- Helder op St. Jacobsdag ( 25 juli ), veel fruit de boer verwachten mag.
– Als het op St. Jacobsdag, 25 juli, ‘helder, zonnig of mooi weer is’,
– dan mag de boer rekenen op een ‘goede fruitoogst’.
Met andere woorden:
‘mooi weer rond 25 juli werd gezien als een gunstig teken voor appels, peren, pruimen en ander fruit’.
🌾 Achtergrond en oorsprong:
Dit is een ‘boerenweerspreuk”:
een traditioneel volksgezegde waarin het weer op een bepaalde heiligendag wordt verbonden met de landbouw of oogst.
Vroeger gebruikten boeren vaste kalenderdagen, vaak gekoppeld aan katholieke feestdagen, als hulpmiddel om het weer en de oogst te voorspellen. St. Jacobsdag valt midden in de zomer, een belangrijke periode voor de rijping van veel fruitsoorten. Helder en zonnig weer rond die tijd werd daarom als positief beschouwd.
✝️ Wie is St. Jacob?
St. Jacob verwijst meestal naar Jakobus de Meerdere, een van de apostelen van Jezus. Zijn feestdag is op 25 juli. Hij is ook bekend van de pelgrimsroute naar ‘Santiago de Compostela’.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’ van dit gezegde.
Het gaat om een ‘anonieme volkswijsheid’ die mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken ontstonden vaak in de landbouwcultuur en werden van generatie op generatie doorgegeven.
2. Sint Jacob (25 juli) warme dagen, doen van kou en armoe klagen.
– Als het rond Sint-Jacob, op 25 juli, ‘erg warm is’, dan voorspelt dat volgens de volkswijsheid later ‘koude’ en ‘armoede’.
– Met “kou” wordt meestal gedacht aan een strenge of moeilijke winter.
– Met “armoede” wordt bedoeld: slechte oogst, schaarste of hoge voedselprijzen.
Kort gezegd:
’te warm weer rond 25 juli zou een slecht voorteken zijn voor de komende maanden.’
🌾 Achtergrond en oorsprong:
Dit is een oude ‘boeren- of weerspreuk’. Zulke spreuken waren vooral bedoeld als praktische volkswijsheid voor boeren, die sterk afhankelijk waren van het weer en de oogst.
Sint Jacob verwijst naar ‘de apostel Jacobus de Meerdere’, wiens feestdag in de christelijke kalender op 25 juli valt. In de volkskalender werden heiligendagen vaak gebruikt als vaste herkenningspunten in het jaar.
Rond eind juli was het weer belangrijk voor:
– de graanoogst;
– de rijping van gewassen;
– het risico op droogte;
– de verwachting van de komende herfst en winter.
Een hete, droge periode kon schadelijk zijn voor gewassen. Daardoor kon men later in het jaar te maken krijgen met voedseltekort of hogere prijzen — vandaar “armoede”.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Het gezegde is onderdeel van de ‘mondelinge volkscultuur’ en is waarschijnlijk ontstaan onder boeren en plattelandsbewoners. Later is het, zoals veel weerspreuken, opgetekend in almanakken, spreukenverzamelingen en volkskundige werken.
> ‘Anoniem’; een traditionele Nederlandse weerspreuk uit de volksmond.
3. Is Jacobs (25 juli) warm, bevriezen met Kerstmis rijk en arm.
– Als het op Sint-Jacobsdag, 25 juli, ‘warm is’,
– dan zou het met ‘Kerstmis erg koud worden’,
– zó koud dat ‘iedereen’ het voelt: zowel ‘rijk als arm’.
👉 “Rijk en arm” betekent hier dus: ‘alle mensen, zonder uitzondering’.
🌤️ Praktische uitleg:
De spreuk voorspelt als het ware een verband tussen:
– ‘warm zomerweer rond 25 juli’
– en ‘strenge kou rond Kerstmis’
Het is een typische volkswijsheid uit de tijd waarin mensen het weer observeerden om iets te kunnen zeggen over oogst, winter en landbouw.
🕊️ Oorsprong:
De spreuk verwijst naar Sint-Jacob, oftewel Jacobus de Meerdere, een van de apostelen van Jezus. Zijn feestdag valt op 25 juli.
In vroegere eeuwen gebruikten boeren en gewone mensen vaak ‘heiligendagen’ als herkenbare datums in het jaar. Daarom bestaan er veel weerspreuken rond dagen als:
– ‘IJsheiligen’
– ‘Sint-Jan’
– ‘Sint-Medardus’
– ‘Sint-Jacob’
– ‘Sint-Maarten’
Deze spreuk komt dus uit de ‘volkstraditie’, waarschijnlijk uit de agrarische cultuur van de Lage Landen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’.
Het gezegde is een ‘anonieme volkswijsheid’ of ‘boerenweerspreuk’, mondeling overgeleverd en later opgenomen in almanakken, spreukenverzamelingen en volkskundige bronnen.
4. St. Jacob (25 juli) met zonneschijn, voorspelt de winter fijn.
– Als het op 25 juli, de feestdag van Sint-Jacob, ‘zonnig is’,
– dan zou dat volgens de volksweerkunde wijzen op een ‘mooie, gunstige of zachte winter’.
Met “de winter fijn” wordt meestal bedoeld:
– een aangename winter;
– niet al te streng;
– goed te verdragen;
– soms ook: helder of droog winterweer.
Het is dus een vorm van oude volksvoorspelling: het weer op een bepaalde heiligendag zou iets zeggen over het weer later in het jaar.
Oorsprong 📜:
De spreuk hoort bij de traditionele ‘boerenkalender’ en de ‘heiligendagenkalender’.
Sint-Jacob:
Sint-Jacob verwijst naar:
– Jakobus de Meerdere, een van de apostelen van Jezus;
– zijn feestdag valt op 25 juli;
– hij is ook bekend als patroon van pelgrims, vooral verbonden met Santiago de Compostela.
In landbouwgemeenschappen werden zulke vaste kalenderdagen gebruikt om het weer, de oogst en de seizoenen te duiden. Rond eind juli keek men bijvoorbeeld naar:
– de stand van de oogst;
– warmte en droogte;
– tekenen voor herfst en winter.
Daaruit ontstonden spreuken als deze.
Auteur ✍️:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Dit soort gezegden is meestal:
– anoniem;
– mondeling overgeleverd;
– afkomstig uit volkscultuur en boerenwijsheid;
– later verzameld in spreukenboeken, almanakken en volkskundige werken.
De spreuk interessant als:
– cultuurhistorisch erfgoed;
– voorbeeld van volksweerkunde;
– herinnering aan het belang van heiligendagen in de landbouwkalender.
5. St. Jacob (25 juli) koud en rein, koud zal de Kerst zijn.
Dit is een ‘weerspreuk’:
een volksgezegde dat het weer op een bepaalde heiligendag verbindt met later weer.
– St. Jacob verwijst naar Sint-Jacobus de Meerdere, wiens feestdag op 25 juli valt.
– “Koud en rein” betekent:
‘koud en helder/schoon/droog weer’.
– De spreuk zegt dus:
> Als het op 25 juli koud en helder is, dan zal het met Kerstmis ook koud zijn.
Met andere woorden: het weer op Sint-Jacobsdag zou een voorspelling geven voor het winterweer rond Kerst.
🌾 Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘agrarische kalender’.
– Vroeger hadden boeren geen moderne weersverwachtingen.
– Ze gebruikten vaste dagen in het jaar, vaak ‘heiligendagen’, als geheugensteun.
– Sint-Jacobsdag, 25 juli, viel midden in de zomer en rond belangrijke landbouwmomenten, zoals oogsttijd.
– Men probeerde uit het weer op zulke dagen conclusies te trekken over komende seizoenen.
Dit soort spreuken komt veel voor in Nederland, Vlaanderen en Duitsland. Ze werden mondeling doorgegeven en later opgenomen in almanakken en spreukenverzamelingen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’.
– Het gezegde is een vorm van ‘anonieme volkswijsheid’.
– Het is dus niet geschreven door één specifieke persoon.
– Ook is het niet afkomstig van Sint-Jacobus zelf; zijn naam dient alleen als datumverwijzing.
– De spreuk weerspiegelt vooral oude waarnemingen, volksgeloof en behoefte aan seizoensvoorspelling.
6. Drie dagen voor Sint Jacob ( 25 juli ) goed, een korenoogst in overvloed.
Dit is een ‘boerenweerspreuk’.
– Als het ‘drie dagen vóór Sint-Jacob’, dus rond ’22 juli’, ‘goed weer’ is — meestal bedoeld: droog, zonnig, rustig zomerweer — dan mag men rekenen op een ‘rijke korenoogst’.
– “Koren” betekent hier graan in het algemeen, zoals ‘rogge, tarwe, gerst’ enzovoort.
– Goed weer in die periode was belangrijk omdat het graan dan vaak bijna rijp was of geoogst kon worden.
Kort gezegd:
> 🌤️ ‘Goed weer rond 22 juli voorspelt volgens de spreuk een overvloedige graanoogst.’
📜 Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘agrarische volkscultuur’ van de Lage Landen en andere delen van Europa. Boeren gebruikten heiligendagen als vaste punten in het jaar om weer, groei en oogst te duiden.
Sint-Jacob, of Jakobus de Meerdere, heeft zijn feestdag op 25 juli. Die datum valt midden in de traditionele oogsttijd. Daarom werd zijn naam vaak verbonden met weerspreuken over graan, zomerweer en oogstverwachtingen.
Boeren keken eeuwenlang naar terugkerende patronen:
– droog weer rond eind juli → graan kon goed rijpen en binnengehaald worden;
– nat weer rond die tijd → meer kans op schimmel, platgeslagen koren of moeilijke oogst;
– stabiel zomerweer → gunstig teken voor opbrengst.
👤 Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Dit gezegde is een ‘volksgezegde’ of ‘boerenweerspreuk’ die mondeling werd doorgegeven. Zulke spreuken zijn meestal anoniem ontstaan en later opgenomen in:
– almanakken;
– volkskalenders;
– verzamelingen van weerspreuken;
– regionale spreekwoordenboeken.
7. Sint Jacobus ( 25 juli ) witte wolkjes lucht, voorspeld de winter als vrucht.
Dit is een ‘weerspreuk’:
een volksgezegde dat het weer op een bepaalde heiligendag gebruikt om iets over het toekomstige weer te voorspellen.
In gewone woorden betekent het ongeveer:
– ‘Als er op Sint-Jacobusdag, 25 juli, witte wolkjes aan de hemel staan’,
– dan zou dat volgens het volksgeloof iets zeggen over de ‘komende winter’.
– De uitdrukking suggereert dat zo’n luchtbeeld een ‘voorteken’ is van hoe de winter zal verlopen, mogelijk gunstig of “vruchtbaar” in agrarische zin.
⚠️ De formulering “als vrucht” klinkt wat ongewoon in modern Nederlands. Mogelijk is het een verbastering of regionale variant. Het kan bedoeld zijn als:
“voorspelt wat de winter voortbrengt” of “voorspelt een vruchtbare/gunstige uitkomst voor de winter.”
Ook zou de spreuk verwant kunnen zijn aan andere weerspreuken rond Sint-Jacobus, zoals:
> “Is Sint-Jacob helder en rein, dan zal de winter streng zijn.”
📅 Wie is Sint Jacobus?
Sint Jacobus, ook wel Jacobus de Meerdere, was een van de apostelen van Jezus.
– Zijn feestdag valt op 25 juli.
– Hij is vooral bekend als patroonheilige van pelgrims.
– De beroemde pelgrimsroute naar ‘Santiago de Compostela’ is aan hem verbonden.
In oude boerenkalenders werden heiligendagen vaak gebruikt als herkenningspunten in het jaar. Daarom komen veel weerspreuken voor rond dagen als Sint-Jan, Sint-Margriet, Sint-Jacob en Sint-Maarten.
🌾 Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘agrarische volkscultuur’ van de Lage Landen.
Boeren gebruikten vroeger:
– wolken,
– windrichting,
– regen,
– zonneschijn,
– dierengedrag,
– en vaste kalenderdagen
om verwachtingen te maken over oogst, winter en weer.
Omdat veel mensen geen geschreven kalender hadden, waren ‘heiligendagen’ handige geheugensteuntjes. Zo werd 25 juli niet alleen een kerkelijke feestdag, maar ook een moment waarop men naar het weer keek.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het is een voorbeeld van:
– ‘volkswijsheid’,
– ‘mondelinge overlevering’,
– een ‘boeren- of weerspreuk’.
Dergelijke spreuken zijn meestal anoniem ontstaan en later opgeschreven in almanakken, volkskundige verzamelingen en boerenkalenders.
8. Is het helder op Sint Jacobsdag ( 25 juli ), veel vruchten men verwachten mag.
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’.
– Als het op Sint-Jacobsdag ‘helder, zonnig en droog weer is’,
– dan zou dat een teken zijn dat men een ‘rijke oogst’ mag verwachten.
– Met “vruchten” worden niet alleen fruitsoorten bedoeld, maar breder:
‘oogst, gewassen, veldvruchten en opbrengst van het land’.
Kort gezegd:
> ‘Mooi weer op 25 juli voorspelt volgens het gezegde een goede oogst.’
🌾 Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde’ en de ‘agrarische traditie’.
Vroeger hielden boeren nauwkeurig verbanden bij tussen:
– bepaalde ‘heiligendagen’ op de kalender;
– het weer op die dagen;
– de latere opbrengst van akkers, boomgaarden en wijngaarden.
Omdat 25 juli midden in de zomer valt, was het weer rond die periode belangrijk voor de verdere rijping van fruit, graan en andere gewassen. Een heldere, warme dag werd gezien als gunstig voor de oogst.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’.
Dit gezegde is een ‘anonieme volksspreuk’ die mondeling is overgeleverd. Het behoort tot dezelfde traditie als andere weerspreuken, zoals:
– “Regen op Sint-Jan, geeft noten en wijn in de kan.”
– “Is Sint-Margriet schoon en klaar, dan krijgt men een vruchtbaar jaar.”
9. Vroege aren, een slechte Jacob. Zomer geeft geen rijke oogst.
Dit is een ‘landbouw- of weerspreuk’.
– “Vroege aren = graan dat al vroeg aren vormt of vroeg rijp lijkt.
– “Jacob” verwijst waarschijnlijk naar Sint-Jacob, de apostel Jacobus, wiens feestdag valt op 25 juli.
– De spreuk betekent ongeveer:
> ‘Als het graan te vroeg in de aar schiet of te vroeg rijp wordt, is dat meestal geen goed teken voor de uiteindelijke oogst.’
Een vroege rijping kan namelijk wijzen op ‘droogte, hitte of stress bij het gewas’. Het graan vult dan minder goed, waardoor de oogst ‘armer kan uitvallen’.
🌾 In gewone woorden:
> ‘Een te vroege zomer of te vroege rijping lijkt gunstig, maar levert vaak geen rijke oogst op.’
Of korter:
> ‘Te vroeg rijp is niet altijd goed rijp.’
🕯️ Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘volksweerkunde en boerenwijsheid’ uit de Lage Landen. Veel oude weerspreuken zijn verbonden met heiligendagen, zoals:
– Sint-Jan — 24 juni
– Sint-Jacob — 25 juli
– Sint-Laurens — 10 augustus
– Sint-Maarten — 11 november
Boeren gebruikten zulke dagen als herkenningspunten in het landbouwjaar. Sint-Jacob viel midden in de oogsttijd, vooral voor graan. Daarom komt zijn naam in meerdere oogst- en weerspreuken voor.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het gaat vermoedelijk om een ‘anonieme volksspreuk’ of ‘boerenwijsheid’ die mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken werden later vaak verzameld in spreukenboeken, almanakken of volkskundige werken, maar ze hebben meestal geen persoonlijke auteur.
10. Met Sint Jacob ( 25 juli ) of Sint An ( 26 juli ). Is het koren in de schuur of in ban.
Dit is een oud ‘boeren- en oogstgezegde’.
– Sint-Jacob valt op 25 juli.
– Sint-An of Sint-Anna valt op 26 juli.
– Tegen die tijd moest het ‘koren/graan’ normaal gezien geoogst zijn.
De betekenis is dus:
> Rond 25–26 juli hoort het koren óf al veilig in de schuur te liggen, óf ten minste gemaaid en gebonden op het veld te staan.
Met andere woorden:
‘eind juli is het tijd voor de graanoogst; wie dan nog niet geoogst heeft, loopt risico door regen, storm of bederf.’
🌾 Wat betekent “in de ban”?
Waarschijnlijk is “ban” hier een dialectische of verbasterde vorm van “band”.
– “In den band” betekent: het koren is ‘gebonden in schoven’ of garven.
– Vroeger werd graan na het maaien samengebonden en op het veld te drogen gezet.
– Daarna werd het naar de schuur gebracht.
Dus:
– “in de schuur” = volledig binnengehaald;
– “in den band/ban” = gemaaid en gebonden, maar nog niet binnen.
🕰️ Oorsprong:
De oorsprong ligt in de ‘agrarische volkscultuur’ van de Lage Landen, vooral in streken waar men de landbouwkalender koppelde aan ‘heiligendagen’.
Vóór moderne kalenders, weersvoorspellingen en machines gebruikten boeren vaak vaste kerkelijke feestdagen als geheugensteuntje:
– Sint-Jan — 24 juni;
– Sint-Jacob — 25 juli;
– Sint-Anna — 26 juli;
– Sint-Laurentius — 10 augustus;
– Sint-Bartholomeus — 24 augustus.
Zo wist men ongeveer wanneer zaaien, maaien, oogsten of dorsen moest gebeuren.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Dit gezegde is een voorbeeld van:
– volkswijsheid;
– boerenweerspreuk;
– oogstspreuk;
– mondeling overgeleverde traditie.
Het is dus niet door één schrijver bedacht, maar ontstaan uit eeuwenlange landbouwervaring en later opgetekend in spreuken- en volkskundige verzamelingen.
11. Is Sint Jacobus ( 25 juli ) hel en warm, bevriest met Kerstmis rijk en arm.
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘volksweerkundig gezegde’.
– Sint Jacobus verwijst naar 25 juli, de feestdag van Sint-Jacobus de Meerdere.
– ‘Hel’ betekent hier niet “duivels” of “hel” als plaats, maar ‘helder, fel, stralend’.
– De spreuk betekent dus:
> ‘Als het op 25 juli helder en warm weer is, dan zou het met Kerstmis streng vriezen.’
De toevoeging “rijk en arm” benadrukt dat de kou iedereen treft, ongeacht stand of bezit.
🌾 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘volksweerkunde’:
oude weerswijsheden die vooral op het platteland werden gebruikt.
– Boeren en landarbeiders koppelden weersverschijnselen aan ‘heiligendagen’.
– Zulke vaste kalenderdagen waren handig als geheugensteun.
– Sint-Jacobusdag viel midden in de zomer en werd daarom gebruikt om iets te voorspellen over het latere jaar.
Dit soort spreuken ontstond in een tijd zonder moderne meteorologie, toen men op basis van jarenlange observatie probeerde patronen in het weer te herkennen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’.
– Het gezegde is ‘anoniem’.
– Het behoort tot de mondelinge traditie.
– Het is waarschijnlijk door generaties heen doorgegeven en later opgenomen in verzamelingen van weerspreuken en volksgezegden.
12. Warme, klare Sint Jacobsdag ( 25 juli ), dan koude Kerstmis.
Dit gezegde is een ‘weerspreuk’.
– Als het op Sint-Jacobsdag, dus 25 juli, ‘warm en helder’ weer is,
– dan zou het volgens de volkswijsheid met ‘Kerstmis koud’ worden.
Kort gezegd:
> ‘Mooi zomerweer op 25 juli voorspelt een koude kerstperiode.’
🌾 Oorsprong:
De spreuk komt uit de traditie van de ‘boerenweerspreuken’ of ‘volksweerkunde’.
Vroeger hielden boeren, herders en landarbeiders nauwkeurig het weer bij op bepaalde ‘heiligendagen’. Zulke dagen golden als ijkpunten in het jaar. Men probeerde daaruit voorspellingen te doen voor:
– de oogst,
– het komende seizoen,
– winterkou,
– regen of droogte,
– vruchtbaarheid van het land.
Sint-Jacobsdag viel midden in de zomer en werd daarom gezien als een belangrijk moment om het verdere verloop van het jaar te “lezen”.
✝️ Wie is Sint Jacobus?
Sint Jacobus de Meerdere was een van de twaalf apostelen van Jezus. Zijn feestdag is 25 juli.
Hij is onder meer bekend als patroonheilige van:
– pelgrims,
– reizigers,
– Spanje,
– Santiago de Compostela.
De bekende pelgrimsroute naar ‘Santiago de Compostela’ is naar hem genoemd.
👤 Auteur:
Van dit gezegde is ‘geen individuele auteur bekend’.
Het is een ‘anoniem volksgezegde’ dat mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken ontstonden meestal niet uit één bron, maar groeiden door generaties heen uit waarnemingen, ervaringen en volksgeloof.
De spreuk is interessant als onderdeel van:
– volkscultuur,
– landbouwgeschiedenis,
– oude seizoenswijsheden,
– religieuze kalendertradities.
13. Sint Jacobus ( 25 juli ) witte wolkjes lucht, voorspeld de wintersneeuw als vrucht.
– Als er rond Sint-Jacobusdag, 25 juli, veel ‘kleine witte wolkjes’ aan de hemel staan, dan zou dat volgens de volksweerkunde voorspellen dat er in de komende winter ‘veel sneeuw’ zal vallen.
– “Als vrucht” is beeldspraak: de witte wolkjes van de zomer zouden als het ware later “vrucht dragen” in de vorm van winterse sneeuw.
Kort gezegd:
> ‘Witte wolkjes op 25 juli zouden een sneeuwrijke winter aankondigen.’
🌦️ Wat voor soort gezegde is dit?
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘boerenweerspreuk’. Zulke spreuken koppelen het weer op een bepaalde heiligendag aan voorspellingen voor later in het jaar.
Voorbeelden van dat soort dagen zijn:
– Sint-Jan – 24 juni
– Sint-Jacobus – 25 juli
– Sint-Laurentius – 10 augustus
– Sint-Maarten – 11 november
Ze werden vroeger gebruikt door boeren en plattelandsbewoners als geheugensteuntjes voor weer, oogst en seizoenen.
✝️ Wie is Sint Jacobus?
Met Sint Jacobus wordt meestal Sint-Jacobus de Meerdere bedoeld, een van de twaalf apostelen van Jezus.
– Zijn feestdag is 25 juli.
– Hij is ook verbonden met ‘Santiago de Compostela’ in Spanje.
– In de volkskalender gold zijn feestdag als een belangrijk moment midden in de zomer, rond oogsttijd.
🌍 Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘Europese volksweerkunde’, vooral in boeren- en almanaktradities. In het Duits en Nederlands bestaan vergelijkbare spreuken rond Jakobi / Sint-Jacob.
Een verwante Duitse boerenregel luidt bijvoorbeeld ongeveer:
> “Sind um Jakobi die Wolken weiß, gibt’s im Winter Schnee und Eis.”
> “Zijn rond Jakobus de wolken wit, dan komt er in de winter sneeuw en ijs.”
De Nederlandse spreuk lijkt dus mogelijk een ‘Nederlandse of Vlaamse variant’ van oudere Midden- of West-Europese boerenwijsheid.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Dit soort spreuken is meestal:
– anoniem;
– mondeling overgeleverd;
– later opgeschreven in almanakken, volkskalenders of spreukenverzamelingen;
– regionaal aangepast in formulering en rijm.
De formulering die u noemt lijkt bovendien wat dichterlijk of modern bewerkt. Taalkundig zou men eerder schrijven:
> “Sint-Jacobus, witte wolkjes aan de lucht, voorspelt de wintersneeuw als vrucht.”
of eenvoudiger:
> “Witte wolkjes op Sint-Jacob voorspellen veel sneeuw in de winter.”
De spreuk is vooral interessant als:
– volkscultuur;
– boerenwijsheid;
– seizoenssymboliek;
– herinnering aan oude kalendertradities.
14. Met Sint Jacob ( 25 juli ) staat de vlas in bloei, ook al is hij klein van groei.
Dit is een ‘boerenwijsheid’ of ‘landbouwkundig kalendergezegde’.
– Sint Jacob verwijst naar 25 juli, de feestdag van Sint-Jacobus de Meerdere.
– Rond die datum hoort ‘vlas’ normaal gesproken ‘in bloei te staan’.
– Zelfs als het gewas door kou, droogte of slechte grond ‘klein gebleven is’, bereikt het rond die tijd toch zijn bloeifase.
Kort gezegd betekent het:
> Rond 25 juli bloeit het vlas, ongeacht of het hoog of laag gegroeid is.
🌱 Letterlijke uitleg:
Vlas was vroeger een belangrijk gewas, vooral voor de productie van ‘linnen’. Boeren gebruikten heiligendagen als vaste punten in het jaar om de ontwikkeling van gewassen te beoordelen. Dit gezegde gaf dus aan:
als het Sint-Jacob is, moet het vlas in bloei zijn; de lengte van de plant zegt dan niet alles over zijn ontwikkeling.
🕰️ Oorsprong :
De oorsprong ligt in de ‘volksweerkunde en boerenkalender’ van de Lage Landen, vooral in streken waar vlas veel werd verbouwd, zoals:
– Vlaanderen
– Zeeland
– delen van Brabant
– Hollandse en Noord-Franse vlasgebieden
Boeren gebruikten vroeger vaak ‘heiligendagen’ als geheugensteun voor zaaien, bloeien, oogsten en weersverwachtingen. Sint-Jacob op ’25 juli’ was zo’n herkenbare datum in de landbouwkalender.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende auteur’.
Dit soort spreuken zijn meestal:
– anoniem ontstaan
– mondeling doorgegeven
– later opgenomen in verzamelingen van spreekwoorden, volkswijsheden of boerengezegden
Het is dus een ’traditioneel volksgezegde’, geen citaat van één bepaalde schrijver.
15. Is ’t op Sint Jacobsdag (25 juli) fel heet, dat baart kou op Kermis leed.
> ‘Als het op Sint-Jacobsdag, 25 juli, erg heet is, dan zal het met Kerstmis koud zijn.’
Of eenvoudiger:
– Hete 25 juli ➜ voorspelt volgens het gezegde ‘koude Kerstmis’.
Het woord “leed” betekent hier:
ongemak, last of ellende door de kou.
Sint-Jacobsdag 📅:
– Datum: 25 juli
– Heilige: Sint Jacobus de Meerdere
– Deze dag viel midden in de zomer en werd in de volksweerkunde vaak gebruikt als ‘weerteken’ voor later in het jaar.
Over “Kermis” en “Kerstmis” 🔤:
Hier is een belangrijk onderscheid:
1. Gewone betekenis van “kermis”
– ‘Kermis’ komt taalkundig van ‘kerkmis’.
– Dat was oorspronkelijk de feestelijke mis ter herinnering aan de wijding van een kerk.
– Later werd het woord gebruikt voor het volksfeest rond zo’n kerkelijk feest.
2. In dit gezegde:
In deze spreuk lijkt “Kermis” waarschijnlijk een verbastering, verschrijving of dialectvorm van “Kerstmis” te zijn.
Dat past inhoudelijk beter, omdat:
– Sint-Jacobsdag op 25 juli valt;
– Kerstmis op ’25 december’ valt;
– de spreuk dan een tegenstelling maakt tussen ‘zomerhitte’ en ‘winterkou’.
De logische lezing is dus:
> ‘Hete Sint-Jacobsdag voorspelt koude Kerstmis.’
Oorsprong 📜:
Het gezegde behoort tot de ‘volksweerkunde’ of ‘boerenwijsheid’.
Vroeger, vóór moderne weersvoorspellingen, lette men sterk op:
– heiligendagen;
– vaste kalenderdagen;
– natuurverschijnselen;
– temperatuur, wind en regen.
Op basis daarvan ontstonden spreuken die het weer later in het jaar zouden voorspellen.
Voorbeelden van zulke weerspreuken zijn vergelijkbaar van aard:
– weer op Sint-Jan;
– weer op Sint-Margriet;
– weer op Sint-Laurens;
– weer op Sint-Jacob.
Auteur ✍️:
Er is ‘geen bekende auteur’.
Het is een ‘anoniem volksgezegde’, mondeling overgeleverd. Zulke spreuken zijn meestal ontstaan onder:
– boeren;
– dorpsbewoners;
– reizigers;
– markt- en ambachtslieden.
De spreuk is vooral waardevol als:
– folklore;
– taalhistorisch overblijfsel;
– voorbeeld van oude volksweerkunde;
– cultureel erfgoed.
