- Laurens (10 aug.) en Bartel (24 aug.) schoon, de herfst een gouden kroon.
Foto: Clker-Free. 🌤️ Betekenis:
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerengezegde’.
– Sint Laurens valt op 10 augustus.
– Sint Bartel is Sint Bartholomeus, op 24 augustus.
– ‘Schoon’ betekent hier:
‘mooi, helder, droog weer’.
– Als het op beide dagen mooi weer is, voorspelt het gezegde een ‘mooie, zonnige en rijke herfst’.
Met “een gouden kroon” wordt bedoeld:
– een ‘zachte, droge herfst’;
– mooi nazomerweer;
– goede omstandigheden voor oogst, fruit, druiven of graan;
– een herfst met “gouden” kleuren en overvloed.
Kort gezegd:
‘Mooi weer rond 10 en 24 augustus zou een mooie herfst aankondigen. 🍂
Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘agrarische traditie’.
Vroeger hielden boeren en plattelandsbewoners nauwkeurig het weer bij rond vaste dagen op de ‘heiligenkalender’. Zulke dagen dienden als geheugensteun om weersverwachtingen en landbouwervaringen door te geven.
Deze spreuk hoort bij een grote groep Nederlandse en Vlaamse weerspreuken waarin heiligendagen worden gebruikt, zoals:
– Sint-Jan;
– Sint-Margriet;
– Sint-Laurens;
– Sint-Bartholomeus;
– Sint-Michiel.
De periode tussen 10 en 24 augustus ligt aan het einde van de zomer. Het weer in die tijd werd belangrijk gevonden voor:
– het binnenhalen van de oogst;
– het rijpen van fruit;
– de overgang naar de herfst;
– de kans op een droge of natte nazomer.
Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het is een ‘anonieme volksspreuk’ die mondeling is overgeleverd. Zulke gezegden ontstonden meestal niet door één schrijver, maar door langdurige ervaring, observatie en herhaling binnen boeren- en dorpsgemeenschappen.
Historische personen achter de namen:
✝️ Sint Laurens:
– Feestdag: 10 augustus
– Ook bekend als: Laurentius van Rome
– Vroegchristelijke martelaar uit de 3e eeuw.
✝️ Sint Bartel / Sint Bartholomeus:
– Feestdag: 24 augustus
– Een van de twaalf apostelen.
– In de volksmond vaak verkort tot Sint Bartel.
De spreuk weerspiegelt oude waarnemingen en het belang van weerspatronen voor de landbouw.
2. Gelijk Sint Bartel (24 aug.) waar, zo is het ook het ganse najaar.
> ‘Zoals het weer is op Sint-Bartholomeusdag, 24 augustus, zo zal het weer in de hele herfst zijn.’
Met andere woorden:
‘het weer op 24 augustus zou een voorspelling geven voor het najaar’. Is het die dag mooi, dan verwacht men een mooi najaar; is het nat of slecht weer, dan zou de herfst ook nat of guur worden.
Waarschijnlijk moet “waar” hier gelezen worden als “weer” of als een dialectische/oude vorm in de betekenis van ‘hoe het was / hoe het weer was’. In modern Nederlands zou men zeggen:
> “Zoals het weer is op Sint-Bartel, zo is het het hele najaar.”
Oorsprong 📜:
Dit is een ‘oude weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’.
– Sint Bartel is de volksnaam voor Sint-Bartholomeus, een van de apostelen.
– Zijn feestdag valt op 24 augustus.
– In de landbouwkalender was die datum belangrijk omdat hij aan het einde van de zomer viel, vlak voor de overgang naar het najaar.
– Boeren gebruikten zulke heiligendagen als herkenningspunten om weer, oogst en seizoenen te voorspellen.
Veel van dit soort spreuken ontstonden in de middeleeuwen of vroegmoderne tijd en werden mondeling doorgegeven. Ze komen vaak voor in almanakken, volkskalenders en verzamelingen van spreekwoorden.
Auteur ✍️:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde is ‘anoniem’ en behoort tot de ‘volksoverlevering’. Het is dus niet door één schrijver bedacht, maar door generaties mensen, vooral in landbouwgemeenschappen, gebruikt en doorgegeven.
3. Gelijk Sint Bartel ( 24 aug. ) is gesteld, is het hele najaar gesteld.
– ‘Zoals het weer is op Sint-Bartel, zo zal het weer in het najaar ongeveer zijn.’
– Sint Bartel verwijst naar Sint-Bartholomeus, wiens feestdag valt op 24 augustus.
– Met “gesteld” wordt bedoeld: ‘gesteld met het weer’, dus hoe de weersituatie is.
Kort gezegd:
➡️ ‘Is het op 24 augustus mooi, nat, koud of winderig, dan zou dat volgens het volksgeloof iets zeggen over het weer van de komende herfst.’
🌾 Oorsprong:
Dit is een ‘oude weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’.
Achtergrond:
– Vroeger hadden boeren geen moderne weersvoorspellingen.
– Men keek daarom naar:
– heiligendagen,
– maanstanden,
– windrichting,
– dieren- en plantengedrag,
– opvallende weersomstandigheden.
– ‘Heiligendagen’ zoals Sint-Jan, Sint-Margriet, Sint-Laurens en Sint-Bartholomeus dienden als vaste punten in het jaar.
Omdat 24 augustus dicht bij het einde van de zomer ligt, zag men deze dag als een soort voorbode van het ‘najaar’.
✝️ Wie is Sint Bartel?
Sint Bartel is de volksnaam voor Sint-Bartholomeus, een van de twaalf apostelen van Jezus.
– Feestdag: 24 augustus
– Naamvormen:
– Sint-Bartholomeus
– Sint-Bartolomeus
– Sint-Bartel
In volksgezegden werd de naam vaak verkort tot Bartel.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’ van dit gezegde.
Het gaat om een ‘anonieme volksspreuk’, ontstaan uit mondelinge overlevering. Zulke spreuken werden generaties lang doorgegeven, vooral onder boeren en plattelandsbewoners.
Later zijn ze vaak opgenomen in:
– almanakken,
– spreukenboeken,
– volkskundige verzamelingen,
– regionale weerspreukenverzamelingen.
4. Hoe het met het najaar is gesteld, wordt ons door Bartholomeüs ( 24 aug. ) verteld.
Het gezegde bedoelt:
‘op basis van wat de weersverwachting/waarneming rond 24 augustus oplevert, kun je (globaal) iets afleiden over hoe het najaar zal verlopen’.
Met andere woorden:
’24 augustus wordt gezien als een soort ‘weersaanwijzer’ voor het verdere seizoen’.
Oorsprong 📜:
– Bartholomeüs verwijst naar Sint-Bartholomeüs.
– 24 augustus is zijn naamdag/feestdag in de christelijke kalender.
– Net als bij veel andere Nederlandse weer- en volksgezegden (bv. rond Kerst, Sint-Maarten, etc.), is dit gezegde gebaseerd op ‘volkswaarnemingen’:
mensen probeerden weerpatronen te koppelen aan vaste kalenderdagen.
Auteur 👤 :
– Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
– Het is een ‘volksgezegde/spreekwijze’ dat in de loop der tijd is overgeleverd (via mondelinge traditie en later opgetekende bronnen).
– “Bartholomeüs” is dus ‘geen auteur’, maar de ‘naamdrager/kalenderdatum’ waarop het gezegde betrekking heeft.
5. Zoals Bartolomeus ( 24 aug. ) is, blijft ’t gans de herfst gewis.
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’.
– Bartolomeus verwijst naar Sint-Bartolomeusdag, op 24 augustus.
> ‘Het weer op 24 augustus zou voorspellen hoe het weer in de hele herfst zal zijn.’
In modern Nederlands:
> ‘Zoals het weer op Sint-Bartolomeusdag is, zo blijft het vermoedelijk de hele herfst.’
Dus bijvoorbeeld:
– 🌞 Is het op 24 augustus zonnig en droog? Dan verwacht men een mooie herfst.
– 🌧️ Is het nat en guur? Dan zou de herfst ook nat en somber worden.
De woorden:
– “gans” = heel, geheel
– “gewis” = zeker, beslist
🌾 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘volksweerkunde’ en de ‘boerentraditie’.
Vroeger hadden boeren geen moderne weersvoorspellingen. Daarom gebruikten zij:
– heiligendagen uit de kerkelijke kalender,
– opvallende natuurverschijnselen,
– vaste kalenderdata rond zaaien, oogsten en seizoenswisselingen.
24 augustus viel in de landbouwkalender rond het einde van de zomer en de oogsttijd. Men zag die dag als een soort overgangspunt naar de herfst.
Sint-Bartolomeusdag werd daardoor een herkenbare datum om het komende herfstweer aan te koppelen.
✝️ Wie was Bartolomeus?
Bartolomeus was volgens de christelijke traditie een van de twaalf apostelen van Jezus.
Zijn feestdag wordt in de rooms-katholieke kalender gevierd op:
> 24 augustus — Sint-Bartolomeusdag
Veel oude weerspreuken gebruiken namen van heiligen, zoals:
– Sint-Jan
– Sint-Maarten
– Sint-Michiel
– Sint-Bartolomeus
Dat maakte de spreuken makkelijk te onthouden.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Deze spreuk is:
– anoniem,
– mondeling overgeleverd,
– afkomstig uit de volksmond,
– later opgetekend in verzamelingen van spreekwoorden en weerspreuken.
De spreuk geeft inzicht in hoe mensen vroeger naar weer, seizoenen en landbouw keken.
6. Sint-Barthelsdag ( 24 aug. ) ons vaak vermeldt, hoe het in de herfst zal zijn gesteld.
> ‘Het weer op Sint-Barthelsdag, 24 augustus, zou vaak voorspellen hoe het weer in de herfst zal worden.’
Het is dus een ‘weerspreuk’ of ‘boerengezegde’. Men geloofde dat het weer rond 24 augustus een aanwijzing gaf voor de komende herfst: droog, nat, warm, koud of stormachtig.
👤 Wie of wat is Sint-Barthelsdag?
– Sint-Barthelsdag is een verkorte volksnaam voor Sint-Bartholomeusdag.
– Deze dag valt op 24 augustus.
– Sint-Bartholomeus was volgens de christelijke traditie een van de twaalf apostelen van Jezus.
– Zijn feestdag stond vroeger op de kerkelijke kalender en werd in het volksleven gebruikt als herkenningspunt in het jaar.
🌾 Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘boerentraditie’.
– Boeren hadden vroeger geen moderne weersvoorspellingen.
– Ze gebruikten vaste dagen op de heiligenkalender om het weer en de seizoenen te duiden.
– Eind augustus is een overgangsperiode: de zomer loopt af en de herfst nadert.
– Daarom werd het weer op of rond 24 augustus gezien als voorteken voor het komende seizoen.
Dit soort spreuken ontstond meestal door eeuwenlange mondelinge overlevering.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het is een ‘anoniem volksgezegde’ of ‘boerenrijmpje’. Zulke spreuken zijn meestal niet door één schrijver bedacht, maar ontstaan in de volksmond en later opgetekend in almanakken, kalenders of verzamelingen van weerspreuken.
7. Wanneer ’t van Lauw (10 aug.) tot Bartel (24 aug.) zont, dan is de herfst lief en bont; en valt de regen iets of wat, dat brengt den honing in het vat.
> ‘Als het tussen Sint-Laurentiusdag — 10 augustus — en Sint-Bartholomeüsdag — 24 augustus — zonnig is, dan volgt er een mooie, kleurige herfst. En als er in die periode ook wat regen valt, is dat gunstig voor de honingopbrengst.’
Uitleg per deel:
– “Lauw” = Sint-Laurentius, feestdag op 10 augustus.
– “Bartel” = Sint-Bartholomeüs, feestdag op 24 augustus.
– “zont” = de zon schijnt / het is zonnig.
– “de herfst lief en bont” = een aangename, mooie, kleurrijke herfst.
– “dat brengt den honing in het vat” = wat regen is gunstig voor bloemen, nectar en dus voor de bijen en honingproductie.
Kort gezegd:
‘Mooi weer tussen 10 en 24 augustus voorspelt een goede herfst; een beetje regen in die tijd helpt de bijen en de honing.’
🌾 Oorsprong:
Dit is een ‘volksweerspreuk’ of ‘boerenweerspreuk’ uit de Nederlandstalige traditie, waarschijnlijk vooral uit landelijke, katholieke streken waar men de kalender indeelde aan de hand van ‘heiligendagen’.
Vroeger gebruikte men dagen als:
– Sint-Laurentius — 10 augustus
– Maria-Tenhemelopneming — 15 augustus
– Sint-Bartholomeüs — 24 augustus
als vaste herkenningspunten in het landbouwjaar. De periode half augustus was belangrijk voor:
– de rijping van gewassen,
– het weerbeeld van de naderende herfst,
– de bloei van late planten zoals heide,
– en de activiteit van bijen.
Daarom koppelden mensen weerservaringen aan zulke kalenderdagen en maakten er rijmende spreuken van.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde behoort tot de ‘anonieme mondelinge volkstraditie’. Zulke spreuken werden van generatie op generatie doorgegeven door boeren, imkers en plattelandsbewoners. Later zijn ze vaak opgetekend in verzamelingen van volkskunde, almanakken en weerspreuken.
Maandspreuken augustus:
8. Breng me naar dat eiland waar mensen in augustus feestvieren op straat.
De zin drukt een weemoedig, escapistisch verlangen uit naar een plek waar feestvieren niet is voorbehouden aan speciale gelegenheden, maar vanzelfsprekend overgaat in het openbare, alledaagse leven. Het is een hunkering naar collectieve vreugde – warmte, muziek en feestelijkheid die openlijk op straat worden gedeeld – als contrast met de rustigere of meer ingetogen ritmes van het gewone leven elders.
Oorsprong:
Het citaat verwijst specifiek naar het ‘Crop Over Festival’ op Barbados, een van de oudste en grootste straatfestivals van het Caribisch gebied. Het hoogtepunt wordt bereikt begin augustus met ‘Grand Kadooment Day’, wanneer gemaskerde ‘mas’-groepen door de straten van Bridgetown paraderen in een levendig, muzikaal feest. Crop Over vindt zijn oorsprong in de 18e eeuw als een oogstfeest dat het einde van het suikerrietseizoen markeerde en werd in de jaren 70 nieuw leven ingeblazen in de moderne carnavalsvorm. De quote roept dus dat concrete beeld op van een eiland vol kleur en drukte op het hoogtepunt van de Caribische zomer.
Auteur:
De quote wordt toegeschreven aan Charmaine J. Forde, uit haar boek ‘No Titles Required!’. Ze wordt geciteerd in talloze online verzamelingen van ‘augustuscitaten’ en ‘eilandcitaten’, hoewel gedetailleerde biografische informatie over haar niet algemeen beschikbaar is in deze bronnen.
