- Een natte oktober geeft heel geniep, verkoudheid en een flinke griep.
De spreuk betekent dat ‘nat en kil oktoberweer verkoudheid en griep in de hand zou werken’.
Het woord “geniep” betekent hier ongeveer ‘ongemerkt, verraderlijk of sluipenderwijs’ en is vooral gekozen om op “griep” te rijmen.
Medisch gezien veroorzaakt regen op zichzelf geen verkoudheid of griep:
beide worden door virussen veroorzaakt. In koude, natte perioden blijven mensen wel vaker binnen en hebben zij meer onderling contact, waardoor virussen zich gemakkelijker verspreiden.
Oorsprong:
Dit is waarschijnlijk een ‘volkse weerspreuk of kalenderwijsheid’. De formulering klinkt betrekkelijk modern en lijkt vooral als grappig rijmpje te zijn ontstaan. Het is geen bekende oude boerenregel waarvan een precieze historische bron vaststaat.
Omdat het woord “griep” pas vanaf de achttiende eeuw algemeen in het Nederlands voorkomt, kan de spreuk in deze vorm in ieder geval niet uit de middeleeuwen stammen. Mogelijk is hij pas in de twintigste eeuw ontstaan of populair geworden via spreukenkalenders en verzamelingen van weerspreuken.
Auteur:
Er is ‘geen betrouwbare, algemeen erkende auteur’ bekend. De spreuk kan daarom het beste worden aangeduid als:
> ‘Nederlandse weerspreuk – auteur onbekend’.
De wat geforceerde combinatie “heel geniep” wijst bovendien eerder op een anoniem rijmpje dan op een citaat van een bekende schrijver.
2. Oktober met groene blaân (bladeren), duidt een strenge winter aan.
> Als de bomen in oktober nog veel groene bladeren dragen, zou daarop een koude of strenge winter volgen.
„Blaân” is een dichterlijke, ingekorte vorm van „bladen” of „bladeren”. De formulering rijmt bewust op „aan”, waardoor het gezegde gemakkelijk te onthouden is.
📜 Oorsprong:
Het is een traditioneel ‘weerspreekwoord’ uit de Nederlandse of Vlaamse volksmond. Zulke spreuken ontstonden in de agrarische samenleving, waarin boeren natuurverschijnselen – zoals bladval, bloei, wind en dierengedrag – gebruikten om het komende seizoen te voorspellen.
De precieze plaats en datum van ontstaan zijn niet bekend. Het gezegde behoort tot een bredere groep volkswijsheden, zoals:
– ‘Houden de bomen hun bladeren lang, wees voor een strenge winter bang.’
– ‘Veel noten, veel sneeuw.’
– ‘Draagt de eik veel mast, de winter houdt vast.’
Vergelijkbare spreuken bestaan ook in andere Europese talen, maar dat bewijst niet dat het Nederlandse gezegde rechtstreeks daaruit is vertaald.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde is ‘anoniem’ en vermoedelijk mondeling overgeleverd voordat het in almanakken en verzamelingen van weerspreuken werd opgenomen. Een samensteller die het later publiceerde, geldt dus niet automatisch als de bedenker.
🌦️ Kortom:
Een anoniem agrarisch weerspreekwoord dat lange bladgroei in oktober traditioneel ziet als voorteken van een strenge winter.
3. Sint Franciscus van Assisie (4 okt.), maakt sterk de tenen en de biezen.
Maandspreuken oktober:
4. Oktober is hier, mijn liefste; de herfst is hier. Ja, de herfst klopte zojuist op de deur van mijn hart en zei dat ik opnieuw verliefd op je moest worden.
Het is een liefdesboodschap die de komst van de herfst verbindt met een hernieuwde romantische stemming. De spreker stelt de herfst voor als een bezoeker die op de deur van het hart klopt; de boodschap is dat het nieuwe seizoen ervoor zorgt dat de spreker opnieuw verliefd wordt op zijn of haar partner.
Er is ook sprake van een woordspeling:
“Fall” (herfst) en “fall in love” (verliefd worden). Het woord “again” (opnieuw) suggereert een liefde die al bestaat maar weer opbloeit, net zoals het seizoen zelf elk jaar terugkeert.
Oorsprong:
De stijl en formulering wijzen op sociale media. Dergelijke zinnen circuleren op Pinterest, Instagram, Tumblr en websites met wenskaarten of citaten – meestal geplaatst aan het begin van oktober of in de herfst – en worden vaak gedeeld zonder bronvermelding of met een foutieve toeschrijving. Het ritme, dat niet helemaal klinkt als dat van een moedertaalspreker (“knocked the door of my heart”, “October is here, my love”), doet vermoeden dat de tekst ooit begon als een persoonlijk bericht of bijschrift, en niet als een gepubliceerd literair werk.
Auteur:
Onbekend. Als je de tekst ergens aan een specifiek persoon ziet toegeschreven, kun je dat maar beter met een korreltje zout nemen – tenzij de bron kan aantonen waar de tekst voor het eerst verscheen – aangezien citaten online vaak aan de verkeerde persoon worden toegeschreven. Als je de tekst wilt citeren, is “Anoniem” of “Onbekend” de eerlijkste keuze.
5. In oktober kan iets wonderbaarlijks onverwacht mogelijk zijn.
De zin typeert oktober als een seizoen van transformatie en mogelijkheden. De ingrijpende veranderingen van de herfst – koelere lucht, levendige kleuren, de oogst en de naderende winter – wekken het gevoel dat er iets verrassends of magisch kan gebeuren. Figuurlijk staat de uitspraak voor hoop, verwachting en openheid voor verandering.
📚 Herkomst en auteur:
Toegeschreven aan Elizabeth George Speare (1908–1994), de Amerikaanse schrijfster van historische fictie voor jongeren.
De zin is afkomstig uit haar roman:
– “The Witch of Blackbird Pond”
– Voor het eerst gepubliceerd in 1958
– Speelt zich af in het koloniale Connecticut van 1687
– Winnaar van de Newbery Medal in 1959
De woorden worden uitgesproken door de verteller van het boek; het is geen algemeen spreekwoord. De interpunctie kan per uitgave of website verschillen; vaak wordt de zin zonder komma geschreven:
> “In October any wonderful unexpected thing might be possible.”
De uitspraak wordt toegeschreven aan Elizabeth George Speare, niet aan de hedendaagse thrillerschrijfster Elizabeth George.
6. Ik ben in oktober jonger geweest dan in alle lentemaanden.
De regels keren bewust de gebruikelijke symboliek van de seizoenen om:
– ‘De lente’ staat traditioneel voor jeugd, geboorte en vernieuwing.
– ‘Oktober’ staat voor de herfst, rijpheid, verval en de naderende dood.
Merwin zegt dat hij zich in oktober ‘jonger, levendiger of vernieuwder’ heeft gevoeld dan in de lente.
‘Jonger’ verwijst hier dus niet naar de fysieke leeftijd, maar naar een innerlijke staat: vitaliteit, verwondering, emotionele vernieuwing of een verhoogd bewustzijn.
De paradox suggereert dat rijpheid en het besef van sterfelijkheid het leven intenser kunnen maken. De herfst, hoewel geassocieerd met verval, kan een diepere vorm van verjonging bieden dan de conventionele ‘jeugdige’ lente.
✍️ Auteur: W. S. Merwin (1927–2019),
de Amerikaanse dichter en ‘U.S. Poet Laureate’ (Dichter des Vaderlands).
De zin is afkomstig uit de eerste twee regels van zijn gedicht “The Love of October”:
> I have been younger in October
> than in all the months of spring
Het gedicht is opgenomen in Merwins bundel “The Pupil”, uitgegeven door Alfred A. Knopf in 2001. De punt en de weergave als enkele regel, die vaak in citaten voorkomen, zijn redactionele toevoegingen; in het origineel is de tekst als versregel opgemaakt.
