27 januari

  1. Januari nevel en tocht, februari kil en vocht.
Foto: Greg Rosenke. Betekenis: Karakterisering van de wintermaanden in de Lage Landen:
Januari: vaak mistig (nevel) en tochtig/winderig (tocht). Februari: kil (guur, onaangenaam koud) en vochtig (dampig/nattig). Geen harde weersvoorspelling; vooral een beschrijvende, rijmende samenvatting van typische winterstemming. 📅Oorsprong: Volkswijsheid / weerspreuk uit Nederland/Vlaanderen. Overgeleverd via mondelinge traditie en almanakken/verzamelingen van weerspreuken. Exacte eerste vindplaats of datering is niet eenduidig gedocumenteerd. 🧭 Auteur: Geen individuele auteur; anoniem, traditioneel.      ✍️❌ Gebruik en nuance: Gebruikt om het sombere, vochtige winterweer kernachtig te typeren. Het rijm maakt het makkelijk te onthouden en door te geven. Betrouwbaarheid als “regel”: Beperkt; het weer is variabel en patronen. 🌍 Taalnotities:  “Tocht” = koude luchtstroming/trek; “kil” = onaangenaam koud, vaak door vocht.
Rijm (tocht–vocht) versterkt het spreekwoordelijke karakter. 🗣️
Vertaling (EN) “January: fog and draughts; February: chilly and damp.”

2. Wast het graan in januari, dan is de zomer in gevaar.

Foto: Kristaps Ungurs.  🧠 Betekenis: “Wast” betekent hier “groeit” (oud-Nederlands gebruik van het werkwoord wassen = groeien). De spreuk zegt: als het graan (zoals wintertarwe of rogge) al in januari opvallend groeit door zachte omstandigheden, belooft dat weinig goeds voor de komende zomer. Achterliggende gedachte: Vroege groei maakt gewassen kwetsbaar voor late vorst → schade en mindere oogst. In de boerenwijsheid geldt een zachte winter vaak als voorteken voor een ongunstige, natte of koele zomer.                  🌾 Oorsprong:   Dit is een traditionele boeren- of weerspreuk uit de Lage Landen (Nederland/Vlaanderen). Ontstaan in agrarische, pre-wetenschappelijke observatiecultuur: generaties boeren koppelden vroege groeisignalen en winterzachtheid aan latere oogstresultaten. De spreuk circuleert al lang in mondelinge traditie en is opgetekend in verzamelingen van Nederlandse weers- en boerenwijsheden; een exacte eerste bron of jaartal is niet eenduidig vastgelegd. ✍️ Auteur:  Geen individuele auteur; het is een anonieme volkswijsheid (mondelinge overlevering). 🔎 Nuance (hedendaags perspectief): Meteorologisch-wetenschappelijk is er geen harde, betrouwbare regel dat een zachte januari automatisch een “slechte” zomer veroorzaakt. Fenologisch is de redenering begrijpelijk: Te vroege groei verhoogt vorst- en ziektegevoeligheid, wat de uiteindelijke opbrengst kan schaden.

3. Als januari ons brengt strenge vorst, lijden we ’s zomers geen honger en dorst.

Foto: Simon Berger. Betekenis 🧭: Kern: Als januari streng vriest, belooft dat een voorspoedige, vruchtbare zomer zonder schaarste. Uitleg: Strenge vorst doodt overwinterende plagen en ziektekiemen 🌨️🪲. Sneeuw en vorst verbeteren de bodemstructuur (vorst-dooiwerking) en vochtinfiltratie 🌱 . Sneeuw fungeert als isolatiedeken voor wintergewassen, waardoor ze beter overwinteren ❄️ Kortom: Een koude, “echte” winter zou leiden tot betere oogsten en dus geen “honger en dorst” in de zomer. Oorsprong 🕰️: Dit is een traditionele Nederlandse/Vlaamse weerspreuk (volkswijsheid) uit agrarische samenlevingen. Het idee gaat terug op pre-industriële landbouwervaringen, waarin winterkou vaak samenging met minder plaagdruk en een betere start van het groeiseizoen. De spreuk is in vergelijkbare vorm terug te vinden in 19e- en vroege 20e-eeuwse verzamelingen van Nederlandse spreekwoorden en weerspreuken.
Auteur ✍️:  Geen individuele auteur; het is een anonieme volksspreuk (weerspreuk). Nuancering (moderne kijk) 🔬: Het is folklore, geen vaste meteorologische wet. Strenge vorst in januari garandeert geen rijke oogst. Huidig klimaat en teeltmethoden maken de relatie complexer; agronomie kijkt naar een breed scala aan factoren (bodem, neerslagverdeling, ziekten, rassenkeuze, etc.). Taalnoot 🗣️:
’s zomers = “in de zomer” (contractie van “des zomers”, archaïsch).
Vrije vertaling: “If January brings hard frost, we won’t suffer hunger or thirst in summer.” ✅

Door Pieter

Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa. Spiritueel, echter niet religieus. Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten. Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *