- Is het heet op Sint Domijn (8 aug.), het zal een strenge winter zijn.
– Als het ‘op 8 augustus’, de feestdag van ‘Sint Domijn / Sint Dominicus’, erg warm is,
– dan zou dat volgens de volkswijsheid voorspellen dat er een ‘strenge, koude winter’ aankomt.
Het is dus een ‘weerspreuk’ of ‘boerenwijsheid’:
een korte spreuk waarmee men vroeger probeerde het toekomstige weer te voorspellen.
🧑🌾 Oorsprong:
Deze spreuk komt uit de ‘volksweerkunde’ en de traditie van de ‘boerenalmanakken’.
– Vroeger hadden boeren geen moderne weersvoorspellingen.
– Men lette daarom op vaste dagen in het jaar, vaak verbonden aan ‘heiligenfeesten’.
– Het weer op zo’n heiligendag werd gezien als voorteken voor later in het jaar.
Sint Domijn verwijst waarschijnlijk naar Sint Dominicus, wiens feestdag tegenwoordig op 8 augustus valt. In oudere of regionale vormen kan zijn naam ook anders geschreven of uitgesproken zijn, zoals Domijn, Dominicus of Domien.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’ van dit gezegde.
Het is:
– ‘anoniem’;
– ontstaan in de ‘mondelinge volkstraditie’;
– later opgetekend in almanakken, spreukenverzamelingen of volkskundige werken.
Je kunt dus zeggen dat de “auteur” eigenlijk het ‘volk’ is:
boeren en plattelandsbewoners die zulke weerregels generaties lang doorgaven.
2. Als de hoenders kakelen lang en goed, zal ’t regenen in overvloed.
‘men verwacht veel regen wanneer kippen of hoenders langdurig en opvallend kakelen’.
– ‘Hoenders’ = kippen of pluimvee.
– ‘Kakelen lang en goed’ = lang, luid of druk geluid maken.
– ‘Regenen in overvloed’ = veel regen vallen.
Kort gezegd:
‘Druk kakelende kippen zouden regen voorspellen’.
🐔 Achtergrond en verklaring:
Dit is een ‘weerspreuk’:
een volksgezegde waarmee mensen vroeger het weer probeerden te voorspellen aan de hand van natuurverschijnselen en dierengedrag.
Mogelijke gedachte erachter:
– Dieren reageren soms op veranderingen in ‘luchtdruk’, ‘vochtigheid’ of ’temperatuur’.
– Voor regen kan de lucht vochtiger worden of de atmosfeer veranderen.
– Mensen merkten dan dat kippen zich anders gedroegen, bijvoorbeeld drukker of rumoeriger werden.
📜 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘agrarische volkscultuur’ van Nederland en Vlaanderen.
Vroeger waren boeren en dorpsbewoners sterk afhankelijk van het weer. Omdat er geen moderne weersvoorspellingen waren, lette men op:
– dieren,
– wolken,
– windrichting,
– maanstanden,
– planten en bomen.
Zulke observaties werden doorgegeven in de vorm van korte rijmpjes en spreuken. Deze spreuk hoort dus bij de traditionele ‘boerenweerspreuken’.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’ van dit gezegde.
Het is een ‘anonieme volksspreuk’ die mondeling is overgeleverd. Zulke spreuken zijn meestal ontstaan in de volksmond en later opgetekend in verzamelingen van spreekwoorden, almanakken of weerspreuken.
3. Vliegen bijen uit hun hokken, al is het mistig en betrokken, wees rustig en bedaard, het is zo opgeklaard.
– Als bijen ondanks ‘mistig, grauw of bewolkt weer’ toch uitvliegen, dan is dat een teken dat het weer ‘snel zal opklaren’.
– Je hoeft je dus niet druk te maken over het sombere weer:
‘de zon of helder weer komt eraan’.
Kort gezegd:
‘bijen voelen goed aan wanneer het weer verbetert’.
🌦️ Achtergrond van het gezegde:
Dit is een ‘weerspreuk’ of ‘volksweerspreuk’. Zulke spreuken zijn gebaseerd op waarnemingen van natuur, dieren en planten. Bijen zijn gevoelig voor:
– temperatuur;
– luchtdruk;
– vochtigheid;
– wind;
– naderende regen of juist opklaringen.
Als bijen actief worden en hun kast of korf verlaten, kan dat erop wijzen dat de omstandigheden gunstiger worden.
Vandaar de gedachte:
‘als de bijen vliegen, klaart het weer op’.
📜 Oorsprong:
De oorsprong ligt waarschijnlijk in de ‘boeren- en imkertraditie’. Boeren, imkers en buitenmensen observeerden dieren om het weer te voorspellen, lang voordat moderne weersverwachtingen bestonden.
Deze spreuk hoort bij hetzelfde soort volkswijsheid als bijvoorbeeld:
– “Kring om de maan, regen komt eraan.”
– “Avondrood, mooi weer aan boord.”
– “Morgenrood, water in de sloot.”
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’ van dit gezegde.
Het gaat vrijwel zeker om een ‘anonieme volksweerspreuk’, mondeling overgeleverd en later mogelijk opgenomen in almanakken, spreukenverzamelingen of imker- en boerenkalenders.
4. Is het weer de oogst goed gezind, valt er weinig regen en is er geen harde wind.
> ‘Als het weer gunstig is voor de oogst, dan regent het weinig en waait het niet hard.’
Met andere woorden:
goed oogstweer is ‘droog, rustig en zonder stormachtige wind’.
Dat is belangrijk omdat regen en harde wind de oogst kunnen beschadigen of het binnenhalen ervan moeilijk maken.
– 🌧️ ‘Weinig regen’ voorkomt dat graan, hooi, fruit of andere gewassen gaan rotten of schimmelen.
– 💨 ‘Geen harde wind’ voorkomt schade, zoals omgewaaide gewassen, vallend fruit of problemen bij het maaien en binnenhalen.
– 🌤️ ‘Goed oogstweer’ betekent meestal: droog, mild en stabiel weer.
📜 Oorsprong:
Dit lijkt een ‘agrarische weerspreuk’ of ‘volkswijsheid’ te zijn.
Zulke spreuken ontstonden vaak op het platteland, waar boeren het weer nauwlettend in de gaten hielden vanwege de invloed op zaaien, groeien en oogsten.
De exacte formulering:
> “Is het weer de oogst goed gezind, valt er weinig regen en is er geen harde wind.”
komt niet bekend voor als een klassiek, algemeen geciteerd Nederlands spreekwoord met een vaste historische bron. Het lijkt eerder een ‘rijmende spreuk’ of een ‘moderne formulering’ in de traditie van boeren- en weerspreuken.
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende auteur’ van dit gezegde.
Waarschijnlijk is het:
– een ‘anonieme volkswijsheid’;
– een ‘boerenspreuk’;
– of een later gemaakte rijmende spreuk gebaseerd op oude landbouwervaring.
📝 Taalopmerking:
De zin zou iets vloeiender zijn met “dan” erin:
> ‘Is het weer de oogst goed gezind, dan valt er weinig regen en is er geen harde wind.’
Of moderner geformuleerd:
> ‘Als het weer gunstig is voor de oogst, regent het weinig en waait het niet hard.’
Maandspreuken augustus:
5. Adem de zoetheid in die in augustus zweeft.
Deze regel nodigt je uit om ‘even stil te staan en de sfeer van augustus ten volle in je op te nemen’ – de warmte, de rijpheid, de bloemen, het fruit, de lange avonden en de rustige overvloed van de nazomer.
– “Ademhalen” suggereert mindfulness:
neem de tijd en beleef het moment.
– “Zoetheid” wijst op de aangename, zachte schoonheid van augustus.
– “Zweeft” suggereert iets delicaats en tijdelijks – de charme van augustus hangt in de lucht, maar zal snel voorbijgaan.
Simpel gezegd:
‘Geniet van de vluchtige schoonheid en rijkdom van de nazomer zolang het duurt.’🌻
✍️ Auteur: Het citaat wordt doorgaans toegeschreven aan Denise Levertov
— een in Groot-Brittannië geboren Amerikaanse dichter.
– Leefde: 1923–1997
– Bekend om: Natuurpoëzie, spirituele thema’s, politiek en sociaal bewustzijn, levendige aandacht voor alledaagse momenten.
📚 Oorsprong:
Het is ‘geen oud spreekwoord of traditioneel gezegde’. Het wordt over het algemeen aangehaald als een ‘poëtische regel’ van Denise Levertov, vaak geassocieerd met haar natuurgedichten en seizoensreflecties.
⚠️ Opmerking: Online citatenverzamelingen delen het vaak als een losstaand citaat voor augustus, soms zonder het exacte gedicht of de verzameling te vermelden. De toeschrijving aan Levertov is de meest voorkomende.
6. August creëert terwijl ze sluimert, vol en tevreden.
> In augustus lijkt de natuur traag, warm en slaperig, maar ondertussen vindt er nog steeds groei, rijping en schepping plaats.
Augustus wordt hier ‘vrouwelijk gepersonifieerd:
als een verzadigde, tevreden vrouw die dut of sluimert. Aan de oppervlakte lijkt alles loom en stil — de hitte van de nazomer, de rust na de explosieve groei van lente en vroege zomer — maar intussen rijpen vruchten, zaden en gewassen. De maand is dus niet doods of passief, maar ‘stil productief’.
✍️ Oorspronkelijke Engelse formulering:
> “August creates as she slumbers, replete and satisfied.”
Een mogelijke vloeiende Nederlandse vertaling is:
> “Augustus schept terwijl zij sluimert, verzadigd en tevreden.”
Of iets natuurlijker:
> “Augustus brengt voort terwijl zij dommelt, vol en voldaan.”
📚 Auteur en herkomst:
– Joseph Wood Krutch — 1893–1970
– Amerikaans schrijver, literatuurcriticus, essayist en natuurfilosoof
– Bekend om zijn beschouwende teksten over natuur, seizoenen en menselijk bewustzijn
De bron die vaak met deze uitspraak wordt verbonden is zijn seizoensboek:
> Joseph Wood Krutch, “The Twelve Seasons: A Perpetual Calendar for the Country”, 1949.
Daarin beschrijft Krutch de verschillende perioden van het jaar op poëtische en natuurfilosofische wijze. De zin past duidelijk bij zijn stijl: observerend, lyrisch en gericht op het verborgen leven van de natuur.
