Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
20 maart
1. Als het in maart fel waaien wil, zal er veel fruit komen.
Foto: Hulkio Kantabak. Betekenis 🌬️: De weerspreuk suggereert een verband tussen een winderige maartmaand en een overvloedige fruitopbrengst later in het jaar. De kern van de betekenis is: Winderige maart: Dit wordt gezien als een teken dat de natuurlijke omstandigheden gunstig zullen zijn voor de groei en ontwikkeling van fruit. Veel fruit: De verwachte uitkomst is een rijke oogst van fruitbomen. 🌳 Oorsprong en Logica: De oorsprong van dit soort weerspreuken ligt vaak in eeuwenlange observaties van boeren en tuinders die afhankelijk waren van het weer voor hun levensonderhoud. Hoewel ze niet altijd wetenschappelijk bewijsbaar zijn, zit er vaak een kern van logica in: Bestuiving: Een van de meest voorkomende verklaringen voor deze spreuk heeft te maken met bestuiving. Wind speelt een cruciale rol bij de verspreiding van stuifmeel, vooral bij windbestuivers. Hoewel veel fruitbomen afhankelijk zijn van insecten voor bestuiving, kan wind ook helpen bij het verspreiden van stuifmeel binnen een boom of tussen bomen, wat de kans op bevruchting vergroot. Vroegtijdige bloei voorkomen: Harde wind in maart kan ook koude lucht aanvoeren, wat een te vroege bloei van fruitbomen kan voorkomen. Als fruitbomen te vroeg bloeien en er dan nog nachtvorst optreedt, kan dit desastreus zijn voor de oogst. Een wind die de temperaturen wat lager houdt, kan de bloei uitstellen tot na de ergste vorstperiode, waardoor de bloesems en jonge vruchten beter beschermd zijn. Ziektebestrijding: Sommigen suggereren dat een winderige maart helpt bij het drooghouden van takken en knoppen, wat de ontwikkeling van schimmelziekten kan tegengaan. Sterke wortels: Een theorie is ook dat bomen die veel wind moeten trotseren, sterkere wortels ontwikkelen om stevig te blijven staan. Sterkere, gezondere bomen zouden een betere vruchtproductie kunnen hebben. Het is echter belangrijk te onthouden dat dit volkswijsheid is en geen garantie. De uiteindelijke fruitopbrengst hangt af van een complex samenspel van factoren zoals temperatuur, regenval, zonneschijn, de aanwezigheid van bestuivers en de algehele gezondheid van de boom. 📜 Auteur: De auteur van deze specifieke weerspreuk is, zoals bij de meeste volkswijsheid en spreekwoorden, onbekend.Weerspreuken zijn generaties lang mondeling overgeleverd en vaak regionaal ontstaan. Ze weerspiegelen de collectieve ervaring en kennis van een gemeenschap die nauw verbonden was met de natuur en haar grillen.
2. Hoor je de koekoek op 20 maart (Sint Joachimsdag), doof dan gauw de haard.
Foto: Geschenkpanda. Betekenis 🕊️: De kern van deze weerspreuk is een voorspelling over het naderende weer. Koekoek op 20 maart: De koekoek staat bekend als een vogel die de lente aankondigt. Het vroege horen van de koekoek (op 20 maart is het nog officieel winter) wordt hier geïnterpreteerd als een teken van vroeg en zacht weer. “Doof dan gauw de haard”: Dit is de conclusie en de aanbeveling. Als het weer zacht wordt, is er geen behoefte meer aan een brandende haard voor warmte. Het doven van de haard betekent dat de koude periode voorbij is en de lente definitief is aangebroken, of op zijn minst in aantocht is met warmer weer. Algemene betekenis: Als de koekoek al vroeg in het jaar roept (rond Sint Joachimsdag, 20 maart), dan mag men warm weer verwachten en kan de verwarming uit. 🌍 Oorsprong: De oorsprong van weerspreuken zoals deze ligt diep geworteld in de volkscultuur en mondelinge overlevering.Agrarische samenleving: Vroeger, in overwegend agrarische samenlevingen, was men sterk afhankelijk van het weer voor de landbouw en het dagelijks leven. Het observeren van de natuur, inclusief vogels en hun gedrag, was essentieel om in te schatten wat voor seizoen eraan zat te komen. Vogelobservatie: De koekoek is een opvallende vogel wiens roep onmiskenbaar is en vaak geassocieerd wordt met de lente en vruchtbaarheid. Het tijdstip van zijn eerste roep werd vaak gezien als een indicator. Heiligenkalender: Veel weerspreuken zijn gekoppeld aan specifieke heiligen- of feestdagen. Dit was een handige manier om datums te onthouden in een tijdperk zonder uitgebreide kalenders voor iedereen. Sint Joachimsdag op 20 maart diende als een vast referentiepunt. Joachim was de vader van Maria en dus de grootvader van Jezus. Regionale variaties: Hoewel de specifieke formulering kan variëren, komen weerspreuken over het vroege of late roepen van de koekoek en de implicaties daarvan voor het weer in veel Europese culturen voor. ✍️ Auteur: Het is zeer onwaarschijnlijk dat er één specifieke auteur is van deze weerspreuk. Anonieme volkswijsheid: Weerspreuken zijn meestal het resultaat van generaties lange observatie en mond-tot-mondreclame. Ze zijn organisch ontstaan binnen gemeenschappen en zijn doorgegeven van ouder op kind. De exacte formulering kan in de loop der tijd licht zijn veranderd. Collectieve kennis: Ze behoren tot de collectieve kennis en het culturele erfgoed, en vertegenwoordigen de pogingen van mensen om de natuur te begrijpen en te voorspellen voordat er wetenschappelijke meteorologie bestond. Kortom, deze spreuk is een charmant stukje volkswijsheid dat ons herinnert aan een tijd waarin mensen veel meer in harmonie leefden met de natuurlijke cycli.
3. Een koekoeksroep ter helft van maart, is voor de boer een daalder waard.
Foto: Vinsky 2002. Betekenis 🌳: De kern van de spreuk is dat de roep van de koekoek in de eerste helft van maart een positieve voorspelling is voor boeren. Koekoeksroep in maart: De koekoek is een trekvogel die vanuit Afrika naar Europa komt om te broeden. Zijn vroege aankomst in maart betekent dat het weer relatief mild is. “Is voor de boer een daalder waard”: Een ‘daalder’ was vroeger een muntstuk en staat hier symbool voor rijkdom of een goede oogst. Mild weer in maart is gunstig voor de vroege gewassen en het begin van het groeiseizoen, wat een goede opbrengst voor de boer belooft. Kortom: Vroeg warm weer in het voorjaar, gesymboliseerd door de vroege koekoeksroep, voorspelt een vruchtbaar en succesvol agrarisch jaar. Oorsprong en Auteur 📜: De exacte oorsprong en auteur van volkswijsheden zoals deze zijn bijna onmogelijk te achterhalen. Volkswijsheid: Het is typisch een volksweerspreuk, ontstaan uit observaties van boeren en landarbeiders door de eeuwen heen. Deze spreuken werden mondeling overgeleverd en waren vaak leidraden voor agrarische beslissingen. Observatie van de natuur: De spreuk getuigt van een diepe kennis en observatie van de natuur. Vroeger, toen het weer veel directer invloed had op het levensonderhoud, waren dergelijke observaties van cruciaal belang. Regionale variaties: Vaak bestaan er lichte variaties van zulke spreuken in verschillende dialecten of regio’s, wat aangeeft dat ze organisch zijn gegroeid binnen de plattelandsgemeenschappen. Het is dus hoogst onwaarschijnlijk dat er één specifieke auteur is aan te wijzen. Het is eerder een collectieve wijsheid die door generaties is gevormd. 🧑🌾👵
4. Staat de wind op 20 maart (Sint Joachimsdag) in ’t noorden, dan staat ze er dertien weken later nog.
Foto: Kapa65. Betekenis 🌬️:Kern van de spreuk: De weerspreuk stelt dat als de windrichting op 20 maart (Sint-Joachimsdag) uit het noorden komt, deze windrichting dertien weken later nog steeds dominant zal zijn. Impliciete voorspelling: Een noordenwind wordt in de volksmond vaak geassocieerd met kouder weer, vooral in het voorjaar. De spreuk impliceert dus dat als het op 20 maart koud is door een noordenwind, deze koudere periode (of in ieder geval de noordelijke windinvloed) lang zal aanhouden, mogelijk tot in de zomer. Dertien weken na 20 maart is ergens halverwege juni, wat dan nog steeds een relatief frisse periode zou betekenen als de wind uit het noorden blijft komen. 📚 Oorsprong en Auteurschap: De oorsprong en het auteurschap van weerspreuken zoals deze zijn zelden eenduidig te bepalen. Volkswijsheid en mondelinge overlevering: Weerspreuken zijn typische voorbeelden van volkswijsheid die door generaties heen zijn ontstaan en mondeling zijn overgeleverd. Ze zijn vaak gebaseerd op observaties van het weer en de natuur, vastgelegd in beknopte, rijmende of makkelijk te onthouden zinnen. Geen specifieke auteur: Het is vrijwel uitgesloten dat één specifieke persoon als “auteur” van deze weerspreuk kan worden aangewezen. Ze zijn ontstaan in een tijdperk zonder schriftelijke vastlegging zoals we die nu kennen, en evolueerden organisch binnen gemeenschappen van boeren, vissers en andere mensen die sterk afhankelijk waren van het weer. Regionale variaties: Vaak bestaan er lichte variaties op dezelfde spreuk in verschillende regio’s, wat de mondelinge overlevering en het gebrek aan een centrale bron verder bevestigt. Sint-Joachimsdag (20 maart): De vermelding van Sint-Joachimsdag is typerend voor veel oude weerspreuken. Heiligenkalenders speelden een belangrijke rol in het dagelijks leven en dienden als ijkpunten voor het markeren van seizoensgebonden gebeurtenissen. Sint-Joachim is de vader van Maria, en zijn naamdag valt op 20 maart, wat dicht bij het begin van de lente (lente-equinox) ligt. Dit maakt het een logische dag om als referentiepunt te gebruiken voor weersvoorspellingen, aangezien het weer rond die tijd vaak begint te veranderen. 🧐 Lokale versus globale patronen: Hoewel er op grotere schaal bepaalde weerpatronen bestaan, zijn de specifieke voorspellingen van weerspreuken te lokaal en te simplistisch om accuraat te zijn. Weerspreuken zijn een fascinerend onderdeel van onze cultuur en erfgoed, en bieden een inkijkje in hoe mensen in het verleden probeerden grip te krijgen op hun omgeving.
Maandspreuken maart:
5 . Maart is de maand die God heeft geschapen om mensen die niet drinken te laten zien wat een kater is.
Foto: Kier in Sight. Betekenis: 🗓️ : Het citaat “Maart is de maand die God heeft geschapen om mensen die niet drinken te laten zien wat een kater is” is een humoristische en poëtische manier om de vaak *gure, onvoorspelbare en soms ronduit onaangename weersomstandigheden van de maand maart te beschrijven. Vergelijking met een kater: Net zoals een kater je een ellendig en uitgeput gevoel geeft na een nacht van te veel plezier, kan maart met zijn grillige wind, kou, regen, sneeuw en af en toe een glimp van de lente, je ook een beetje van slag en ongemakkelijk laten voelen. Het is een maand die je uitput, ondanks dat er geen duidelijke oorzaak van “plezier” voorafging. Contrast met niet-drinkers: De grap zit hem in het feit dat mensen die normaal niet drinken, en dus geen ervaring hebben met katers, via de maand maart toch een idee krijgen van hoe zoiets voelt. Het is een universeel herkenbaar gevoel van ongemak en malaise. 📜 Oorsprong en Auteur: De oorsprong van dit citaat is sterk geassocieerd met Garrison Keillor. Garrison Keillor: Een Amerikaanse schrijver en radiopresentator, vooral bekend van “A Prairie Home Companion”. Hoewel het moeilijk is om een exacte datum of bron te vinden van de eerste keer dat hij dit zei of schreef, wordt het algemeen aan hem toegeschreven en past het perfect bij zijn droge, observerende en vaak melancholische humor. Zijn werk zit vol met dit soort scherpzinnige observaties over het dagelijks leven, de seizoenen en menselijke eigenaardigheden. Vast onderdeel van zijn repertoire: Het is waarschijnlijk een uitspraak die hij meerdere keren heeft gebruikt in zijn radioprogramma’s, boeken of columns, waardoor het zo wijdverspreid en aan hem gekoppeld is geraakt. De kans is zeer groot dat Garrison Keillor de auteur is van dit geestige en treffende citaat. Stel je voor dat Keillor dit met zijn kenmerkende, kalme stem zou voorlezen. .
6. Maart komt binnen met de kop van een adder en gaat naar buiten met de staart van een pauw.
Afbeeling: Peter van Geest AI. Betekenis: De uitdrukking “Maart komt binnen met de kop van een adder en gaat naar buiten met de staart van een pauw” beschrijft de typische weersveranderingen die we in de maand maart ervaren. 🐍 “Komt binnen met de kop van een adder”: Dit verwijst naar het begin van maart, dat vaak nog koud, stormachtig en onvoorspelbaar kan zijn, net zoals een adder gevaarlijk en plotseling kan toeslaan. Denk aan winterse buien, scherpe wind en lage temperaturen die nog de invloed van de winter met zich meedragen. 🦚 “Gaat naar buiten met de staart van een pauw”: Dit symboliseert het einde van maart, wanneer het weer vaak milder, zonniger en aangenamer wordt. De staart van een pauw staat bekend om zijn schoonheid en pracht, wat de geleidelijke overgang naar de lente en de belofte van warmer weer weerspiegelt. Kortom, het gezegde benadrukt de grilligheid van het weer in maart, beginnend met winterse omstandigheden en eindigend met lentachtige taferelen. Oorsprong: De oorsprong van dergelijke weerspreuken is vaak moeilijk precies te achterhalen, omdat ze mondeling werden overgeleverd en deel werden van de volkswijsheid. Dit specifieke gezegde is waarschijnlijk van Engelse oorsprong en bestaat al eeuwen in verschillende vormen. Een veelvoorkomende Engelse variant is: “March comes in like a lion, and goes out like a lamb.” Dit Engelse gezegde heeft een vergelijkbare betekenis, waarbij de “leeuw” staat voor het wilde en stormachtige begin, en het “lam” voor het zachte en milde einde. De Nederlandse versie met de adder en de pauw is een mooie poëtische vertaling of een onafhankelijke ontwikkeling die dezelfde gedachte uitdrukt. Auteur:Vaak toegeschreven aan Richard Lawson Gales, er is echter geen algemeen bekende koppeling tussen hem en dit specifieke gezegde. De meeste weerspreuken en volkswijsheden zijn van anonieme oorsprong en zijn door de eeuwen heen geëvolueerd. Ze worden zelden aan één specifieke auteur toegeschreven, tenzij het om een literaire creatie gaat die later populair is geworden. Het is mogelijk dat Richard Lawson Gales dit gezegde heeft gebruikt of geciteerd in een van zijn werken, wat zou kunnen verklaren waarom zijn naam ermee in verband wordt gebracht. Echter, hij is niet de oorspronkelijke bedenker van de uitdrukking zelf. Samenvattend is het een prachtige weerspreuk die de veranderlijkheid van maart perfect illustreert. Het is waarschijnlijk een oude volkswijsheid, mogelijk met Engelse wortels, en niet direct toe te schrijven aan een specifieke auteur zoals Richard Lawson Gales als de bedenker.
7. Maart komt binnen als een leeuw en gaat weg als een lam.
Foto: Arleen Wiese. Betekenis 🦁🐑: De uitdrukking beschrijft het typische weer in de maand maart. Binnenkomen als een leeuw (komt binnen als een leeuw): Dit betekent dat het begin van maart vaak gekenmerkt wordt door wild, stormachtig, koud en onstuimig weer. Denk aan harde wind, regen of zelfs sneeuw. Het weer is krachtig en onvoorspelbaar, net als een brullende leeuw. Weggaan als een lam (gaat weg als een lam): Dit verwijst naar het einde van maart, wanneer het weer vaak milder, kalmer en aangenamer wordt. De lente begint echt door te breken, de zon schijnt vaker en de temperaturen stijgen. Het is vredig en zacht, net als een lammetje. De essentie is dus de overgang van winterse omstandigheden naar lenteachtig weer gedurende de maand maart. Oorsprong: De oorsprong van deze uitdrukking is oud en ligt waarschijnlijk in de volkswijsheid en observaties van het weer. Het is een volksweerspreuk. Engelse roots: De meest directe voorouder is de Engelse uitdrukking “March comes in like a lion and goes out like a lamb.” Deze variant is al eeuwenlang in gebruik. Astronomisch/Astrologisch: Sommigen linken de oorsprong aan de sterrenbeelden. De zon beweegt in maart van het sterrenbeeld Vissen (een waterteken, vaak geassocieerd met wisselvallig weer) naar Ram (een vuurteken, wat soms wordt geïnterpreteerd als een meer stabiele of energieke periode, maar de “leeuw” en “lam” staan los van de dierenriemtekens Leeuw en Ram). De meest gangbare verklaring is echter gewoon de weersobservatie. Oude geschriften: Soortgelijke observaties over de veranderlijkheid van het weer in maart zijn al terug te vinden in oudere geschriften en volkskalenders. Het is dus geen citaat van één specifieke auteur, maar eerder een gezegde dat organisch is ontstaan en door de eeuwen heen is doorgegeven. Auteur: Er is geen specifieke auteur bekend van dit gezegde. Het is een anonieme volkswijsheid of een weerspreuk, ontstaan door generaties van observaties van het weer. Het behoort tot het collectieve geheugen en de overlevering, net als vele andere weerspreuken die de natuur proberen te duiden.
8. Nu is het de vruchtbaarheidsmaand volgens de Republikeinse kalender – de maand van de hyacint, de bijen, het viooltje, en de sleutelbloem. Het is ook de winderige maand, de maand van een nieuw begin, en ik heb het nog nooit zo sterk gevoeld als nu, dat gevoel van mogelijkheid, die onweerstaanbare verlichting.
Betekenis: Het citaat ademt een sfeer van vernieuwing, hoop en het ontwaken van de natuur. De ‘vruchtbaarheidsmaand’ verwijst naar de lente, een periode waarin de natuur tot bloei komt en nieuw leven ontstaat. Bloemen en insecten: De vermelding van hyacinten, bijen, viooltjes en sleutelbloemen roept beelden op van een levendige, geurende lente. “Winderige maand” en “nieuw begin”: Deze zinnen benadrukken het idee van verandering en het openen van nieuwe deuren. De wind kan symbool staan voor het wegblazen van het oude en plaatsmaken voor het nieuwe. “Gevoel van mogelijkheid” en “onweerstaanbare verlichting”: Deze zinnen vangen de essentie van optimisme en het potentieel voor positieve veranderingen die de lente met zich meebrengt. Het is een gevoel van bevrijding en de belofte van betere tijden. Dit citaat is afkomstig uit de roman “Chocolat” van Joanne Harris. In de context van “Chocolat” speelt dit citaat waarschijnlijk een rol bij het beschrijven van een personage dat een nieuwe fase in haar leven ingaat, of de algemene sfeer van verandering en acceptatie die door de komst van Vianne Rocher en haar chocolaterie in het traditionele Franse dorp wordt gebracht. Vianne’s komst brengt inderdaad een golf van ‘onweerstaanbare verlichting’ en ‘mogelijkheid’ voor de bewoners. Oorsprong en Auteur: Joanne Harris (geboren in 1964) is een Britse schrijfster. Ze is vooral bekend van haar romans, waarvan “Chocolat” de meest beroemde is. Boek: “Chocolat” werd gepubliceerd in 1999 en werd een internationale bestseller. Het verhaal gaat over Vianne Rocher, een jonge vrouw die met haar dochter naar een klein, traditioneel Frans dorp verhuist en daar een chocolaterie opent. Haar onconventionele manier van leven en haar vermogen om de geheime verlangens van de dorpsbewoners te doorzien en te bevredigen met haar chocolade, zorgen voor opschudding en uiteindelijk voor een transformatie van het dorp. Film: Het boek werd in 2000 verfilmd met Juliette Binoche en Johnny Depp in de hoofdrollen, wat de populariteit ervan verder vergrootte. Kortom, het citaat is een poëtische beschrijving van de lente als een symbool van hoop en transformatie, kenmerkend voor de schrijfstijl van Joanne Harris in haar geliefde roman “Chocolat”.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
