- Braakmaand nat, ledig schuur en vat.
– ‘Als de braakmaand erg nat is’, dan wordt de oogst slecht.
– Daardoor blijven ‘de schuur’ (voor graan/hooi) en ‘het vat’ (voor drank of voorraad) ‘leeg’.
In modern Nederlands:
> ‘Een natte braakmaand voorspelt schaarste en een magere opbrengst.’
Beeldspraak:
– ‘schuur’ = opslag van landbouwopbrengst
– ‘vat’ = voorraadvat, dus voedsel/drankvoorraad
– ‘ledig’ = leeg
🗓️ Wat is “braakmaand”?
“Braakmaand” is een ‘oude benaming voor juni’ in oudere Nederlandse/Vlaamse maandnamen.
Dat is belangrijk, want de spreuk zegt dus eigenlijk:
> “Een natte juni geeft een slechte oogst.”
🌾 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘volkswijsheid van het platteland’:
– Ze hoort bij de ’traditionele landbouw- en weerspreuken’
– Zulke spreuken ontstonden uit ‘ervaring van boeren’ met het weer en de oogst
– Een ’te natte juni’ kon schadelijk zijn voor:
– hooiwinning
– graanontwikkeling
– algemene voedselvoorraad
Culturele achtergrond:
In een agrarische samenleving was het weer direct verbonden met:
– voedselzekerheid
– wintervoorraad
– economische overleving
Daarom ontstonden veel van dit soort korte, rijmende waarschuwingen.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
Waarschijnlijk:
– ‘anonieme volkswijsheid’
– mondeling overgeleverd
– later opgetekend in verzamelingen van:
– spreekwoorden
– volkskalenders
– weerspreuken
2. In juni te veel regen in de nok, schaadt de bij en de bonenstok.
Deze uitspraak is een ‘weerspreuk / volkswijsheid’.
– ‘Te veel regen in juni’ is ongunstig voor:
– 🐝 de bijen
– bijen vliegen minder bij nat weer
– ze halen minder nectar en stuifmeel
– dat schaadt de honingopbrengst
– 🌱 de bonen(stok)
– bonen houden niet van langdurig natte omstandigheden
– te veel regen kan zorgen voor:
– schimmel
– rotting
– zwakke groei
– slechtere bloei of oogst
Kort samengevat:
👉 ‘Een te natte junimaand is slecht voor zowel bijenteelt als bonenteelt.’
🏡 Oorsprong:
Deze spreuk hoort waarschijnlijk bij de ‘Nederlandse/Vlaamse agrarische volkswijsheid’:
– afkomstig uit het ‘plattelandsleven’
– gebaseerd op ‘ervaring van boeren en imkers’
– mondeling overgeleverd
– later vaak terechtgekomen in:
– 📚 almanakken
– 📚 spreekwoordenverzamelingen
– 📚 weerspreukenbundels
Over de formulering:
De kern van de spreuk is oud van aard, maar de precieze vorm
“in de nok” klinkt als een ‘rijmende of regionale variant’.
– “nok” betekent normaal de bovenkant/rug van een dak
– in deze spreuk lijkt het vooral een ‘beeldende of rijmende toevoeging’
– het belangrijkste inhoudelijke deel is:
– ‘veel regen in juni’
– ‘schade voor bijen en bonen’
✍️ Auteur: Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
– Het gaat niet om een citaat van één schrijver
– Het is een ‘anonieme volksuitspraak’
– Zulke weerspreuken hebben meestal ‘geen vast aanwijsbare bedenker’.
💬 Opmerking:
De exacte versie met “in de nok” lijkt geen heel vaste, klassieke standaardvorm te zijn. Het kan dus gaan om:
– een ‘regionale variant’
– een ‘later gerijmde versie’
– een ‘licht verbasterde overlevering’ van een oudere weerspreuk.
3. Als een kat over het gers van een stuk afgemaaid land heen rent, hoeft de boer zich geen zorgen te maken over het hooi omdat het niet zal gaan regenen.
De kern is:
– een boer heeft ‘hooi op het land liggen’;
– regen zou dat hooi kunnen bederven;
– het gedrag van een ‘kat’ wordt hier gezien als een ‘gunstig voorteken’;
– dus: ‘geen regen op komst’.
Simpel gezegd:
🐱 ‘Kat rent over het gemaaide gras’
➡️ 🌤️ droog weer
➡️ 🌾 het hooi is veilig
🌱 Oorsprong:
Waarschijnlijk uit de boerencultuur.
Deze spreuk hoort qua inhoud bij de oude traditie van:
– weerspreuken
– boerenwijsheden
– waarnemingen van diergedrag
– volksgeloof rond regen en droogte
Vroeger voorspelden boeren het weer vaak op basis van:
– dieren 🐄🐦🐱
– windrichtingen 🌬️
– wolken ☁️
– geur en vocht in de lucht 🌫️
– gedrag van planten en insecten 🌿🐜
Het idee dat ‘dieren weersveranderingen aanvoelen’ is heel oud en komt in veel streken voor.
🗣️ Over het woord “gers”:
Het woord “gers” is waarschijnlijk een ‘dialectvorm van “gras”.
Dat wijst erop dat de spreuk mogelijk uit een:
– regionale dialecttraditie komt,
– Vlaamse of zuidelijke Nederlandse streektaal,
– of een mondeling overgeleverde boerencontext.
Deze formulering klinkt eerder als:
– een ‘streekgebonden variant’, of
– een ‘navertelde / uitgebreide vorm’ van een oudere volksuitspraak, dan als een strak vastgelegde spreekwoordelijke standaardzin.
✍️ Auteur: Geen bekende auteur
Voor zover bekend heeft deze weerspreuk:
– ❌ geen identificeerbare schrijver
– ❌ geen bekende literaire auteur
– ✅ een anonieme, volkse oorsprong
Dat is heel normaal bij weerspreuken. Ze zijn meestal:
– mondeling doorgegeven,
– regionaal aangepast,
– over generaties veranderd van vorm.
⚠️ Belangrijke nuance:
Mogelijk geen officieel gedocumenteerde standaardspreuk.
De zin klinkt ‘meer beschrijvend dan spreekwoordelijk’. Daarom is het goed mogelijk dat:
– het een ‘vrije formulering’ is;
– het een ‘regionale versie’ is;
– of dat de oorspronkelijke spreuk ‘korter’ was.
Met andere woorden:
> ‘de betekenis is duidelijk, maar de exacte herkomst is waarschijnlijk niet precies vast te leggen.’
4. Juni weer, december weer.
De weerspreuk “Juni weer, december weer” wordt meestal ‘ironisch’ gebruikt. Ze betekent doorgaans:
– dat het weer in “juni” zo ‘koud, nat, somber of guur’ is dat het aan ‘december’ doet denken;
– of breder: dat de seizoenen als het ware ‘door elkaar lopen’.
In gewone woorden
> ‘Het is in juni zulk slecht of kil weer, dat het bijna aan winterweer lijkt.’
Het is dus minder een precieze voorspelling dan een ‘spottende opmerking over uitzonderlijk slecht zomerweer’.
🧭 Oorsprong:
🌱 Waarschijnlijke herkomst:
Deze uitdrukking lijkt afkomstig uit de ‘volkstaal / volksweerkunde:
– korte, ritmische weerspreuken zijn typisch voor mondelinge overlevering;
– de tegenstelling “juni ↔ december” maakt de spreuk krachtig en makkelijk te onthouden;
– ze past in een lange traditie van Nederlandse en Vlaamse weerspreuken over maanden en seizoenen.
⚠️ Belangrijke nuance
Er is ‘voor zover algemeen bekend geen vaste, klassieke bron’ waarin deze spreuk als oude standaardspreuk met zekerheid wordt vastgelegd.
Dat betekent waarschijnlijk één van deze twee dingen:
– het is een ‘anonieme volksspreuk’;
– of het is een ‘latere, populaire formulering’ die op oude weerspreuken lijkt, maar niet noodzakelijk eeuwenoud is.
Met andere woorden: de spreuk ‘klinkt traditioneel’, maar haar precieze ouderdom is niet duidelijk gedocumenteerd.
✍️ Auteur: 👤 Waarschijnlijk: ‘geen bekende individuele auteur’.
Voor deze spreuk is ‘geen algemeen erkende auteur’ bekend.
Dat is heel normaal bij weerspreuken, want die zijn meestal:
– ‘anoniem’;
– via ‘mondeling gebruik’ verspreid;
– pas later in kranten, almanakken of verzamelingen opgeschreven.
Maandspreuken juni:
5. Het is de maand juni, de maand van bladeren en rozen, waarin aangename vergezichten de ogen begroeten en aangename geuren de neus.
Het citaat bezingt ‘juni’ als een maand van ‘natuurlijke schoonheid en zintuiglijk genot’.
– “leaves and roses” verwijst naar:
– 🌳 vol gebladerte
– 🌹 bloeiende rozen
– “pleasant sights” benadrukt wat het ‘oog’ verheugt
– “pleasant scents” verwijst naar wat de “neus” aangenaam vindt. Kort samengevat:
> ‘Juni wordt voorgesteld als de maand waarin de natuur op haar rijkst, mooist en geurigst is.’
Het is dus geen diepzinnige levenswijsheid, maar eerder een ‘lichte, poëtische lofzang op de vroege zomer’.
📚 Oorsprong:
Het gaat niet om een traditioneel ‘spreekwoord of gezegde’, maar om een ‘literair citaat’.
Engelse tekst
> “It is the month of June,
> The month of leaves and roses,
> When pleasant sights salute the eyes,
> And pleasant scents the noses.”
Herkomst:
– Het citaat komt uit het gedicht “The Month of June”.
– Het werd later opgenomen in “Bartlett’s Familiar Quotations”
– onder meer in de editie van 1919
– Die opname toont aan dat het citaat ‘bekend en gecanoniseerd’ was, maar ‘Bartlett is niet de oorspronkelijke bron’, alleen een belangrijke ‘secundaire bron’.
Belangrijke nuance:
– Oorspronkelijke bron: het gedicht “The Month of June”
– Latere opname: “Bartlett’s Familiar Quotations’.
👤 Auteur:
– Nathaniel Parker Willis (1806–1867)
– Amerikaans schrijver, dichter en journalist.
Conclusie over de toeschrijving:
– De toeschrijving aan Nathaniel Parker Willis geldt als ‘correct’
– In dit geval is dus niet alleen de naam bekend, maar ook de ’titel van het gedicht’ waaruit het citaat afkomstig is.
6. Het is droog, mistig juniweer. We zijn tegenwoordig meer van de aarde, verder van de hemel.
– Letterlijk beschrijft het citaat ‘droog, nevelig juniweer’: een sfeer waarin de lucht wazig is en de hemel minder helder en nabij lijkt.
– Figuurlijk zegt Thoreau dat zulke dagen een mens ‘aardser’ maken:
– meer gericht op het ‘stoffelijke en alledaagse’
– minder op het ‘verhevene, geestelijke of spirituele’
– “More of the earth, farther from heaven” is dus een poëtische manier om te zeggen dat men zich op zulke dagen ‘zwaarder,’ ‘wereldser en minder ‘verheven’ voelt.
> Het is tegelijk een ‘weerswaarneming’ én een ‘filosofische reflectie’.
📚 Oorsprong:
– Het citaat is ‘geen traditioneel Nederlands gezegde’, maar een ‘vertaling van een Engelse dagboekzin’.
– De Engelse formulering luidt:
> “It is dry, hazy June weather. We are more of the earth, farther from heaven these days.”
– De herkomst is “Thoreau’s Journal”:
– dus ‘niet’ uit een essay of boek
– maar uit een ‘dagboeknotitie’
– Volgens de informatie staat het in:
– “The Journal of Henry D. Thoreau”
– “Princeton University Press”-editie
– vanaf 1981.
– redactie: John C. Broderick, Robert Sattelmeyer en Sandra Harbert Petrulionis
– De verwijzing naar pagina 180 is nuttig, al is voor een volledig precieze bron normaal ook het ‘deel/volume’ of de ‘datum van de notitie’ wenselijk.
✍️ Auteur:
– De auteur is Henry David Thoreau (1817–1862).
– Hij was een:
– Amerikaanse schrijver
– natuurwaarnemer
– filosoof
– essayist
– De zin is heel typerend voor zijn stijl:
– een concrete observatie van de natuur 🌿
– die overgaat in een bredere gedachte over het menselijk bestaan 💭
7. Het was juni en de wereld rook naar rozen. De zonneschijn straalde als gepoederd goud over de met gras begroeide heuvel.
Dit is ‘geen gezegde of spreekwoord’, maar een ‘literair citaat’.
De zin roept een heel ‘zomerse, dromerige en idyllische sfeer’ op. De beelden benadrukken:
– 🌸 ‘schoonheid’ — de wereld “rook naar rozen”
– ☀️ ‘warmte en licht’ — de zon schittert “als gepoederd goud”
– 🌿 ‘natuurlijke rust’ — een “grasbegroeide heuvel” in zacht zomerlicht
– 🕊️ ‘onschuld en nostalgie’ — een bijna sprookjesachtige, jeugdige wereld
Kort samengevat:
Het citaat beschrijft een moment waarop de natuur op haar mooist lijkt en alles zacht, geurig en gouden glans heeft.
📚 Oorsprong:
De oorspronkelijke Engelse tekst luidt:
> “It was June, and the world smelled of roses. The sunshine was like powdered gold over the grassy hillside.”
De herkomst is:
– 📘 Boek: “Betsy-Tacy and Tib”
– 📅 Jaar: 1941
– 📄 Pagina: 4
Het gaat dus om een ‘literair citaat uit een jeugdroman’, niet om een traditionele volksuitdrukking.
👩💼 Auteur:
– Maud Hart Lovelace
– 📅 25 april 1892 – 11 maart 1980
– 🇺🇸 Amerikaanse schrijfster
– vooral bekend van de “Betsy-Tacy-serie”.
Haar stijl staat bekend om:
– warmte
– beeldende beschrijvingen
– nostalgische sfeer
– aandacht voor jeugd en alledaagse schoonheid.
