- November kan een maand zijn die met zacht weer ons zegent, en soms ook wel nat is, zonder dat het echt regent.
De spreuk beschrijft het typische, wisselvallige novemberweer:
– “met zacht weer ons zegent”:
november kan verrassend mild zijn;
– “nat … zonder dat het echt regent”:
door mist, motregen, dauw, condens en een hoge luchtvochtigheid kan alles vochtig aanvoelen, ook zonder duidelijke regenbuien.
De formulering bevat vooral een speelse tegenstelling en het rijm “zegent – regent”.
📜 Oorsprong:
Deze zin lijkt ‘geen klassieke Nederlandse weerspreuk of oud volksgezegde’ te zijn. Traditionele weerspreuken over november hebben meestal een kortere, stellige vorm, bijvoorbeeld: “November warm en fijn, het zal een strenge winter zijn.”
De aangehaalde tekst klinkt eerder als een ‘moderne, rijmende weersobservatie’, mogelijk later als spreuk verspreid via kalenders, websites of sociale media. De gedachte erachter sluit wel aan bij het Nederlandse en Vlaamse zeeklimaat, waarin november vaak zacht, mistig en vochtig is.
✍️ Auteur:
Voor deze exacte formulering is ‘geen betrouwbaar vastgestelde auteur of oorspronkelijke bron bekend’.
Zij kan daarom het best worden aangeduid als:
> ‘Auteur onbekend – moderne weerspreuk of rijmende volkswijsheid.’
Zonder een oudere gedrukte bron is een concrete toeschrijving aan een dichter of schrijver niet verantwoord. Als de zin uit een bepaalde kalender, bundel of website afkomstig is, kan die bron mogelijk meer duidelijkheid geven over de eerste publicatie.
2. Slachtmaand in het land, de varkens schreeuwen dan moord en brand.
„Slachtmaand in het land, de varkens schreeuwen dan moord en brand” betekent letterlijk dat in de ‘slachtmaand november’ veel varkens werden geslacht en daarom luid zouden krijsen.
De regel bevat een woordspeling:
– ‘moord en brand schreeuwen’ betekent figuurlijk:
heel luid protesteren of alarm slaan;
– bij de varkens krijgt ‘moord’ een wrang-letterlijke betekenis, omdat ze worden geslacht.
🌾 Oorsprong:
‘Slachtmaand’ is een oude Nederlandse benaming voor ‘november’.
In de traditionele landbouw was het late najaar de gebruikelijke slachttijd:
– het vee was na de zomer goed vetgemest;
– er was ’s winters minder voer beschikbaar;
– door het koude weer kon vlees beter worden verwerkt en bewaard;
– het geslachte vlees diende als wintervoorraad.
De spreuk is dus ‘ontstaan uit die landelijke slachttraditie’. Ze is eerder een ‘rijmende volksspreuk of kalenderwijsheid’ dan een echt spreekwoord met een algemene levensles.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen betrouwbare, individueel bekende auteur’.
De regel wordt doorgaans als ‘anonieme Nederlandse volksspreuk’ overgeleverd. De exacte formulering kan bovendien betrekkelijk jong zijn, ook al zijn het begrip ‘slachtmaand’ en de achterliggende traditie veel ouder.
Kortom:
‘een anonieme, humoristisch-macabere rijmspreuk over november als traditionele slachtmaand’.
3. Sneeuw en hagel in november, regen en modder in december.
‘Wanneer november vroeg winters weer brengt, zou december juist zacht en nat verlopen’.
De spreuk veronderstelt dus een ‘weersomslag’:
Vroege kou en neerslag in november worden gevolgd door dooi, regen en modder in december’. Het is ‘volkswijsheid’.
📜 Oorsprong:
Dit is een ‘oude Nederlandse weerspreuk’, ontstaan in de ‘agrarische volkscultuur’. Boeren en buitenwerkers probeerden uit terugkerende weerspatronen voorspellingen voor de volgende weken of maanden af te leiden. Door rijm en ritme waren zulke spreuken gemakkelijk te onthouden en mondeling door te geven.
‘De precieze ouderdom en eerste schriftelijke vindplaats zijn niet met zekerheid bekend’. De spreuk behoort tot de traditie van weerspreuken die onder meer via volksalmanakken, kalenders en mondelinge overlevering zijn verspreid.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
De spreuk geldt als:
– anoniem;
– collectieve volkswijsheid;
– waarschijnlijk gedurende lange tijd mondeling gevormd en doorgegeven.
Kortom: het is een ‘anonieme weerspreuk’ die voorspelt dat een vroege winterse november vaak door een zachte, natte december wordt gevolgd.
4. Een winter die vroeg komt, vertrekt ook vroeg.
“Een winter die vroeg komt, vertrekt ook vroeg”, betekent letterlijk dat een winter die vroeg begint, vermoedelijk ook vroeg zal eindigen. Het is een vorm van ‘volksweerkunde’.
Figuurlijk kan het gezegde uitdrukken dat:
– een moeilijke periode die snel of vroeg begint, mogelijk ook eerder voorbijgaat;
– tegenslag niet blijvend is;
– na een donkere periode weer betere tijden volgen.
📜 Oorsprong:
De uitspraak behoort waarschijnlijk tot de oude ‘boeren- en weerspreuken’. Vergelijkbare formuleringen komen in verschillende Europese talen voor, bijvoorbeeld:
– ‘Vroege winter, vroege lente.’
– Duits: ‘Früher Winter, früher Frühling.’
– Engels: ‘An early winter, an early spring.’
Dergelijke spreuken zijn ontstaan uit mondeling overgeleverde waarnemingen van boeren en plattelandsbewoners.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’. Het geldt als een ‘anoniem volksgezegde’. De precieze formulering “Een winter die vroeg komt, vertrekt ook vroeg” lijkt bovendien eerder een moderne variant of vertaling dan een officieel, historisch vastgelegd Nederlands spreekwoord.
Kortom:
Een anonieme weerspreuk over een vroege winter, die ook figuurlijk hoop kan uitdrukken dat een moeilijke tijd snel voorbijgaat.
5. De velden geschoren, de winter geboren.
‘Zodra de akkers zijn gemaaid en de oogst binnen is, begint de wintertijd zich aan te kondigen.’
– “Geschroren velden”:
zijn kaal geworden akkers na het maaien of oogsten.
– “De winter geboren”:
is beeldspraak: met het verdwijnen van het gewas begint het koude, donkere jaargetijde als het ware te ontstaan.
– Ruimer kan de spreuk betekenen dat ‘het einde van een vruchtbare periode meteen het begin van een soberdere periode vormt’.
📜 Oorsprong:
De formulering past bij oude ‘agrarische volkswijsheid’.
Het ritme en het eindrijm — ‘geschoren/geboren’ — maakten zulke weers- en seizoensspreuken gemakkelijk te onthouden en mondeling door te geven.
Waarschijnlijk circuleerde de spreuk vooral in Nederland en Vlaanderen, mogelijk ook in varianten zoals:
> ‘Zijn de velden geschoren, dan is de winter geboren.’
‘Een nauwkeurige eerste schriftelijke vindplaats is niet algemeen bekend.’
✍️ Auteur:
Er is ‘geen betrouwbare individuele auteur’ aan deze spreuk verbonden. Zij geldt doorgaans als een ‘anoniem volksspreekwoord’ of een ’traditionele boeren-/weerspreuk’. Eventuele toeschrijvingen aan een dichter of schrijver moeten daarom met voorzichtigheid worden bekeken, tenzij de specifieke bron waarin de zin voorkomt bekend is.
Maandspreuken november:
6. Wanneer de bomen hun zomerse pracht veranderen in rode en gouden kleding. Wanneer de zomermaan zachter wordt en de nachten koud worden. Als de eekhoorns hun eikels verstoppen, verdwijnen de bosmarmotten. Dan weten we dat het herfst is, het mooiste seizoen van het jaar.
Het gedicht heeft vaak de titel ‘Autumn’ en is opgenomen in verschillende bloemlezingen van 19e-eeuwse Amerikaanse poëzie.
7. Naast de geneugten van tuinieren, heeft november ook zijn eigen schoonheid. De Saksen noemden het windmaand, want toen trokken de vissers hun boten op en stopten met vissen tot de lente. Het werd ook wel de slachtmaand genoemd, waarin varkens en runderen gedurende de winter werden gezouten om ze te bewaren.
