingen van weerspreuken, maar op basis van de woordbetekenis en het patroon van vergelijkbare weerspreuken is de duiding duidelijk te reconstrueren. Hier is een uitgebreide bespreking:De spreuk stelt een verband tussen het weer in maart en het verwachte weer in mei: Smoor (ook: smore, dialectvorm) betekent hier mist, nevel, dichte bewolking — een drukkend, mistig, ‘smorend’ weer. Het woord smoor heeft in zuidelijk-Nederlands gebruik de betekenis van ‘damp, rook, nevel of mist’. Een maart die “smoort” is dus een mistige, nevelige, grijze maartmaand. Vloed staat hier niet voor een overstroming, maar voor overvloedige regen, nattigheid — een regenrijke, natte mei. De spreuk luidt dus vrij vertaald: “Als maart mistig en nevelig is, zal mei nat en regenachtig zijn.”Taalkundige context: De vormen maarte en meie zijn dialectische/oudere buigingsvormen met een -e uitgang, typisch voor het Middelnederlands en vroegnieuwnederlands, en nog lang bewaard in volkse en regionale taal (met name Vlaams en Gelders/Overijssels). De spreuk heeft de typische zeugmatische herhaalstructuur (“X te [maand], is Y te [maand]”) die veel volkse weerspreuken kenmerkt, zoals ook “droge maart, natte april”.Inhoudelijke kern van waarheid: Er bestaan meerdere weerspreuken die mist in maart koppelen aan water en vorst in mei, zoals “Mist in maart, water en vorst in mei.” De redenering achter dergelijke spreuken sluit aan bij een breed volksmeteorologisch principe: een zachte, nevelige maart — die wijst op een stabiele westelijke luchtstroming met weinig wind en veel vocht — zou samenhangen met aanhoudend instabiel of nat voorjaarsweer in de maanden erna. Auteur en oorsprong: Er is geen bekende individuele auteur voor deze spreuk. Zoals voor vrijwel alle weerspreuken geldt: weerspreuken zijn gezegdes of spreekwoorden die de volkswijsheid of het volksgeloof weerspiegelen. Ze zijn anoniem ontstaan in boerengemeenschappen en mondeling overgeleverd over generaties. Ze dateren in hun schriftelijke vastlegging doorgaans uit de zeventiende tot negentiende eeuw, maar zijn vermoedelijk ouder. De spreuk “Smoor te maarte, is vloed te meie” heeft de klank en structuur van een Vlaamse of oostelijk-Nederlandstalige volksoverlevering, gezien het gebruik van smoor als dialectwoord voor mist en de typische buigingsvormen. Kortom: een anonieme volkswijsheid, waarschijnlijk van boerenoorsprong, die de mistige maartse luchten verbindt met een natte meibloesemtijd.Maandspreuken maart:
5. In maart zou het ergste van de winter voorbij zijn. De sneeuw zou ontdooien, de rivieren zouden gaan stromen en de wereld zou weer in zichzelf ontwaken.
Foto: Chorttig. Betekenis 📖: De zin beschrijft de komst van de lente in een verhaal dat diep geworteld is in de strijd tussen winter en lente.(vertegenwoordigd door de Frost Giants en de Noorse goden). 🕵️♂️ Oorsprong: De zin komt uit het boek Odd and the Frost Giants.✍️ Auteur: Het is geschreven door de bekende auteur Neil Gaiman. 📅 Jaar: Het boek werd voor het eerst gepubliceerd in 2008. 📚 Genre: Het is een kinderboek dat is geïnspireerd op de Noorse mythologie. Het is een goed voorbeeld van hoe mooi geschreven proza soms kan klinken als een oude wijsheid, vooral als het gaat over universele thema’s zoals de seizoenswisselingen!
6. Maart, meester van de wind, heldere minstreel en maarschalk van de stormen die het seizoen dat ze bestrijken aanwakkeren.
Foto: Louise.com. Betekenis en Context 💡:Geen Spreekwoord: Dit is geen traditioneel spreekwoord of volksgezegde. Het is een literaire creatie, specifiek een apostrof (een directe aanspreking) aan de maand maart. Krachtige Beelden: Swinburne gebruikt sterke metaforen om het onstuimige karakter van de maand maart te beschrijven: Master of winds (Meester van de winden): Maart staat bekend om zijn harde wind. Bright minstrel (Heldere minstreel): Wellicht een verwijzing naar het terugkerende vogelgezang of het helderdere licht na de winter. Marshal of storms (Maarschalk van de stormen): Maart ordent en leidt de stormen. De paradox: De stormen “enkindle the season they smite” (ontsteken het seizoen dat ze slaan). Dit suggereert dat de heftige voorjaarsstormen noodzakelijk zijn om de winter te verdrijven en de natuur (het nieuwe seizoen) tot leven te wekken. 🤔 Waarom wordt het vaak als “gezegde” gezien?: Omdat de zin zo krachtig, ritmisch en beeldend is, wordt hij vaak geciteerd, los van het volledige gedicht. Hierdoor kan het de indruk wekken een op zichzelf staand spreekwoord te zijn, terwijl het in feite een hoogstaand stukje poëzie is. 📚 Bron en Oorsprong:Auteur:Algernon Charles Swinburne (1837–1909), een prominente Engelse dichter uit het Victoriaanse tijdperk. Werk: Het gedicht getiteld “March: An Ode”. Publicatie: Gepubliceerd in zijn Collected Poetical Works (1924, postuum). 🖋️ De Exacte Versregel (Engels): De oorspronkelijke tekst luidt: “March, master of winds, bright minstrel and marshal of storms that enkindle the season they smite.”
7. Ja, maar het is, weet je, elk jaar zeggen jullie allemaal ‘maart! Dit wordt geweldig! Begin van de lente!’ Maar dat is niet zeker, toch? Omdat er een rare, bizarre sneeuwstorm kan zijn, en het dan lijkt alsof de winter helemaal opnieuw is begonnen. In maart gebeuren er onverwachte dingen.
Betekenis: 🌻 De zin speelt met de tegenstelling tussen de hoopvolle verwachtingen van de lente en de onvoorspelbare realiteit van het weer in maart. ❄️ Het herinnert ons eraan dat een plotselinge sneeuwstorm het gevoel van winter kan herstellen, ondanks de kalender. ❤️ Binnen de context van het boek is deze zin een metafoor voor onverwachte wendingen in het leven en de liefde, die vaak een centraal thema vormen. 🤔 De kernboodschap is eigenlijk dat we open moeten staan voor onverwachte gebeurtenissen, net zoals maart ons kan verrassen. Oorsprong: 📖 De volledige originele zin luidt: “Yes, but it’s, you know—every year, you’re all, ‘March! This is going to be great! Start of spring!’ But it’s definitely not, right?Because there will be a weird, freak snowstorm, and it’s like winter’s started all over. Unexpected things happen in March.” 📚 Dit citaat is afkomstig uit de roman “Love Lettering” (in het Nederlands uitgegeven als “De L van Liefde”), een verhaal over onverwachte liefde en persoonlijke groei. Auteur: ✍️ De auteur van dit citaat en het boek is Kate Clayborn, bekend om haar hedendaagse romantische verhalen met diepgang.
8. Verveling is wanneer dezelfde naïeve bloemen in de maand maart weer bloeien.
Betekenis 📚: Het citaat van Yvan Goll is een krachtige en melancholische meditatie over de toestand van een cultuur die materieel rijk is maar spiritueel failliet. Verveling is in deze context niet een tijdelijke gemoedstoestand, maar een fundamentele toestand van zielloosheid. De naïeve bloemen in maart zijn het beeld van een wereld die mechanisch en onnadenkend blijft doordraaien, zonder echte vernieuwing of doel. Het is een prachtige, maar lege herhaling. Het is een profetische kritiek op een samenleving die zijn ziel heeft verkocht voor comfort en routine, en nu geconfronteerd wordt met de uiteindelijke leegte van zijn bestaan. Het is een oproep om wakker te worden uit deze comfortabele verdoving en op zoek te gaan naar ware betekenis en bezieling. 🕵️♂️ Diepere Analyse: De Volledige Context van Verveling: De volledige passage schetst een veel breder, cultureel en maatschappelijk beeld van “verveling.” Het gaat niet om individuele verveling (zoals “ik heb niets te doen”), maar om een “existentiële en maatschappelijke stilstand”.Laten we de verschillende elementen ontleden: 1.Het Oorspronkelijke Citaat: “Naïeve Bloemen”. Het citaat begon – “Wanneer dezelfde naïeve bloemen in de maand maart weer bloeien” – staat nu in een heel ander licht. Naïef: Het impliceert een onwetende, onschuldige herhaling. De bloemen bloeien gewoon, omdat het maart is. Ze weten niet beter. De Metafoor: In de context van de volledige passage, zijn deze bloemen een metafoor voor een maatschappij die zich onnadenkend herhaalt. Het is een beeld van “cyclische saaiheid”. Het leven gaat door, seizoen na seizoen, zonder echte vernieuwing, verandering of bezieling. Het is “mooi” op een oppervlakkige, voorspelbare manier, maar zonder diepgang. 2.Verveling als Maatschappelijke Diagnose: Goll stelt dat deze verveling een symptoom is van een “volk dat niet meer gelooft, maar het desondanks prima doet.” Materiële Welstand vs. Spirituele Leegte: Dit is een cruciale observatie. Het volk heeft alles wat het materieel nodig heeft (“doet het prima”), maar heeft zijn geloof, zijn idealen en zijn spirituele anker verloren. Ze leven in een comfortabele leegte. 3.De Andere Symptomen van Verveling: De andere voorbeelden in de passage versterken dit beeld van een mechanische, zielloze wereld: ⏱️ Gelijk lopende klokken: Een symbool van extreme uniformiteit, bureaucratie en controle. Alles is perfect geregeld, maar er is geen ruimte voor spontaniteit of individualiteit. 📰 Overlijdensberichten: De dood van “brave gezinshoofden” wordt op een routineuze, bijna banale manier in de krant vermeld. De dood zelf is ontdaan van zijn tragedie en mysterie. ⚔️ Oorlog op de Balkan: Zelfs oorlog wordt een voorspelbaar, terugkerend fenomeen. Het is niet langer een schokkende gebeurtenis, maar een routine, een “ver van mijn bed”-show. 🌌 Gedichten over de sterren: Een kritiek op kunst die clichématig en afstandelijk is geworden. De kunstenaar heeft niets meer te zeggen over het echte, levende menselijke bestaan. 4.De Conclusie: Veroudering en Uitputting. De passage eindigt met een sombere conclusie: Verveling is een symptoom van veroudering. Een cultuur die zich verveelt, is een cultuur die zijn jeugdige vitaliteit, zijn dromen en zijn verbeeldingskracht heeft verloren. De diagnose dat talent en deugd langzaam worden opgebruikt. Dit is het meest pessimistische deel. Het suggereert dat de bronnen van menselijke creativiteit en moraliteit aan het opdrogen zijn. Er is geen nieuw “talent” en geen nieuwe “deugd” meer om de wereld nieuw leven in te blazen.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
