- Regen op Maria Hemelvaart (15 aug.), is weinig wijn en slecht van aard.
– Als het ‘regent op Maria Hemelvaart’, dus op 15 augustus, dan verwacht men:
– 🍇 een ‘kleinere druivenoogst’;
– 🍷 ‘minder wijn’;
– ⚠️ wijn van ‘slechtere kwaliteit’.
Met “slecht van aard” wordt bedoeld:
van slechte hoedanigheid, dus minder goed van smaak, kracht of kwaliteit.
🍇 Waarom juist wijn?
Rond ‘half augustus’ zitten druiven in veel wijnstreken in een belangrijke rijpingsfase. Veel regen in die periode kan nadelig zijn omdat:
– druiven minder suiker opbouwen;
– schimmel en rot kunnen ontstaan;
– de druiven wateriger worden;
– de uiteindelijke wijn minder krachtig of minder smaakvol kan zijn.
De spreuk is dus gebaseerd op landbouwervaring:
‘nat weer in augustus is ongunstig voor de wijnbouw’.
⛪ Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘agrarische kalender’ van katholieke streken in Europa.
– Maria Hemelvaart, op 15 augustus, was een belangrijk kerkelijk feest.
– Boeren gebruikten zulke vaste feestdagen als herkenningspunt in het jaar.
– Aan het weer op die dagen werden voorspellingen verbonden voor oogst, vee, graan, fruit of wijn.
Deze spreuk komt waarschijnlijk uit gebieden waar wijnbouw belangrijk was, zoals:
– Frankrijk;
– Duitsland;
– België;
– Luxemburg;
– Zuid-Nederland/Limburg.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde is:
– anoniem;
– mondeling overgeleverd;
– afkomstig uit de volksmond;
– later opgenomen in verzamelingen van weerspreuken en boerengezegden.
2. Is het warm en voorspoedig weer, brengt augustus de eerste peer.
– Als het in de zomer ‘warm’ is en het weer ‘gunstig verloopt’ voor de groei van fruit,
– dan kunnen in ‘augustus’ de eerste peren rijp zijn en geoogst worden.
Met “voorspoedig weer” wordt bedoeld:
weer dat gunstig is voor de natuur en de landbouw — dus voldoende warmte, zon en groeizame omstandigheden.
Kort gezegd:
> ‘Goed zomerweer zorgt voor een vroege perenoogst.’
🌦️ Soort gezegde:
Dit is vooral een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’. Zulke spreuken verbinden het weer met landbouw, oogst en seizoenen.
Het is dus geen spreekwoord met een diepe figuurlijke betekenis, maar eerder een praktische observatie uit het boerenleven.
🌳 Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘agrarische traditie’ van Nederland en Vlaanderen. Boeren en fruittelers hielden eeuwenlang nauwkeurig verbanden bij tussen:
– weersomstandigheden,
– bloei en groei van fruitbomen,
– het moment van oogsten.
Omdat augustus traditioneel een belangrijke ‘oogstmaand’ is, past de peer goed in zulke weerspreuken.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het is een voorbeeld van ‘anonieme volkswijsheid’:
een spreuk die mondeling werd doorgegeven en later soms in almanakken, scheurkalenders of verzamelingen van weerspreuken terechtkwam.
3. Is het weer op Maria Hemelvaart (15 aug.) mooi, zo zal de herfst van het zelfde wezen.
– Als het op 15 augustus, de feestdag van Maria Hemelvaart, ‘mooi weer is’,
– dan zou ook de ‘herfst’ mooi of zacht verlopen.
Met andere woorden:
het weer op Maria Hemelvaart wordt gezien als een ‘voorteken’ voor het weer in de komende herfst.
De formulering “van hetzelfde wezen” betekent hier:
“van dezelfde aard zijn” of “hetzelfde zijn”.
Oorsprong:
Dit is een voorbeeld van een ‘weerspreuk’ of ‘volksweerkundig gezegde’.
🌾 Volksweerkunde:
Dergelijke spreuken ontstonden vooral in landbouwgemeenschappen. Boeren en buitenmensen observeerden jaar na jaar:
– het weer op bepaalde heiligendagen,
– de stand van gewassen,
– windrichting,
– regen en zon,
– en verbonden die met het weer in de komende weken of seizoenen.
Omdat 15 augustus midden in de oogsttijd valt, was het een belangrijk moment in het boerenjaar. Mooi of slecht weer rond die datum kon veel invloed hebben op de oogst en werd daarom sterk onthouden.
Religieuze achtergrond:
Maria Hemelvaart is een belangrijke katholieke feestdag waarop wordt herdacht dat Maria, de moeder van Jezus, in de hemel werd opgenomen.
Veel oude weerspreuken zijn gekoppeld aan katholieke feestdagen, zoals:
– Sint-Jan,
– Sint-Medardus,
– Sint-Margriet,
– Maria Lichtmis,
– Maria Hemelvaart.
Dat kwam doordat de kerkelijke kalender vroeger een belangrijk houvast was voor tijdsaanduiding.
Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur.’
Het behoort tot de ‘mondelinge volkstraditie’:
– anoniem ontstaan,
– van generatie op generatie doorgegeven,
– vooral in landelijke en katholieke streken gebruikt.
Het is een stukje ‘volkswijsheid.
Het is gebaseerd op langdurige waarnemingen van seizoenspatronen.
4. Is ’t weer op Maria Hemelvaart ( 15 aug. ) uitgelezen, zo zal ’t heel de herfst voortreffelijk wezen.
> ‘Als het op 15 augustus, Maria Hemelvaart, prachtig weer is, dan zal de hele herfst ook mooi en gunstig verlopen.’
Woordbetekenis:
– “’t weer”= het weer
– “Maria Hemelvaart” = 15 augustus, feestdag van Maria Tenhemelopneming
– “uitgelezen” = uitstekend, zeer mooi, voortreffelijk
– “wezen” = zijn
Het is dus een “weerspreuk” of “volksweerspreuk”.
🌾 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘volksweerkunde’: traditionele weersvoorspellingen die boeren en plattelandsbewoners gebruikten om het weer en de oogsttijd in te schatten.
Context:
– ’15 augustus’ viel midden in de late zomer en oogstperiode.
– Boeren keken op zulke vaste kalenderdagen naar het weer.
– Men dacht dat het weer op bepaalde heiligendagen iets voorspelde over de komende weken of seizoenen.
– Zulke dagen worden ook wel ‘lotdagen’ genoemd:
dagen waarop men het toekomstige weer probeerde “af te lezen”.
Maria Hemelvaart was in katholieke streken, vooral in Vlaanderen en Zuid-Nederland, een belangrijke feestdag. Daardoor werd die datum vaak gebruikt in weerspreuken.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het is een ‘anonieme volksspreuk’, ontstaan door mondelinge overlevering. Zulke spreuken werden generaties lang doorgegeven en later opgenomen in almanakken, spreukenboeken en verzamelingen van volkswijsheden.
🔍 Betrouwbaarheid:
– Rond half augustus kan een stabiel hogedrukgebied soms nog langere tijd aanhouden.
– Mooi weer rond die periode werd daarom gezien als gunstig voorteken voor nazomer en oogst.
5. Maria Hemelvaarts ( 15 aug. ) zonneschijn, brengt goede wijn.
‘Mooi, zonnig weer op 15 augustus’ — de feestdag van ‘Maria Hemelvaart’ — wordt gezien als een goed voorteken voor de ‘wijnoogst’.
Praktisch bedoeld:
– Rond ‘half augustus’ zijn druiven in veel wijnstreken volop aan het rijpen.
– ‘Zon en warmte’ zorgen voor meer suiker in de druiven.
– Droog weer vermindert de kans op schimmel en rotting.
– Daarom werd zonneschijn op die dag verbonden met ‘goede wijnkwaliteit’.
Het is dus een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’. Oorsprong 🌾⛪:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘agrarische kalender’ van katholieke gebieden in Europa.
Maria Hemelvaart:
– ‘Maria Hemelvaart’ wordt gevierd op ’15 augustus’.
– In katholieke streken was dit een belangrijke feestdag.
– Boeren en wijnbouwers koppelden vaste heiligendagen vaak aan weerverwachtingen en oogstvoorspellingen.
Dergelijke spreuken ontstonden vooral in landbouw- en wijngebieden, waar men door ervaring verbanden legde tussen het weer op bepaalde dagen en de latere oogst.
Auteur ✍️: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het gaat om een ‘anonieme volksspreuk’ die mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken werden van generatie op generatie doorgegeven en later verzameld in almanakken, spreukenboeken en volkskundige verzamelingen.
6. Na ons Lief Vrouwke Hemelvaart, draait het weer zijne staart.
> ‘Na Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart — 15 augustus — begint het weer vaak te veranderen.’
Concreet wil men zeggen dat ‘na half augustus de zomer over zijn hoogtepunt heen is’:
– de dagen worden merkbaar korter;
– de nachten worden koeler;
– er komt vaker dauw, mist of frissere wind;
– het weer kan wisselvalliger worden;
– de herfst begint stilaan voelbaar te worden.
“Draait het weer zijne staart” is beeldspraak: het weer ‘keert’, ‘slaat om’ of ‘neemt een andere wending’.
📅 Wat is “ons Lief Vrouwke Hemelvaart”?
‘Ons Lief Vrouwke Hemelvaart’ is een volkse, dialectische benaming voor:
> ‘Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart’, gevierd op ’15 augustus’.
In katholieke streken, zeker in Vlaanderen en delen van Brabant en Limburg, was dat een belangrijke feestdag op de heiligenkalender.
🌾 Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘boerenkalender’.
Vroeger gebruikten mensen vaste kerkelijke feestdagen als herkenningspunten in het jaar. Omdat niet iedereen met kalenders, meteorologische gegevens of weersvoorspellingen werkte, werden ervaringen samengevat in korte spreuken.
Rond ’15 augustus’ is er inderdaad vaak een overgang merkbaar:
– de hoogzomer loopt ten einde;
– de oogsttijd is volop bezig of bijna voorbij;
– de avonden worden sneller donker;
– het weer kan meer “nazomers” of juist herfstachtig worden.
Daaruit ontstond de volkswijsheid dat het weer na Maria Hemelvaart “zijn staart draait”.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het is een ‘anonieme volksspreuk’ of ‘weerspreuk’, mondeling doorgegeven van generatie op generatie. Zulke gezegden werden later soms opgeschreven in verzamelingen van spreuken, dialectwoordenboeken of volkskundige werken, maar de oorspronkelijke maker is niet bekend.
🗣️ In gewoon Nederlands:
> ‘Na 15 augustus begint het weer om te slaan.’
Of vrijer:
> ‘Na Maria Hemelvaart voel je dat de zomer stilaan op zijn einde loopt.’
7. Maria Hemelvaart’s zonneschijn , brengt goede wijn.
– Als de zon schijnt op ‘Maria Hemelvaart’ — ’15 augustus’ — dan voorspelt dat een ‘goede druivenoogst’.
– Een zonnige, droge periode rond half augustus is gunstig voor de ‘rijping van druiven’.
– Daardoor zou er dat jaar ‘goede wijn’ komen.
Kort gezegd:
> ‘Zon op 15 augustus is een goed voorteken voor de wijnbouw.’
📜 Oorsprong:
De spreuk komt uit de traditie van ‘volksweerkunde’, ‘landbouwspreuken’ en ‘wijnbouwerswijsheid’. Zulke spreuken ontstonden vooral in agrarische en katholieke streken, waar belangrijke kerkelijke feestdagen werden gebruikt als ijkpunten in het landbouwjaar.
‘Maria Hemelvaart’, officieel ‘Maria-Tenhemelopneming’, valt op ’15 augustus’.
Dat moment is belangrijk in de wijnbouw, omdat druiven dan volop aan het rijpen zijn. Veel zon in die periode verhoogt het suikergehalte van de druiven en vermindert de kans op schimmel en rot.
Er bestaan vergelijkbare spreuken in het Duits, bijvoorbeeld:
> “Mariä Himmelfahrt Sonnenschein bringt guten Wein.”
Daarom wordt aangenomen dat de spreuk vooral uit de ‘Midden-Europese wijnstreken’ komt, zoals Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Elzas of Zuid-Nederland/Vlaanderen, en later ook in het Nederlands is overgeleverd.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’.
Het gezegde behoort tot de ‘mondelinge volkstraditie’. Het werd generaties lang door boeren, wijnbouwers en almanakken doorgegeven. Het is dus geen literair citaat van één schrijver, maar een ‘anonieme weerspreuk’.
⚠️ Opmerking :
‘veel zon rond half augustus is inderdaad gunstig voor druiven en wijnkwaliteit.’
8. Is vijftien augustus goed en klaar, het wordt een goed bijenjaar.
De spreuk zegt: als het weer op ’15 augustus mooi, helder en droog’ (“goed en klaar”) is, dan wordt het een goed jaar voor de bijen — met andere woorden, een jaar met veel bloei, veel nectar en dus een goede honingoogst.
Waarom juist 15 augustus?
15 augustus is in de katholieke traditie het feest van ‘Maria-Tenhemelopneming’ (in België ook wel “Halfoogst” genoemd, omdat het rond het midden van de oogsttijd valt). 16 augustus is in België een officiële feestdag “Maria-Tenhemelopneming” en wordt ook ‘Halfoogst’ genoemd. Rond die datum lag van oudsher het hoogtepunt van de zomer- en oogstperiode, en boeren gebruikten het weer op zulke vaste kalenderdagen (net als bijvoorbeeld de Hondsdagen of Bartholomeusdag) als een soort natuurlijke voorspeller voor de rest van het seizoen.
Oorsprong en auteur:
Zoals bij vrijwel alle weerspreuken heeft dit gezegde ‘geen bekende individuele auteur’. Het is volksgoed (mondelinge overlevering), ontstaan in de agrarische samenleving waar boeren en imkers generaties lang observaties over weer en oogst doorgaven als korte, rijmende ezelsbruggetjes. Vroeger was er veel belangstelling voor weerspreuken; boeren kenden deze weerspreuken uit hun hoofd en lieten zich erdoor leiden bij het zaaien en oogsten van hun velden.
De spreuk staat vaak vermeld tussen andere augustus-weerspreuken zoals:
“Valt in augustus veel regen, is dat voor het bos een zegen”.
— het is dus onderdeel van een hele reeks vergelijkbare rijmpjes over augustusweer, en niet een op zichzelf staand citaat van één bedenker.
