25 januari

Foto: Mourad Saadi. Betekenis in detail 📅: “Bekering (van St. Paulus) klaar” verwijst niet naar een “afgeronde” bekering, maar naar “helder/strak” weer op de dag van dat feest (25 januari). De spreuk voorspelt geen specifiek soort weer, maar drukt een algemene verwachting uit: helder weer op die dag = goede voortekenen (welvaart, vruchtbaarheid, voorspoed) voor het jaar. 🌾 Oorsprong en context 📜: Afkomst: Volkskundige en agrarische traditie uit de Nederlandstalige regio’s (Nederland en Vlaanderen), ingebed in de katholieke kalender. Tijdskader: Oudere mondelinge overlevering, later veelvuldig opgetekend in almanakken en verzamelingen van spreekwoorden in de 18e–20e eeuw. Cultureel patroon: Veel Europese weerspreuken koppelen weersomstandigheden op heiligendagen aan verwachtingen voor het seizoen/jaar. Voor 25 januari (Pauli Conversio) bestaan parallellen in: Duits: Varianten van “Ist an Pauli Bekehr’ das Wetter schön, wird man ein gutes Jahr sehn.” Engels: “If St. Paul’s day be fair and clear, it doth betide a happy year.” Auteur 👤: Geen individuele auteur: het is een anonieme volkswijsheid. Tekstvarianten circuleren regionaal; almanakmakers en verzamelaar(s) hebben ze opgetekend, maar niet “geschreven” in de moderne auteurszin. Wetenschappelijke waarde ⚠️:
Symbolisch/folkloristisch, geen betrouwbare meteorologische voorspeller. Het weer op één dag correleert niet betekenisvol met het hele jaar; de spreuk weerspiegelt vooral agrarische hoop en seizoensritme.

Foto: Marek Piwnicki. Betekenis: Korte uitleg: Als het op Sint-Paulusdag “klaar” (helder, onbewolkt) is, voorspelt dat een goed jaar. Datum: Sint-Paulusdag = 25 januari (Feest van de Bekering van Sint-Paulus). Context: Een boerenregel; “een goed jaar” slaat vooral op landbouwopbrengsten en voorspoed. Oorsprong 📅: Herkomst: Traditionele weerwijsheid / boerenregel uit West- en Centraal-Europa, overgenomen in de Lage Landen. Verspreiding: Al eeuwenlang in almanakken en volkskalenders (bijv. Vlaamse/Nederlandse almanakken) en mondelinge overlevering. Auteur 🧾: Onbekend (anoniem, volkswijsheid). Niet aan een individuele auteur toe te schrijven. Varianten en verwante vormen 🧑‍🌾: Nederlands/Vlaams: “Is Sint-Paulus helder en klaar, dan wordt het een goed jaar.” Duits: “Ist Pauli Bekehr hell und klar, gibt’s ein gutes Jahr.” Andere verwante regels rond 25 januari bestaan ook, maar doelen steeds op weersvoorspelling via die feestdag. Betrouwbaarheid 🔬: Folklore, geen bewezen meteorologische voorspellingskracht. Leuk als cultuurhistorische wijsheid, niet als weer- of oogstvoorspelling.

Foto: Saad Chaudhry. Betekenis 🌬️ : Dit is een weerspreuk: Men geloofde dat de overheersende windrichting op de feestdag van Sint-Paulus (25 januari, de Bekering van de heilige Paulus) de rest van het jaar dominant zou blijven. Praktische strekking vroeger: Boeren en zeevarenden gebruikten zulke “kalenderdagen” als orakel voor het weer van het komende jaar. Wetenschappelijke status: symbolisch/folkloristisch; één dag zegt niets betrouwbaars over de jaarlijkse windpatronen. In de Lage Landen is zuidwestenwind vaak dominant, waardoor de spreuk soms “lijkt te kloppen” bij toeval. 🏛️ Oorsprong: Context: Christelijke liturgische kalender; 25 januari = Bekering van Sint-Paulus. Herkomsttype: volksmeteorologie (weerspreuken), verspreid in agrarische en maritieme gemeenschappen van de Lage Landen en omringende gebieden. Historiek: In omloop sinds vroegmoderne tijden; gedrukt in almanakken en later opgenomen in verzamelingen van spreekwoorden/weerspreuken (19e–20e eeuw). De spreuk heeft parallellen in: Duits: “Der Wind, der am Pauli Bekehrungstag weht, weht das ganze Jahr.” Frans: “Le vent qui règne à la Conversion de Saint Paul régnera toute l’année.” ✍️ Auteur: Geen individuele auteur; het is een anonieme volksspreuk (traditioneel/collectief overgeleverd).
🧭 Gebruik en betekenis vandaag: Cultureel/folkloristisch interessant als onderdeel van weerspreuken en kalenderwijsheden. Te gebruiken als venster op historische weerobservatie en landbouwtradities.

Foto: Steven Kamenar. Betekenis 📖: “Schoon en klaar” = helder, onbewolkt weer.
“Gezegend korenjaar” = rijk, vruchtbaar graanjaar (goede oogst).
“Sneeuw of regen” = grauwe, natte dag voorspelt schaarste (“mager jaar”). Kortom: het is een boerenwijsheid die het weer op 25 januari symbolisch laat vooruitwijzen naar de kwaliteit van het toekomstige oogstjaar. Oorsprong en context 🕰️: Liturgische dag: 25 januari is de Feestdag van de Bekering van Sint‑Paulus (Pauli conversio). Volkscultuur: In heel Europa koppelde men vaste heiligendagen aan weersvoorspellingen; boeren gebruikten zulke data als “ankerdagen” in de fenologische kalender. Lage Landen: deze spreuk circuleert al lang in Nederlandse en Vlaamse almanakken en spreekwoordenverzamelingen (19e–vroeg 20e eeuw) en in mondelinge overlevering. Internationale parallellen: Duits: “Pauli Bekehrung klar und rein, wird das ganze Jahr ein guter sein.” Engels: “If St. Paul’s Day be fair and clear, it doth betide a happy year.” Auteur ✍️: Geen individuele auteur. Het is een anonieme volkswijsheid (weerspreuk) die via mondelinge traditie en almanakken is doorgegeven. Taal- en woorduitleg 🗣️ “Schoon en klaar”: oud Nederlands/Vlaams voor “mooi en helder”. “Koren”: graan in het algemeen (tarwe, gerst, rogge). “Mager jaar”: jaar met magere opbrengsten/schaarste. Historische en praktische achtergrond 🌱:
Boeren observeerden sleuteldata in de winter om verwachtingen te vormen over het groeiseizoen. 25 januari ligt midden in de winter; helder, koud en stabiel weer gold als gunstig voorteken, nat/sneeuwachtig als ongunstig. Wetenschappelijke waarde 🔬:
Modern klimatologisch gezien heeft zo’n dag geen voorspellende kracht voor de oogst. Het is cultureel/ritueel betekenisvol, niet empirisch betrouwbaar. Variant(en) in het Nederlands 🇳🇱🇧🇪: “Is Sint‑Paulus helder en klaar, dan geeft hij een gezegend jaar; geeft hij sneeuw of regen, dan zal men weinig zegen.” “Sint‑Paulus schoon en klaar, brengt een vruchtbaar korenjaar.” 5. Zinkt St. Paulus (25 januari) klaar (heldere zonsondergang), brengt een goed jaar, heeft hij wind, zo regent het gezwint.

Foto: Kylo. Betekenis 🧭: “Zinkt St. Paulus klaar (heldere zonsondergang), brengt een goed jaar”: Een heldere, onbewolkte zonsondergang op 25 januari wordt gezien als teken van een gunstig jaar (vooral in landbouw/oogst). “Heeft hij wind, zo regent het gezwint”: Waait het op die dag, dan volgt regen “gezwind” (snel/heel binnenkort). Taal & formulering 🗣️ “Zinkt … klaar”: zinkt = zakt/gaat onder (de zon); “klaar” = helder. Het verwijst dus naar een heldere zonsondergang. “Gezwind”: snel, spoedig (verouderd woord). Het rijm (klaar/jaar, wind/gezwind) onthoudt de regel gemakkelijk. Oorsprong 📜:
Kalender-/heiligendag‑weerspreuk: 25 januari is de feestdag “Bekering van de heilige Paulus” (Pauli Bekering).Volksmeteorologie: Boeren gebruikten heiligendagen als ankerpunten voor seizoensvoorspellingen. Nauwe verwantschap met Duitse vormen, bijv.: “Pauli Bekehr, Abend klar, gutes Jahr; ist er windig, wird es geschwindig nass.” Zulke varianten komen voor in 18e–19e‑eeuwse almanakken en verzamelingen van weerspreuken in het Duitse en Nederlandse taalgebied. In de Lage Landen circuleert de Nederlandse versie in volksalmanakken en spreekwoordverzamelingen sinds de 19e eeuw (en vast eerder mondeling). Auteur ✍️: Onbekend/anoniem. Dit is collectieve orale traditie (geen literaire herkomst, maar boerenwijsheid die in almanakken is genoteerd). Varianten en verwanten 🔁 Nederlands: “Is Sint‑Paulus helder en klaar, dan wordt het een goed jaar; waait het op zijn dag, dan regent het gezwind.” Duits: “Ist’s an Pauli klar und rein, wird’s ein gutes Jahr wohl sein. Ist er windig, wird’s geschwinde nass.” Regionale dialectvormen komen voor in Vlaanderen, Limburg en het Rijnland. Betrouwbaarheid (korte duiding) 🔎: Symbolisch/folkloristisch, geen robuuste voorspellende waarde voor een heel jaar. Wel meteorologisch plausibel op korte termijn: wind in de winter wijst vaak op naderende fronten en dus kans op regen; heldere winteravonden duiden op hogedruk/helder en koud, maar zeggen weinig over een heel jaar.

Foto: Lee Yerim. Betekenis 🌤️🐦: Kern: Het is een weerspreuk/boerenwijsheid. Als de zon op Sint-Paulus (25 januari) helder ondergaat (“klaar”), dan begint de ekster vroeg met haar nest (“eerste stek”) en heeft ze vóór eind mei al eieren. Vrije parafrase: Een heldere Sint-Paulusdag voorspelt een vroege lente en vroege vogelactiviteit (nestbouw en eieren).
Oorsprong & context 📅🧑‍🌾 Herkomst: Volksmond uit de Lage Landen, vooral Vlaams-Brabants/Antwerps taalgebied. Dit soort spreuken horen bij de agrarische traditie waarin vaste heiligendagen als “weerkijkdagen” dienden om het voorjaar te duiden. Taalkundig:
“zinkt” = (de zon) gaat onder, “klaar” = helder (onbewolkt), “stek” = nest (Vlaams/dialect), “ekster” = Pica pica (magpie). Fenologisch idee: Een heldere, koude hogedrukdag eind januari gold als voorteken voor een droog, vroeg voorjaar, zichtbaar in het gedrag van vogels.
Auteur ✍️: Geen individuele auteur. Het is een anonieme volkszegswijze die mondeling werd doorgegeven en later in verzamelingen van (Vlaamse) weerspreuken/boerenwijsheden is terechtgekomen. Betrouwbaarheid 🔬: Folklore, geen harde voorspelling. Nestbouw en eileg bij eksters hangen vooral af van daglengte, voedsel en lokaal weer. In de Benelux leggen eksters doorgaans in maart–april; “nog geen eind mei” fungeert hier als ruime bovengrens/beeldspraak.

Foto: Polina Rytova. Betekenis☀️🍇🌾🍷: Het gezegde zegt dat als het op 25 januari (feest van de Bekering van Sint-Paulus) zonnig is, dit een voorspoedig landbouwjaar voorspelt: goede oogsten aan fruit, graan en wijn. Strekking: Het gaat om een weer- en oogstvoorspelling op basis van een heiligendag; niet oorzakelijk, maar voorspellend van aard (volksweerkunde). Oorsprong en context 📜: Herkomst: Dit is een traditionele weerspreuk uit de Lage Landen (Nederland/Vlaanderen), ingebed in de christelijke heiligenkalender. Dergelijke spreuken waren wijdverbreid in middeleeuwse en vroegmoderne agrarische culturen. Context: 25 januari is het kerkelijke feest van de Bekering van Sint-Paulus (Pauli Conversio). Boeren en burgers gebruikten vaste kalenderdagen en heiligennamen om het weer en de oogst te duiden. Verspreiding: Vergelijkbare spreuken bestaan in meerdere Europese talen en regio’s; ze doken veel op in almanakken, boerenkalenders en volkskundige verzamelingen (18e–19e eeuw). Auteur ✍️: Er is geen individuele auteur. Het is een anonieme volkswijsheid (collectieve overlevering), doorgegeven via mondelinge traditie en later in almanakken en spreekwoordenverzamelingen vastgelegd. Varianten en parallellen 🌍: Nederlands/Vlaams: Varianten met dezelfde strekking komen voor rond “Sint-Paulus’ bekering” en koppelen helder/schoon weer aan een goed jaar. Duits: “Pauli Bekehr(ung), wenn’s Wetter kehrt” en “Ist es klar am Paulustag, gibt’s ein gutes Jahr.” Engels: “If St Paul’s day be fair and clear, it does betide a happy year.” Frans: “À la Conversion de Saint Paul, l’hiver se rompt ou se renoue” (meer over winteromslag dan oogst, maar eveneens een weerspreuk op 25 januari).

Foto:James Chou. Betekenis 🌤️📦: Als het op 25 januari (Sint-Paulusdag) helder en mooi weer is, voorspelt dat een vruchtbaar jaar met volle schuren (graan, oogst) en volle kelders (wijn, bier, voorraden).Oorsprong 🕯️🌾: Afkomstig uit de agrarische volkscultuur in Nederland en Vlaanderen; ingebed in de katholieke kalender. Het is een traditionele boerenwijsheid (weerspreuk) die teruggaat tot de late middeleeuwen/nieuwe tijd, toen men weersignalen op heiligendagen gebruikte als prognose voor het landbouwjaar. Opgenomen in diverse spreekwoorden- en weerspreukenverzamelingen. De datum en de heilige 📅⛪: 25 januari = Feest van de Bekering van de heilige Paulus (Sint Paulus). Veel weerspreuken koppelen cruciale winterdata aan oogstvoorspellingen; Sint-Paulusdag geldt als “markeringspunt” in de winter. Waarom “schoon en helder” gunstig zou zijn (volkslogica) ❄️➡️🌱 : Helder weer in januari wijst vaak op hogedruk: koud, droog, stabiel. Traditionele redenering: Droog/koud winterweer beperkt schimmels en plaaginsecten. Minder dooi-regen en modder = betere bodemstructuur in het vroege voorjaar. Gevolg: Later gunstiger omstandigheden voor een goede oogst → “schuur en kelder” raken gevuld. Varianten en verwante gezegden 🔁: “Sint-Paulus helder en klaar, geeft een vruchtbaar jaar.” “Sinte-Paulus schoon en klaar, vult schuur en kelder dit jaar.” Verwante Duitse varianten: “Pauli Bekehr klar und rein, gibt ein gutes Jahr mit Wein.” Betrouwbaarheid (moderne blik) 🔬🌦️: Als weersvoorspeller is de spreuk niet wetenschappelijk betrouwbaar voor het hele seizoen. Het is cultureel/poëtisch en weerspiegelt ervaringskennis, geen statistisch onderbouwde lange-termijnvoorspelling. Auteur ✍️: Geen individuele auteur; anonieme volkswijsheid (collectieve mondelinge overlevering). Kernwoorden 🧭: Weerspreuk, boerenwijsheid, Sint Paulus, 25 januari, oogst, volkscultuur, Nederland/Vlaanderen.

Foto: Peter Neumann. Betekenis 🌾: Weerspreuk: Als het op 25 januari (Feest van de Bekering van Sint Paulus) helder en mooi weer is, voorspelt dat een “goed jaar” (meestal begrepen als gunstige oogsten, voorspoed of welzijn). Kort gezegd: Helder weer op deze dag = hoop op voorspoed in de rest van het jaar. Oorsprong en context 🕯️: Katholieke kalender: 25 januari is de dag van de Bekering van de heilige Paulus (Conversio Sancti Pauli), al sinds de middeleeuwen in gebruik.Volksweerkunde: Boeren en vissers koppelden weersobservaties aan heiligendagen; zulke spreekwoorden circuleren vanaf de vroegmoderne tijd in almanakken en boerenkalenders. Pan-Europees motief: Het idee komt in veel landen voor; de datum halverwege de winter gold als moment om “het jaar te lezen” uit het weer. Schriftelijke attestaties: Vooral 18e–19e-eeuwse almanakken en spreekwoordenverzamelingen in de Lage Landen (bv. Harrebomée, later Stoett) vermelden varianten. Auteur ✍️: Geen individuele auteur. Het is een traditionele volksspreuk (anoniem), ontstaan uit mondelinge overlevering en agrarische praktijk. Varianten en verwante vormen 🌍: Nederlands/Flemish: “Is Sint Paulus helder en klaar, dan belooft het een goed jaar.” “St. Paulus’ bekering helder en klaar, maakt een vruchtbaar jaar.” Duits: “Pauli Bekehrung hell und klar, bringt ein gutes Jahr.” Engels: “If St. Paul’s day be fair and clear, it doth betide a happy year.” Frans: “Conversion de Saint Paul claire et belle promet une année nouvelle.” Gebruik en betrouwbaarheid 🔬: Cultureel/folkloristisch: Handig als spreekwoord en geheugensteun in de landbouwtraditie. Niet-wetenschappelijk: Er is geen robuuste meteorologische onderbouwing dat het weer op één winterdag het hele jaar voorspelt. Een heldere 25 januari duidt vaak op hogedruk en koud, stabiel winterweer, maar zegt weinig over de rest van het jaar.

Foto: Tengis Galamez. Betekenis ❄️🐎: Het gezegde zegt: rond Sint‑Paulus (25 januari) zit de winter op een kantelpunt. Ofwel “stijgt de winter te paard” (de vorst en winterpret barsten echt los), ofwel “breekt hij zijn nek” (de winter zakt plots in en is snel voorbij). Datum en Context 📅: Sint‑Paulus verwijst naar het feest van de Bekering van de heilige Paulus op 25 januari. In de traditionele landbouw- en heiligenkalender gold deze datum als een marker halverwege de winter, dicht bij de periode van Lichtmis (2 februari), wanneer men aan de hand van het weer “voorspellingen” deed. Oorsprong 🧭: Dit is een weerspreuk (volksweerkunde) uit de Lage Landen. Weerspreuken koppelen heiligendagen aan weersverloop en landbouwsignalen; ze dienden als geheugensteun vóór moderne meteorologie. De spreuk circuleert vooral in Vlaanderen/Nederland en is in varianten terug te vinden in spreekwoordenverzamelingen uit de 19e–20e eeuw. Wetenschappelijk gezien is het geen betrouwbare voorspelling, maar een traditionele observatie rond een klimatologisch kantelmoment. Auteur ✍️: Geen specifieke auteur: het is een anonieme volksspreuk. Ze is overgeleverd via mondelinge traditie en later opgetekend in verzamelingen van spreekwoorden en weerspreuken. Beeldspraak uitgelegd 🎭: “Stijgt de winter te paard” = de winter komt krachtig op gang, snel en voelbaar (zoals een ruiter die uitrijdt). “Breekt zijn nek met een reuzenvaart” = de winter stort in één klap in; dooi en zachter weer nemen het over.

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren