- Is oktober warm en fijn, het zal een scherpe winter zijn, maar is het nat en koel, ’t is van een zachte winter een voorgevoel!
Het gezegde ‘gaat over het weer in de herfst en de vooruitblik op de winter’:
– “Is oktober warm en fijn”:
→ oktober is aangenaam/stevig mild.
– “het zal een scherpe winter zijn”:
→ daarna wordt de winter naar verwachting kouder en strenger (men verwacht dus een “wissel”).
– “maar is het nat en koel”:
→ als oktober juist nat en koel is,
– “’t is van een zachte winter een voorgevoel!”:
→ dan zou de winter naar men zegt zachter worden.
Kort samengevat:
🗓️ ‘Warm oktober → strenge winter’
💧 ‘Nat/koel oktober → zachte winter’
Oorsprong 🔍:
Er is ‘geen eenduidig, officieel gedocumenteerd bronverhaal’ (zoals een specifieke auteur of een eerste publicatie) voor dit precieze versje.
Wat wél typisch is voor zulke gezegden:
– Het behoort tot de ‘volksweerkunde / boerderijkennis’:
Men keek naar patronen in herfstweer en probeerde daarmee de winter te voorspellen.
– Het bestaat vaak als ‘rijmvarianten’ in verschillende regio’s/overleveringen, waarbij de formulering per bron kan verschillen.
👉 Dat soort rijmpjes komt meestal uit:
– ‘mondelinge overlevering’ (volksmond),
– later gebundeld in ‘weerboeken, almanakken of streekgebonden spreekwoorden-verzamelingen’.
Auteur ✍️:
– ‘Een specifieke auteur is niet bekend’.
– Het is (zeer waarschijnlijk) een ‘volksrijmpje’ waarvan de oorspronkelijke maker niet is overgeleverd.
2. Worden de bladeren geel en krom, kijk dan maar naar de kachel om.
> Zodra de bladeren in de herfst verkleuren en verdorren, wordt het tijd om de kachel gebruiksklaar te maken.
„Naar de kachel omkijken” betekent hier niet alleen de kachel aankijken, maar er aandacht aan besteden:
Schoonmaken, brandstof inslaan en eventueel de schoorsteen laten vegen. De spreuk kondigt dus het begin van het koude seizoen aan.
📜 Oorsprong:
Het is een ‘oude Nederlandse volks- of weerspreuk’, waarschijnlijk ontstaan in een agrarische samenleving waarin veranderingen in de natuur als seizoenskalender dienden. De spreuk wordt vooral met ‘de herfst en de maand oktober’ in verband gebracht.
Er bestaan varianten, waaronder:
> „Zijn de bladeren geel en krom, kijk dan naar uw kachel om.”
Een nauwkeurige eerste schriftelijke bron of ontstaansdatum is niet algemeen bekend.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Zoals bij veel boeren- en weerspreuken gaat het vermoedelijk om ‘anonieme volksoverlevering’, die later in spreukenverzamelingen, almanakken en kalenders is opgenomen.
Kortom:
Een rijmende volkswijsheid die zegt dat herfstige bladeren het teken zijn om zich op de winter voor te bereiden.
3. Vergeet niet te bidden voor Sint Placied (5 okt.), of het zal regenen dat het giet.
Maandspreuken oktober:
4. In elk seizoen is er grote schoonheid, maar de herfst heeft nog iets meer.
De zin drukt uit dat alle vier de seizoenen mooi zijn, maar dat de herfst een ‘extra, moeilijk te omschrijven charme’ bezit. De uitdrukking “een snufje van iets meer” is een culinaire metafoor: net zoals een kleine hoeveelheid specerijen een gerecht een onderscheidend karakter geeft, lijkt de herfst een extra vleugje magie te bevatten – wellicht door de kleuren, de koele lucht, het gevoel van verandering, de nostalgie en de vergankelijkheid.
✍️ Auteur en herkomst:
Het citaat wordt online veelvuldig toegeschreven aan Laura Jaworski, een hedendaags schrijfster en dichteres. Een duidelijk gedocumenteerde bron – zoals een specifiek boek, gedicht of gedateerde publicatie – is echter lastig te achterhalen via de gangbare bronnen voor citaten.
Een zorgvuldige vermelding zou daarom luiden:
> “Er schuilt grote schoonheid in elk seizoen, maar de herfst heeft een snufje van iets meer.” — toegeschreven aan Laura Jaworski
De toeschrijving lijkt aannemelijk, maar zolang het citaat niet kan worden herleid tot een van Jaworski’s eigen publicaties of berichten, is het raadzaam het auteurschap niet als definitief bevestigd te bestempelen.
5. In de hele cirkel van het jaar zijn er geen dagen zo heerlijk als die van een mooie oktober.
De zin drukt de bewondering van Alexander Smith uit voor de ‘rustige, heldere en tot bezinning stemmende dagen van oktober’.
– “The entire circle of the year” (de volledige jaarcyclus) verwijst naar de volledige kringloop van de seizoenen.
– “A fine October” (een mooie oktober) duidt op een oktobermaand met aangenaam, fris en stabiel weer – niet slechts een “redelijke” oktober.
– Smith vindt deze herfstdagen bijzonder heerlijk omdat ze natuurschoon combineren met een zacht besef van verandering, rijpheid en de naderende winter.
De sfeer is daardoor zowel ‘vreugdevol als ingetogen plechtig’:
‘de herfst is mooi, mede omdat hij tijdelijk is.’
✍️ Auteur en herkomst:
Het citaat is van Alexander Smith (1830–1867), een Schotse dichter en essayist.
Het is afkomstig uit zijn essay “An Essay on an Old Subject”, opgenomen in:
> “Dreamthorp: A Book of Essays Written in the Country” (1863).
📖 Uitgebreidere versie:
De veel geciteerde zin wordt doorgaans ingekort weergegeven. De volledige passage luidt:
> “In the entire circle of the year there are no days so delightful as those of a fine October, when the trees are bare to the mild heavens, and the red leaves bestrew the road, and you can feel the breath of winter, morning and evening,—no days so calm, so tenderly solemn, and with such a reverent meekness in the air.”
De interpunctie kan per uitgave enigszins verschillen, maar de toeschrijving aan Alexander Smith en “Dreamthorp” staat vast.
6. Oktober, helder, mistig, goudkleurig oktober, wanneer het licht zoet en zwaar is.
De zin roept de rijke sfeer van de vroege herfst op:
– “crisp” (fris) — koele, frisse lucht
– “misty” (nevelig) — herfstmist of -nevel
– “golden” (gouden) — gele bladeren en laaghangend, amberkleurig zonlicht
– “the light is sweet and heavy” (het licht is zoet en zwaar) — een zintuiglijke, bijna fysieke beschrijving van warm, dicht herfstlicht
Carter combineert verschillende zintuigen: licht wordt beschreven als iets dat ‘geproefd’ (“zoet”) en ‘als gewicht gevoeld’ (“zwaar”) kan worden. Dit synesthetische beeld brengt de schoonheid, de rijpheid en de lichte melancholie van oktober over.
📖 Herkomst en auteur:
Het citaat wordt toegeschreven aan Angela Carter en is afkomstig uit haar roman “The Magic Toyshop”, die voor het eerst verscheen in 1967.
Het wordt vaak als volgt geciteerd:
> “October, crisp, misty, golden October, when the light is sweet and heavy.”
Kleine verschillen in interpunctie of woordkeuze kunnen voorkomen tussen verschillende edities en online citaten.
