Oktober
Dankt zijn naam aan het Latijnse “octo” (acht), omdat het oorspronkelijk de achtste maand was in de oude Romeinse kalender die begon in maart. Toen keizer Julius Caesar de kalender hervormde en januari en februari werden toegevoegd als de eerste twee maanden, verschoof oktober naar de tiende positie, maar behield zijn oorspronkelijke naam.
Oorsprong en geschiedenis
De maand oktober heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de vroegste Romeinse beschaving. In de oorspronkelijke Romeinse kalender, die slechts tien maanden telde, was oktober inderdaad de achtste maand. Deze kalender liep van maart tot december, waarbij de winterperiode niet officieel werd geteld. Rond 713 voor Christus voegde koning Numa Pompilius januari en februari toe, waardoor oktober de tiende maand werd.
Wijnmaand en andere benamingen
Oktober staat in veel culturen bekend als de “wijnmaand” of “wijnoogstmaand”. Deze benaming komt voort uit de praktische werkzaamheden van die tijd: oktober was traditioneel de maand waarin druiven werden geoogst en tot wijn verwerkt in grote delen van Europa. De druiven hadden dan hun optimale rijpheid bereikt na de warme zomermaanden.
In verschillende talen zien we vergelijkbare benamingen:
- In het Duits: “Weinmonat” (wijnmaand)
- In het oud-Nederlandse: “wijnmaand” of “wynmaent”
- In het Engels werd het soms “wine month” genoemd
Andere historische namen
Oktober had door de eeuwen heen verschillende benamingen die de activiteiten en kenmerken van de maand weerspiegelden:
Winterfylleth was de Angelsaksische naam, wat “winter vollemaaan” betekende, verwijzend naar de eerste volle maan die de winter aankondigde.
Harvest month in het Engels, vanwege de oogstactiviteiten.
Gilbhart in het oude Duits, verwijzend naar de gele kleuren van het najaar (“gilb” betekent geel).
Culturele betekenis
Oktober markeert in veel culturen de overgang van herfst naar winter. Het is de maand van de oogst, niet alleen van druiven maar ook van granen, fruit en groenten. Deze periode was cruciaal voor de voedselvoorziening in de winter, wat oktober tot een van de belangrijkste maanden van het jaar maakte voor agrarische gemeenschappen.
De associatie met wijn en oogst heeft oktober ook een feestelijk karakter gegeven, met tradities zoals Oktoberfest (hoewel dit tegenwoordig meestal in september plaatsvindt) en verschillende wijnfeesten door heel Europa.
0. Oktober
1. Als het regent op St. Bavis (1 okt.), dan regent het met Kerst(mis).
Dit Nederlandse (Vlaamse) weerspreukje bedoelt:
– ‘Als het op St. Bavis (1 oktober) regent’, dan ‘zal het ook regenen rond Kerstmis (ongeveer 25 december)’.
– Het is dus een “weersverwachting op basis van een dagteken”:
Men gaat ervan uit dat regen op een bepaalde heiligen-dag een trend voor later in het seizoen aangeeft.
📅 Oorsprong:
1) Heiligenkalender als “weerkalender”:
– In veel Europese volksculturen (ook in de Lage Landen) werden ‘heiligendagen’ gebruikt om ‘seizoenen en weersomstandigheden’ te “lezen”.
– Men koppelde dagen uit ‘herfst’ aan dagen uit ‘winter’, bijvoorbeeld om te voorspellen wat de komende periode zou kunnen brengen.
2) Overeenkomst met het oude volksgeloof:
– Zulke spreuken zijn vaak gebaseerd op:
– ‘oude waarnemingen’
– maar ook op ‘patronen van mondelinge overlevering’ en “herkenbare seizoenslogica” (in herfst en winter zijn regenperiodes niet uitzonderlijk).
3) Wie is St. Bavis?
– St. Bavo (St. Bavis) is een bekende heilige in het Vlaamse/Belgische gebied (o.a. gelinkt aan Gent).
– Zijn naam werd gebruikt in volksgezegden als referentiepunt in de kalender.
🧑💼 Auteur:
– ‘Geen vaste of bekende auteur’
– Dit soort weerspreuken is ‘anoniem’:
Ze ontstonden uit ‘mondelinge traditie’ en werden later opgeschreven in verzamelingen van spreuken en volkswijsheid.
– De uitspraak komt daarom meestal terecht in boeken met “spreekwoorden / weertekens” zonder een concrete maker.
📌 Opmerking:
– Ze waren bedoeld als ‘praktische volkswijsheid’:
Je kon ermee “raadplegen” hoe het jaar zich mogelijk zou ontwikkelen.
2. Met St. Remi ( 1 okt. ), begint er de winter.
Het gezegde “Met St. Remi (1 okt.), begint er de winter.” betekent dat men ‘rond 1 oktober’ verwacht dat het ‘winterweer’ (of in elk geval: de echte kou) ‘begint’.
– In het Nederlands wordt “winter beginnen” vaak gebruikt in de volksbetekenis van:
‘Het omslagpunt naar koel/guur weer’.
– Het is dus ‘geen kalenderkundige wetenschap’, maar een ‘volksverwachting’ gebaseerd op waarnemingen uit het verleden.
Oorsprong 📜:
Dit gezegde hoort bij het bredere systeem van ‘Sinter- en heiligenkalenders’ (“weerheiligen”):
– Rond een vaste feestdag voorspellen mensen het weer voor de komende periode.
– St. Remi verwijst naar Remigius / Rémi van Reims (een heilige uit de christelijke traditie).
Waarom juist 1 oktober?
– Omdat de ‘feestdag’ van St. Remi (in de volkskalender) toen samenviel met een periode waarin het weer in veel regio’s ‘merkbaar kan omslaan’.
– Daarom kregen zulke dagen een “weersignatuur” in de volksmond.
> Let op: de precieze verklaring (waarom men precies “winter” zegt op die dag) verschilt per bron/regio, en het blijft in essentie ‘folklore + lokale weersobservatie’.
Auteur ✍️:
Bij gezegden zoals dit is er meestal ‘geen één specifieke auteur’ bekend.
– Het is een ‘spreekwoord/volksgezegde’ dat ‘door de mondelinge traditie’ is ontstaan en later is ‘opgetekend’ in verzamelingen.
3. Een droge zomer, natte bavuis.
– ‘Als het zomerse weer droog is’, kun je in de periode erna rekenen op ‘veel regen’.
– “Bavuis” verwijst naar een ‘specifieke tijd (of fenomeen) in het najaar’, waarin men traditioneel regen verwachtte als de zomer droog was.
> Kort gezegd:
‘Droog in de zomer → nat weer later’.
📜 Oorsprong:
Dit is een ‘weer-gezegde’ uit het Nederlandse spreekwoordengebruik:
Kort rijmend/klankovereenkomstig materiaal waarmee men ‘vroeger (vooruit) probeerde te voorspellen’ op basis van ‘seizoenspatronen’.
– Zulke spreuken ontstonden vaak uit ‘volkswaarnemingen’ en worden regelmatig doorgegeven binnen streek- en taaltradities.
– De term “bavuis” is daarbij het meest opvallend: Het woord leeft in sommige tradities als naam voor een ‘bepaalde periode’ (vaak gekoppeld aan herfst/late nazomer).
> Let op:
Er bestaan meerdere regionale varianten van weergezegden; daardoor kan de exacte “historische” herkomst van één formulering lastig precies te achterhalen zijn.
👤 Auteur:
– Voor dit soort ‘volksweer-gezegden’ geldt meestal: ‘Er is geen bekende, individuele auteur’.
– Het is doorgaans ‘anoniem’ en behoort tot het ‘collectieve spreekwoordenerfgoed’.
Maandspreuken oktober:
4. Waarom ik van oktober hou
Waarom hou ik van oktober?
Er is karmozijn en gouden noten in het bos,
Er is vrucht in boomgaard en in heuvels;
“Dit is de feestzaal van de seizoenen”,
Wanneer hun paarse wijn wordt gemorst;
Het genieten van kleurenpracht,
Waar de rijkdom van het jaar wordt bewerkt.
En dus hou ik van oktober.
“Dit is de vervulling van geloof voor mij;
In de schoonheid en het goud van zijn schuur,
De weelderige Gever die ik zie.” – Mamie
Het gedicht beantwoordt de vraag uit de titel met een opsomming van wat oktober bijzonder maakt.
– ‘Kleuren en vruchten’:
Bos, boomgaard en heuvels staan vol rood, goud, noten en fruit.
– ‘Feestzaal van de seizoenen’:
Oktober is het feest waarop het jaar zijn overvloed laat zien. De “paarse wijn” staat voor druiven en herfstkleuren die overvloeien.
– ‘Werk en beloning’:
“de rijkdom van het jaar wordt bewerkt” verwijst naar de oogst. Wat er in lente en zomer is gezaaid en verzorgd, wordt nu binnengehaald.
– ‘Geloof’:
De slotstrofe maakt er een dankgedicht van. De volle schuur is voor de schrijfster een zichtbaar teken van een gulle Schepper (“de weelderige Gever”), en oktober “vervult” daarmee haar vertrouwen.
De kern is dankbaarheid:
Schoonheid en overvloed laten zien dat het jaar niet voor niets was.
Oorsprong:
– Het gedicht staat op MeWe. Dat is een sociaal netwerk, dus het is waarschijnlijk een gedeeld bericht of een meme en geen gepubliceerd gedicht.
– Het Engels lijkt de oorspronkelijke taal. De Nederlandse versie is waarschijnlijk een letterlijke vertaling.
– Ik heb geen bron, uitgave of jaartal gevonden. De tekst komt niet overeen met bekende oktobergedichten van dichters als Longfellow, Dunbar, Frost of Rossetti.
– Zulke teksten worden vaak doorgestuurd zonder bronvermelding en veranderen onderweg van woorden. Daarom is ook onzeker of de plaatser de eerste schrijver is.
Auteur:
– ‘Waarschijnlijk’:
“Mamie”, de schrijfster of degene die het bericht plaatste.
– ‘Niet vast te stellen’:
Haar volledige naam en of zij het gedicht zelf heeft geschreven. MeWe-berichten zijn niet openbaar doorzoekbaar, dus ik kan de post zelf niet terugvinden. Zonder zo’n aanwijzing kun je het het best omschrijven als een persoonlijk gedicht van “Mamie” (bron: MeWe), en het niet toeschrijven aan een bekende dichter.
5. Hallo oktober! Verras me, inspireer me, breng iets goeds mee.
“Hallo oktober! Verras me, inspireer me, breng iets goeds mee.” is een warme, hoopvolle boodschap – eigenlijk een mini-welkomstritueel voor een nieuwe maand. Het drukt uit:
– Opwinding voor oktober (“Hallo, oktober!”)
– Een verzoek/verlangen naar prettige ervaringen (“Verras mij”)
– Inspiratie en motivatie (“Inspireer mij”)
– Positieve resultaten in het algemeen (“breng iets goeds mee”)
✅ Algemene sfeer:
‘Hoopvol, optimistisch en emotioneel opbeurend’.
🗣️ Herkomst:
Er is geen enkele bevestigde ‘officiële’ oorsprong (zoals een beroemd citaat met een bekende auteur). Deze zin leest als een ‘modern, persoonlijk onderschrift’, het soort onderschrift dat mensen vaak op sociale media plaatsen om een maand of seizoen te begroeten.
– Waarschijnlijke herkomst:
Sociale media / informeel creatief schrijven
– Bekende auteur:
‘Niet duidelijk toe te schrijven’ aan een specifieke persoon in openbare bronnen
✍️ Auteur:
– ‘Onbekend / niet bevestigd’
– Het lijkt eerder ‘een generieke inspiratieregel’ te zijn dan een citaat met een gedocumenteerde auteur.
🧩 Stijl en waarom het betekenisvol voelt:
– Er worden ‘imperatieven’ gebruikt (“Verras me, inspireer me, breng…”), die veel voorkomen in motiverende bijschriften.
– Het ritme is kort en vriendelijk – ideaal voor ‘Instagram/TikTok/Facebook-posts’.
6. Hallo oktober, wees aardig en breng voorspoed tot leven.
“Hallo oktober, wees aardig en breng voorspoed tot leven.” is een wens/intentie die aan het begin van de maand wordt uitgesproken:
– “Hallo oktober” → de nieuwe maand erkennen en een nieuwe start verwelkomen
– “wees vriendelijk” → vraag om vriendelijkheid, goede energie en minder ontberingen
– “voorspoed tot leven brengen” → hopen op succes, stabiliteit, geld, kansen en algeheel welzijn
➡️ Over het algemeen is het in essentie:
“Oktober, breng alstublieft goede dingen en financieel/levenssucces mee.”
🕰️ Herkomst:
– Deze exacte regel is ‘niet duidelijk herleidbaar tot een beroemd citaat’ met één bekende auteur.
– Het leest als een ‘moderne sociale media/seizoensgroet’: het soort zin dat mensen aan het begin van een maand plaatsen (vergelijkbaar met nieuwjaarswensen of ‘Hallo november’-bijschriften).
– In veel gevallen zijn dergelijke regels ‘originele of semi-originele bijschriften’ die door individuen worden gebruikt in plaats van door gepubliceerde auteurs.
✅ Dus de meest nauwkeurige uitspraak:
‘De oorsprong lijkt anoniem/informeel te zijn (waarschijnlijk sociale media).’
✍️ Auteur:
– ‘Er is geen geverifieerde auteur geassocieerd’ met deze exacte zin in grote citatendatabases of literaire bronnen.
– Het is hoogstwaarschijnlijk een ‘origineel onderschrift’ van een individu, en geen gedocumenteerd literair citaat.
➡️ Daarom:
‘Auteur: onbekend / niet betrouwbaar toegeschreven’.
7. Oktober is een halleluja! Het hele jaar door weergalmend in mijn lichaam.
“Hallelujah” is een Hebreeuws woord dat “prijs God (“Jahweh”, of “Jehovah”) betekent, en wordt gebruikt als een kreet van vreugde en dankbaarheid. Oktober ‘een halleluja’ noemen betekent dat de maand wordt gevoeld als een uitbarsting van opgetogenheid, hoogstwaarschijnlijk vanwege de kleur, het licht, de oogst en de frisse lucht van de herfst.
De tweede helft, ‘het hele jaar door in mijn lichaam weerklinkend’, zegt dat het gevoel niet in oktober blijft. Het echoot in het lichaam, als geluid in een resonerende ruimte, gedurende de overige elf maanden. Het seizoen wordt fysiek en blijvend in de spreker gedragen, in plaats van alleen als een mooie maand te worden herinnerd. Over het geheel genomen zegt de regel dat de schoonheid van een maand een blijvende weerklank in je achterlaat.
Herkomst:
Ik kon de oorspronkelijke bron niet traceren. Veel oktober-citaatpagina’s herhalen de regel, waaronder Quoteambition, Silk + Sonder, Positivity Blog en Wise Sayings. Geen van hen noemt een boek, essay of jaartal, en ze kopiëren elkaar meestal. De versies verschillen enigszins (“het hele jaar door…” versus “het hele jaar door”), en de Quote Garden toont een kortere vorm: “Oktober is een halleluja!”, wat herhaaldelijk kopiëren suggereert in plaats van een gecontroleerde bron.
Barbara Kingsolver’s ‘Animal, Plantaardig, Miracle’ heeft een soortgelijk klinkend ‘april halleluja’, maar dat is een andere maand en een andere bewoording. Het lijkt misschien op jouw lijn, maar ik heb niets gevonden dat erop wijst dat het verband houdt.
Auteur:
Op bijna elke pagina wordt John Nichols vermeld, dus uw gok komt overeen met de algemene toeschrijving. Het is nog steeds tweedehands, en ‘ik kan niet bevestigen dat hij het heeft geschreven of uit welk werk het komt’. De meest waarschijnlijke kandidaat is de Amerikaanse romanschrijver John Nichols (geboren 1940), auteur van “The Milagro Beanfield War”, die schreef over het landschap en de seizoenen van het noorden van New Mexico. Dat is mijn conclusie, aangezien de quote-sites dit niet zeggen.
8. Vaarwel september, het verleden van mijn leven. Hallo oktober, moge de beste toekomst in jou verborgen zijn.
– “Vaarwel september, het verleden van mijn leven.”
→ Behandelt september als een symbool voor het verleden: iets beëindigen, een hoofdstuk afsluiten.
– “Hallo Oktober, moge de beste toekomst in jou verborgen liggen.”
→ Hoopt dat oktober nieuwe kansen en een betere toekomst zal brengen, ‘verborgen’ betekent ‘nog steeds ongezien maar veelbelovend’.
✅ Algemene betekenis:
‘Een hoopvol afscheid van het oude en een optimistisch welkom voor de toekomst.’
🌍 Herkomst:
– De exacte ‘oorspronkelijke auteur en eerste publicatie’ zijn ‘niet betrouwbaar verifieerbaar’ voor deze exacte bewoording.
– Het wordt meestal online aangetroffen als een ‘quote-stijl’-regel die rond begin oktober / eind september wordt gebruikt op sociale media, citaatpagina’s en begroetingsposts.
– Omdat de formulering in veel enigszins verschillende vormen voorkomt, is het waarschijnlijk een ‘modern, aangepast of opnieuw gepost citaat’ in plaats van een goed gedocumenteerde klassieke literaire regel.
⚠️ Met andere woorden:
‘Geen enkele gezaghebbende bron wordt consequent vermeld.’
🖋️ Auteur:
– ‘Geen bevestigde auteur’ wordt universeel erkend.
– Veel repostsites ‘schrijven het toe aan ‘Onbekend” of roteren toeschrijvingen zonder bewijs.
– Zonder een primaire bron (boek, bericht van geverifieerde auteur, krant, enz.) is het het veiligst om de auteur als ‘onzeker/onbekend’ te behandelen.
9. Vaarwel september, blijf kalm en verwelkom oktober; Ik hou van deze tijd van het jaar, dus wees braaf.
“Vaarwel september, blijf kalm en verwelkom oktober; ik hou van deze tijd van het jaar, dus wees braaf.”
Is een vriendelijke, feestelijke boodschap die wordt gebruikt bij de overstap van ‘september naar oktober’.
– “Tot ziens september”
→ afscheid van de maandafsluiting
– “welkom oktober”
→ opwinding of waardering voor de nieuwe maand
– “blijf kalm”
→ een speelse herinnering om ontspannen te blijven (vaak in navolging van de beroemde slogan ‘Keep Calm…’)
– “Ik hou van deze tijd van het jaar, dus wees braaf”
→ de schrijver drukt zijn genegenheid uit voor het seizoen en vraagt om goed gedrag (vaak op een leuke, ongedwongen manier)
🗺️Herkomst:
Er zijn hier ‘twee lagen van ‘oorsprong’’:
1. De formulering ‘Blijf kalm’:
– De stijl lijkt sterk op de bekende Britse slogan “Keep Calm and Carry On” (van ‘Keep Calm’-propagandaposters uit de Tweede Wereldoorlog).
– Moderne berichten passen dat formaat vaak aan (“Blijf kalm en …”) voor sociale media en begroetingen.
2. De rest van de regel (september → oktober):
– De specifieke zin is waarschijnlijk een ‘modern seizoenscitaat in sociale media-stijl’, wat betekent dat het ‘door individuen gemaakt of aangepast kan zijn’ in plaats van afkomstig te zijn van een enkele beroemde auteur of historische bron.
➡️ ‘Er is dus geen betrouwbaar gedocumenteerde enkele originele auteur voor deze exacte zin’. Het is hoogstwaarschijnlijk een ‘originele aanpassing’ van het sjabloon ‘Blijf kalm en …’.
👤 Auteur:
– Er wordt over het algemeen geen bevestigde auteur gecrediteerd voor deze exacte bewoording.
10. De herfst leek dat jaar plotseling aan te breken. De ochtend van 1 oktober was fris en goudkleurig als een appel.
– “Autumn seemed to arrive suddenly that year.” (De herfst leek dat jaar plotseling aan te breken.)
→ De spreker heeft het gevoel dat de herfst ‘snel’ en ‘onverwacht’ intrad – niet geleidelijk.
– “The morning of the first October was crisp and golden as an apple.” (De ochtend van 1 oktober was fris en goudkleurig als een appel.)
→ Het weer was ‘fris en helder’ (“crisp”) en had een ‘warme uitstraling / goudkleur’ (zoals zonlicht), vergeleken met de kleur of glans van een ‘appel’.
Algemeen:
Het is een levendige beschrijving die bedoeld is om een sfeervol, seizoensgebonden beeld te schetsen.
🌱 Oorsprong / Auteur:
– Deze zin —
“Autumn seemed to arrive suddenly that year. The morning of the first October was crisp and golden as an apple.” — is de openingszin van de roman “Harry Potter and the Philosopher’s Stone” (1997).
Auteur: J. K. Rowling ✅
– Context:
De zin vormt het begin van het verhaal en beschrijft de intrede van de herfst in de tijd dat Harry opgroeide.
