Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
29 januari
Beter een dief op zolder, dan mooi weer in januari.
Foto: Sapan Patel. Betekenis ✅: De spreuk waarschuwt dat “mooi” (zacht, mild) weer in januari geen goed teken is. In de traditionele landbouwgold: liever strenge vorst in januari dan zachte temperaturen, omdat: vorst plagen en ziekten doodt ❄️, sneeuw en vorst wintergewassen beschermen en de bodemstructuur ten goede komen, zacht weer knopvorming kan vervroegen, waarna late vorst extra schade veroorzaakt 🌱→🥶 De hyperbool “liever een dief op zolder” onderstreept dat de verborgen schade van zacht januariweer erger wordt geacht dan een directe tegenslag. Oorsprong en achtergrond 🌾:Afkomst: Traditionele Nederlandse/Vlaamse weerspreuk uit agrarische context. Observatie- en ervaringswijsheid: gebaseerd op eeuwenlange boerenervaring met winterweer en oogsten. De gedachte komt breder in Europa voor (bijv. Duitse strekking: “Januar warm, der Bauer arm”). Auteur 👤: Geen individuele auteur; dit is een anonieme volksspreuk (orale traditie). Vastgelegd in spreekwoordenverzamelingen (o.a. Stoett, en latere Nederlandse/Vlaamse bundels). Varianten en verwante zegswijzen 🔁: Regionale varianten bestaan, bijvoorbeeld met “liever” in plaats van “beter” of met “zachte januari”. Verwant van strekking: liever strenge winter op tijd dan zachtheid die later problemen geeft (late vorst, plagen, misoogst).
2. Valt in januari de sneeuw heel dik, dan is bin ’t hooien de boer in zijn schik.
Foto: All Inay. Betekenis 🌨️🚜: Interpretatie: Deze weerspreuk geeft aan dat als er in januari veel sneeuw valt, dit een goede indicatie is voor de oogst van het hooien in de zomer. Implicatie: Een strenge winter met veel sneeuw kan leiden tot een vruchtbare zomer, wat positief is voor boeren en hun gewassen. Oorsprong: Traditionele wijsheid: Deze spreuk is een voorbeeld van de traditionele volkswijsheid die de relatie tussen weersomstandigheden en agrarische activiteiten beschrijft. Seizoensgebonden: Het weerspiegelt de kennis en ervaring van boeren door de eeuwen heen, waarbij ze de seizoenen en hun invloeden op de landbouw observeerden. Auteur:Anoniem: De exacte auteur van deze specifieke weerspreuk is onbekend. Het is een onderdeel van de rijke Nederlandse folklore en wordt vaak doorgegeven van generatie op generatie.
3. Als het in januari dondert, wees voor ziekten niet verwonderd.
Foto: Kelly Sikkema. Betekenis 🌧️🌩️:Interpretatie: Deze spreuk suggereert dat als er in januari gedonderd wordt, dit een teken kan zijn van een ongewone winterse weersomstandigheid die kan leiden tot gezondheidsproblemen. Verband met het weer: Donder in januari is zeldzaam en kan wijzen op een onregelmatige weersomslag, wat op zijn beurt invloed kan hebben op de gezondheid van mensen, bijvoorbeeld door het verstoorde immuunsysteem. Oorsprong: Traditie: Deze spreuk komt voort uit de Nederlandse folklore en weerspreuken die vaak verband houden met het agrarische leven en de seizoenen. Weersvoorspellingen: Vroeger vertrouwden mensen op natuurlijke tekenen om het weer en de gevolgen daarvan voor de gezondheid en landbouw te voorspellen. Auteur:Anoniem: De spreuk heeft geen specifieke auteur; het is een volkswijsheid die door generaties heen is doorgegeven. Conclusie: Deze weerspreuk is een interessante reflectie van hoe mensen in het verleden probeerden om de natuur en de gevolgen daarvan op hun leven te begrijpen. Het benadrukt de relatie tussen weer en gezondheid, en hoe cultuur en traditie hierin een rol spelen.
4. Geeft St. Sulpitius (29 januari) schoon ijs, dan is de lente goed en wijs.
Foto: Juliane Liebermann. Betekenis 🌱 :“Schoon ijs”: helder, doorzichtig, ‘goed’ ijs = standvastige, droge vorst onder hogedruk. “Lente goed en wijs”: een milde, regelmatige lente zonder grillige extremen; gunstig voor landbouw en opkomst van gewassen. Impliciete gedachte: “Een echte winter op tijd maakt de weg vrij voor een voorspoedige lente.”Oorsprong en context ⛪: Volksweerspreuk uit de Lage Landen (met name Vlaanderen/Nederland), ontstaan in een agrarische cultuur waarin men weerspatronen aan heiligendagen koppelde. Verspreiding via orale traditie en boeren-/volksalmanakken (19e–20e eeuw). Rijmende vorm maakt onthouden en doorgeven makkelijk. Het is een fenologische vuistregel: vaste kalenderdag + waarneembaar teken (ijs) → verwachting voor het volgende seizoen. Wie is (Sint) Sulpitius? 🙏 Sulpitius (ook: Sulpicius) verwijst doorgaans naar Sulpitius van Bourges, een 7e-eeuwse bisschop. Feestdag: In kerkelijke kalenders vaak 17 januari; in sommige regionale/volkskalenders van de Lage Landen komt zijn naamdag echter bij 29 januari voor. Die regionale variatie verklaart de datering in de spreekwoord traditie. Auteur ✍️: Geen individuele auteur. Het is een anonieme volkswijsheid die door mondelinge overlevering en almanakken is vastgelegd. Waarom men dacht dat dit werkt 🌤️ Helder ijs wijst op standvastig hogedrukweer en “echte” winterkou eind januari. In de weerlogica van boerenwijsheid gold: een ‘voltooide’ winterfase bevordert een stabiele overgang naar de lente (minder nat/kil gerommel). Betrouwbaarheid vandaag 🔍: Zie het vooral als cultureel erfgoed/volksmeteorologie, niet als harde prognose. Taal/woordgebruik 🗣️: “Goed en wijs” is een oudere vaste combinatie: “gunstig en ordelijk/regelmatig,” niet letterlijk “intelligent.” “Schoon” = “mooi/helder/zuiver,” niet “schoonmaken.”
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
