- Want is november in de nevel, dan blijft het schoon, dat is de regel.
Dit is een ‘weerspreuk’. In hedendaags Nederlands betekent zij ongeveer:
> ‘Als november mistig of nevelig verloopt, houdt het rustige en droge weer aan.’
Het woord ‘schoon’ betekent hier niet ‘proper’, maar ‘mooi, helder of gunstig weer’. Dat gebruik komt vooral in ouder en Zuid-Nederlands/Vlaams taalgebruik voor.
De spreuk kan enige ervaringsgrond hebben:
Hardnekkige herfstmist ontstaat vaak bij een stabiel hogedrukgebied, waardoor rustig en betrekkelijk droog weer enkele dagen kan aanhouden.
📜 Oorsprong:
De formulering behoort waarschijnlijk tot de traditionele ‘boeren- en weerspreuken’. Zulke rijmende regels werden mondeling doorgegeven om weerswaarnemingen gemakkelijk te onthouden. De rijmwoorden ‘nevel – regel’ wijzen op zo’n geheugenrijm.
De openingsvorm “Want is november…” doet vermoeden dat dit mogelijk een variant of een regel uit een langer versje is. Als zelfstandige spreuk wordt ook een vorm zonder ‘want’ verwacht:
> “Is november in de nevel, dan blijft het schoon, dat is de regel.”
✍️ Auteur:
Er is ‘geen algemeen erkende of aantoonbare auteur’ bekend. De spreuk moet daarom in beginsel als ‘anoniem volksgoed’ worden beschouwd. De precieze formulering kan later door een dichter, schrijver of samensteller van een spreukenkalender zijn bewerkt, maar zonder vindplaats is een specifieke auteur niet betrouwbaar vast te stellen.
2. Houdt de tak het blad nu nog vast, dan wordt een strenge winter onze gast.
> ‘Als de bladeren laat in de herfst nog aan de takken zitten, zou er een strenge winter volgen.’
Het is een traditionele ‘weerspreuk’:
Een waarneming uit de natuur wordt gebruikt om het komende weer te voorspellen. Met „nu nog” wordt doorgaans bedoeld: laat in de herfst, meestal in oktober of november.
📜 Oorsprong:
De spreuk komt uit de ‘mondelinge volks- en boerentraditie’ in Nederland en Vlaanderen. Boeren baseerden weersverwachtingen vroeger op verschijnselen zoals bladval, bloei, vogeltrek en diergedrag. Later werden zulke spreuken ook opgenomen in volksalmanakken en verzamelingen van weerspreuken.
Er bestaan meerdere varianten, bijvoorbeeld:
– ‘Blijven de bladeren lang aan de bomen, dan zal een strenge winter komen.’
– ‘Houden de bomen hun bladeren lang, wees voor een strenge winter bang.’
– ‘Als het blad niet vallen wil, wordt de winter streng en kil.’
‘De precieze ouderdom en eerste schriftelijke vindplaats van de aangehaalde formulering zijn niet eenvoudig vast te stellen’. Waarschijnlijk is het een ‘rijmende variant van een oudere volkswijsheid’.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
De spreuk geldt als ‘anoniem volksgoed’ en is door mondelinge overlevering ontstaan. Laat bladverlies wordt vooral beïnvloed door:
– boomsoort;
– temperatuur en hoeveelheid zonlicht in de herfst;
– droogte en bodemgesteldheid;
– wind en vroege nachtvorst.
Daaruit kan de strengheid van de daaropvolgende winter niet met zekerheid worden afgeleid.
3. November heeft op de loer gelegen, en komt tevoorschijn met veel regen.
November wordt hierin ‘als een persoon voorgesteld’.
De maand zou zich eerst verborgen hebben gehouden — ‘op de loer hebben gelegen’ — en verschijnt vervolgens met het weer dat traditioneel bij november hoort:
veel regen en somberte.
Vrij vertaald:
> ‘November heeft stilletjes afgewacht en kondigt zich nu aan met regenachtig weer.’
📜 Oorsprong:
De zin behoort waarschijnlijk tot de Nederlandse en Vlaamse traditie van ‘weerspreuken en kalendergezegden’. Zulke spreuken ontstonden in de volksmond en verschenen later in almanakken, kalenders en verzamelingen van weerspreuken.
De formulering lijkt geen oud spreekwoord met één vaste tekst te zijn. Er bestaan vergelijkbare varianten, bijvoorbeeld met “komt voor de dag met regen”. Het gaat vooral om dichterlijke beeldspraak.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende of aantoonbare individuele auteur’.
De spreuk wordt doorgaans als ‘anoniem volksgezegde’ beschouwd. Wanneer hij ergens aan een schrijver wordt toegeschreven, is daarvoor een oorspronkelijke, gedateerde bron nodig.
🔎 Taalopmerking:
– ‘Op de loer liggen’ betekent:
verborgen of onopvallend afwachten om op het juiste moment tevoorschijn te komen.
– ‘Tevoorschijn’ wordt als één woord geschreven.
– Strikt genomen is dit eerder een ‘weerspreuk’ dan een algemeen spreekwoord.
4. Staat in november het veld kaal, dan is het in de zomer voor boeren schraal.
De spreuk betekent dat wanneer de akkers in november nog kaal zijn — dus wanneer wintergraan of andere gewassen niet goed zijn opgekomen — de boeren de daaropvolgende zomer waarschijnlijk een ‘slechte of magere oogst’ krijgen.
– ‘kaal veld’:
weinig of geen gewasgroei;
– ‘schraal”:
mager, karig of weinig opbrengend;
– ‘voor boeren schraal’:
weinig oogst en daardoor minder inkomsten.
De gedachte erachter is dat wintergraan doorgaans vóór november werd gezaaid en vóór de winter al enigszins moest zijn opgekomen. Een kaal veld kon wijzen op te laat zaaien, droogte, slecht kiemen of andere ongunstige omstandigheden.
📜 Oorsprong:
Dit is een traditionele ‘boeren- of weerspreuk’ uit de agrarische volkscultuur. Zulke rijmende spreuken werden mondeling doorgegeven en hielpen boeren om ervaringen met het weer, het zaaien en de oogst te onthouden.
‘Een precieze plaats of datum van ontstaan is niet betrouwbaar vast te stellen’. Waarschijnlijk komt de spreuk uit de tijd waarin de landbouw sterk afhankelijk was van seizoenswaarnemingen en er nog geen moderne weersvoorspellingen bestonden.
✍️ Auteur:
Er is ‘geen bekende individuele auteur’.
De spreuk behoort tot de anonieme, collectieve volkswijsheid. Mogelijke kleine tekstvarianten zijn het gevolg van mondelinge overlevering.
Maandspreuken november:
5. Herfst! De grootste show aller tijden!
De zin presenteert de herfst als een schitterend natuurspektakel. De veranderende kleuren, vallende bladeren, het wisselende licht en de seizoensgebonden transformatie worden vergeleken met een theatrale ‘voorstelling’. Het drukt diepe bewondering en verwondering uit.
Een natuurlijke parafrase zou zijn:
> ‘De herfst is de meest spectaculaire voorstelling die de natuur ooit heeft gecreëerd.’
✍️ Auteur en herkomst:
Het citaat wordt op internet veelvuldig toegeschreven aan Mehmet Murat ildan, een hedendaagse Turkse toneelschrijver, romanschrijver en aforist.
De meeste websites die citaten verzamelen, vermelden echter ‘geen specifiek boek, essay, publicatiedatum of andere primaire bron’. De veiligste toeschrijving is daarom:
> “Herfst! De grootste voorstelling aller tijden!” — toegeschreven aan Mehmet Murat ildan.
Het lijkt eerder een modern aforisme te zijn dan een passage uit een bekend klassiek literair werk.
📝 Opmerking over de formulering:
In het standaard Engels is “the greatest show of all time” gebruikelijker dan “of all times”. De versie die circuleert, gebruikt “all times” – wellicht voor extra nadruk of als een persoonlijke stilistische keuze. Het kan ook een vage verwijzing zijn naar uitdrukkingen als “the greatest show on Earth”.
6. Nu, in november, komt de zon dichterbij aan de verlaten hemel.
Deze regel roept het beeld op van het noordelijk halfrond in de late herfst:
– De zon beweegt zich ‘lager aan de hemel’ en lijkt de horizon te naderen.
– De zonsondergang valt ‘eerder’, waardoor de zon sneller lijkt te ‘dalen’.
– ‘Verlaten hemel’ duidt op de herfsthemel, die leeg of verlaten aandoet nu de warmte, het licht, de vogels en de levendigheid van de zomer zijn verdwenen.
De ongebruikelijke zinsbouw — ‘nearer comes the sun’ (naderbij komt de zon) —
is een poëtische inversie. In alledaagsere bewoordingen:
> ‘Nu het november is, komt de zon lager en dichter bij de horizon te staan, in een hemel die er verlaten uitziet.’
📚 Auteur en herkomst:
De woorden zijn van D. H. Lawrence (1885–1930).
Ze vormen het begin van zijn korte gedicht ‘November by the Sea’:
> ‘Now in November nearer comes the sun’
> ‘down the abandoned heaven.’
Het gedicht wordt doorgaans gerekend tot Lawrence’ ‘late gedichten’, die postuum werden gepubliceerd in de bundel “Last Poems” (1932). In citatenverzamelingen wordt de oorspronkelijke regelafbreking vaak weggelaten, waardoor het geheel op een prozaïsche zin lijkt.
Het beeld brengt niet alleen de seizoenswisseling over, maar ook ‘eenzaamheid, verval en het besef van sterfelijkheid’ — thema’s die veel voorkomen in het latere werk van Lawrence.
7. November is de Hip Hop History Month, waar we vieren wat hiphop heeft gedaan om mensen van over de hele wereld, mensen van alle nationaliteiten, jongeren, alle politieke systemen en politici op de planeet samen te brengen.
🌍 “Mensen uit de hele wereld samenbrengen”:
– Hiphop overstijgt geografische grenzen; het wordt op elk continent beoefend.
🤝 “Mensen van alle nationaliteiten”:
– Het vervaagt grenzen; het vormt een gedeelde culturele taal.
👦👧 “Jongeren”:
– De jeugd staat centraal als de voornaamste stem en het voornaamste publiek van hiphop.
🏛️ “Politieke systemen en politici”:
– Zelfs onder uiteenlopende regeringen of ideologieën vindt hiphop voet aan de grond – soms als vorm van verzet, soms als instrument voor diplomatie.
🕊️ Filosofische basis:
Principes van de Zulu Nation
Bambaataa richtte in de jaren zeventig in de Bronx de ‘Universal Zulu Nation’ op, met als kernmissie:
– ✌️ ‘Vrede’ (Peace)
– 🤝 ‘Eenheid’ (Unity)
– ❤️ ‘Liefde’ (Love)
– 🎉 ‘Plezier maken’ (Having Fun)
Dit citaat past naadloos in dat kader van “eenheid over grenzen heen” – waarbij hiphop wordt ingezet om jongeren weg te houden van bendegeweld en hen te stimuleren tot een collectieve culturele trots.
📝 Auteur:
👤 Waarschijnlijke auteur: Afrika Bambaataa
Oorsprong:
Verbonden met de promotie van de ‘Hip Hop History Month’ en de filosofie van de Zulu Nation.
– Betekenis:
Hiphop als een ‘universele verbindende kracht’ – die nationale, leeftijds- en politieke grenzen overstijgt.
🎤 Dit citaat sluit aan bij de filosofie van Afrika Bambaataa, een van de pioniers van de hiphop en leider van de ‘Universal Zulu Nation’. ‘Hoewel de exacte bron (toespraak, interview of geschreven document) waaruit deze specifieke zin afkomstig is niet kan worden geverifieerd’, sluit de strekking nauw aan bij zijn bekende wereldbeeld.
📜 Context van de oorsprong:
– De ‘Hip Hop History Month’ wordt doorgaans in november gevierd; sommigen schrijven het initiatief en de promotie ervan toe aan Afrika Bambaataa en de Zulu Nation.
– Het voortgekomen uit de wens om hiphop formeel te erkennen als een ‘mondiale culturele beweging’, in plaats van enkel als een muziekgenre.
– Bambaataa propageert al lang het idee dat de vier elementen van hiphop (dj’en, rappen/MC’en, breakdancen en graffiti) – aangevuld met een vijfde element dat hij vaak noemt, namelijk “kennis” – een grotere maatschappelijke missie dienen.
