- Vorst in september, zacht in december.
Dit is een oude ‘weerspreuk’. De gedachte is:
– treedt er al vroeg nachtvorst op in september,
– dan zou december juist relatief zacht verlopen.
Het gezegde veronderstelt dus een soort compensatie in het weer. Weerspreuken zijn vooral gebaseerd op lokale waarnemingen en volkswijsheid.
📜 Oorsprong:
De spreuk behoort tot de Nederlandse en Vlaamse ‘agrarische weerspreuken’. Zulke rijmende regels werden mondeling doorgegeven en hielpen boeren om seizoenen, oogst en werkzaamheden te voorspellen. De precieze ouderdom en eerste schriftelijke vindplaats zijn niet met zekerheid bekend.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde geldt als ‘anonieme volkswijsheid’ en is vermoedelijk geleidelijk ontstaan binnen de plattelands- en landbouwcultuur.
2. De merel laat fluitend in september, geeft een koude witte december.
> ‘Als de merel in september nog opvallend veel of laat zingt, zou daarop een koude december met sneeuw volgen.’
– “Fluitend”:
verwijst naar het zingen van de merel.
– “Witte december”:
betekent een december met sneeuw of rijp.
– Het is dus een ‘weerspreuk’:
gedrag van dieren wordt gebruikt om het weer op langere termijn te voorspellen.
Een duidelijkere formulering zou zijn:
> “Fluit de merel nog in september, dan wordt december koud en wit.”
📜 Oorsprong:
De spreuk behoort vermoedelijk tot de ‘volksweerkunde’ van Nederland en Vlaanderen. Zulke rijmende weerspreuken ontstonden in de landbouwcultuur en werden mondeling doorgegeven. Mensen verbonden verschijnselen in de natuur — zoals vogelzang, bloei, vorst of trekgedrag — met het weer van een later seizoen.
De precieze ouderdom en eerste schriftelijke vindplaats van deze formulering zijn niet goed vastgesteld. Mogelijk bestaan er verschillende regionale varianten.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het geldt als een ‘anoniem volksgezegde’ of een traditionele weerspreuk.
🔬 De spreuk heeft vooral folkloristische waarde.
Dat een merel in september zingt, kan samenhangen met temperatuur, daglengte of territoriaal gedrag.
3. Is het vies op Sint Cleopatras ( 25 sept.), dan valt de winter in een plas.
Maandspreuken september:
4. September glimlachte naar haar geweldige vrienden in al hun kleuren, heldere ogen en vriendelijke manieren.
‘Hier is “September” de naam van de hoofdpersoon’, niet de maand. Ze kijkt vol genegenheid naar haar vrienden en waardeert:
– hun gevarieerde, kleurrijke uiterlijk,
– hun levendige, sprekende ogen,
– hun vriendelijkheid en zachtheid.
De herhaling van ‘hun’ geeft de zin een vloeiend, sprookjesachtig ritme. ‘In al hun kleuren’ suggereert ook vreugde om de diversiteit en individualiteit van de vrienden.
✍️ Auteur en herkomst:
De zin is van Catherynne M. Valente.
Hij is afkomstig uit:
> “The Girl Who Raced Fairyland All the Way Home”.
> de vijfde en laatste roman in Valentes “Fairyland”-reeks, gepubliceerd in 2016.
September is het centrale personage in de hele reeks, die begint met “The Girl Who Circumnavigated Fairyland in a Ship of Her Own Making”. Paginanummers variëren per uitgave.
5. Het valt mij op dat de geest van de vierde juli ( the Fourth, US ), dit jaar tegen het einde van september opgebruikt was en als een vroeg blad viel.
– “The Fourth” verwijst naar ‘4 juli’, oftewel de Amerikaanse Onafhankelijkheidsdag.
– De “geest” ervan staat voor de feestelijke sfeer van de dag: patriottisme, optimisme en de vitaliteit van de zomer.
– De opmerking dat deze geest “tegen het einde van september was uitgewerkt”, suggereert dat de feestelijke energie en het vertrouwen van het jaar al waren verdwenen bij de aanvang van de herfst.
– De uitdrukking “viel als een vroeg blad” vertaalt die vervagende stemming naar een beeld uit de natuur:
het gedeelde enthousiasme sterft voortijdig af, net zoals een blad dat te vroeg van de boom valt.
De zin brengt dus meer over dan alleen de komst van de herfst. Hij suggereert een gevoel van ‘emotionele en maatschappelijke vermoeidheid’, kenmerkend voor de melancholische wijze waarop het verhaal het leven in een klein stadje in het Amerikaanse Midden-Westen schetst.
📖 Auteur en bron:
De zin is van William H. Gass.
Hij komt voor in het korte verhaal “In the Heart of the Heart of the Country”, opgenomen in de bundel “In the Heart of the Heart of the Country and Other Stories” (1968). Pagina-aanduidingen variëren per editie.
6. Regel nummer één in september: als niemand je het ziet eten, bevat het geen calorieën.
De zin is een humoristische “dieetregel” die suggereert dat voedsel dat in het geheim wordt gegeten geen calorieën bevat, omdat niemand het heeft gezien. Het speelt in op gevoelens van ontkenning, schuldgevoel en zelfbedrog rondom eten. Wetenschappelijk gezien verandert het caloriegehalte natuurlijk niet door het feit dat niemand je ziet eten.
De toevoeging “in september” is waarschijnlijk seizoensgebonden – wellicht afkomstig van een kalender, meme of socialemediabericht – en geen essentieel onderdeel van de oorspronkelijke grap.
Oorsprong en auteur:
– De grap zelf:
—“Als niemand je ziet eten, bevat het geen calorieën”—
doet al jaren de ronde in humoristische lijstjes met ‘dieetregels’.
– Er is geen betrouwbaar gedocumenteerde oorspronkelijke auteur aan te wijzen.
– Het wordt doorgaans toegeschreven aan ‘Anoniem’ of omschreven als een ‘populaire dieetgrap’.
– De formulering met “september” lijkt een latere aanpassing te zijn en niet de oorspronkelijke vorm.
Een vlottere formulering zou zijn:
> “De belangrijkste regel voor september: Als niemand je ziet eten, bevat het geen calorieën.”
