Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
3 maart
Als de R is in de maand, is het weer niet altijd meegaand.
Foto: Thiago Schlemper. Betekenis 🌦️ : In de maanden mét een “r” het weer vaker guur, wisselvallig of onstuimig is; je dus minder kunt rekenen op zacht en stabiel weer. Maanden met een “r” (in het Nederlands): september, oktober, november, december, januari, februari, maart, april. ➡️ grofweg: najaar + winter + vroege lente (traditioneel de “koude helft” van het jaar). 📜 Oorsprong: Dit is een variant op het bredere volksidee van “de maanden met een R” als aanduiding voor het koude, natte en winderige seizoen in Noordwest-Europa. De “R-regel” is historisch ook bekend uit andere spreekwijzen, zoals: schelpdieren/vis: “oesters (of mosselen) eet je alleen in maanden met een R” (oude voedselwijsheid; in warme maanden sneller bederf en voortplantingsseizoen). Weer en gezondheid: de R-maanden werden gezien als periode van verkoudheden, guur weer, korte dagen. Waarom juist de letter “r”? Het is een makkelijke geheugenregel: de maanden die traditioneel als kouder en guurder gelden, bevatten in het Nederlands toevallig allemaal een r (mei–augustus niet). ✍️ Auteur : Voor dit type gezegde is geen individuele auteur bekend. Het wordt beschouwd als anonieme volkswijsheid (mondeling overgeleverd), met regionale varianten in formulering. 🔎 Kanttekening: Het is geen meteorologische wet, maar een seizoensobservatie: ook in R-maanden kan het prachtig weer zijn, en in de zomer kunnen er ook stormen/buien zijn. 🧩 Verwante spreekwijzen (ter herkenning): “In de maanden met een R …” (als algemene vuistregel voor kou/guurheid); “Oesters eet je in maanden met een R.” 🦪
2. Danst het lammetje in maart, april vat ’t bij zijn staart.
Foto:Kat Jayne. Betekenis 📌 ✅ : Deze spreuk is een weers- en landbouwspreuk. Kernidee: als het in maart al (te) zacht en lenteachtig is — waardoor het “lammetje danst” (blij, warm, vroeg voorjaar) — dan komt er in april vaak nog een koude terugslag (“april pakt het bij de staart”). Met andere woorden: Vroeg mooi weer in maart ⇒ kans op late kou / guur weer in april. 🌦️ Achtergrond: waarom een “lammetje”? Lammeren staan symbool voor: vroeg voorjaar; nieuw leven op het land; zacht weer (want dan zijn dieren actiever, “dansen” ze als het ware). “Bij de staart vatten” betekent hier: teruggrijpen, terugpakken, alsnog treffen (door kou of slecht weer). 🕰️ Oorsprong: Het is zeer waarschijnlijk een oude Nederlandse/Vlaamse volkswijsheid uit de agrarische traditie. Zulke spreuken zijn doorgaans: mondeling overgeleverd, regionaal verspreid, verwant aan andere bekende weerspreuken, zoals: “Maart roert zijn staart”, “April doet wat hij wil”. ✍️ Auteur: Er is geen bekende, aantoonbare individuele auteur. Dit type spreuk wordt vrijwel altijd geclassificeerd als: anoniem, volksmond / volkswijsheid. 🔎 Verwantschap met andere spreuken (ter context): “Maart roert zijn staart” 🐉, maart kan nog venijnig koud uit de hoek komen; “April doet wat hij wil” 🌬️🌦️☀️, april is grillig: zon, regen, hagel door elkaar. Deze spreuk past in dezelfde traditie en benadrukt vooral: reken niet te vroeg op stabiel lenteweer.
3. Nooit is maart zo goed, of het sneeuwt een hoed.
Foto: Jasmin Chew. Betekenis ✅ : Maart kan nog zo zacht of mooi beginnen, er kan alsnog (late) sneeuw vallen. Het drukt de onbetrouwbaarheid van het vroege voorjaar uit: winterse buien zijn in maart nooit helemaal uitgesloten. “Een hoed” betekent hier: een kleine hoeveelheid sneeuw (een “hoedvol”), of genoeg om iets te bedekken (beeldend: je hoed/hoofddeksel). 🧠 Uitleg van de beeldspraak (“sneeuwt een hoed”): In oudere spreektaal komen meer van dit soort maat- en hoeveelheidbeelden voor (zoals “een handvol”, “een schepje”, enz.). “Een hoed” fungeert dan als alledaags ‘maatje’: het hoeft geen grote sneeuwstorm te zijn—een late, vervelende sneeuwbui volstaat al. 🕰️ Oorsprong: Dit type spreuk is typisch voor volksmeteorologie (boerenwijsheid), waarnemingen die generaties lang zijn doorgegeven, vooral relevant voor: zaaien en poten, vorstschade, planning van werk op het land. De spreuk past in een bredere familie van kalenderwijsheden over het voorjaar, met als kern: voorjaar = wisselvallig, winter kan “terugslaan”. Varianten (zelfde idee, andere maand/beeld): Spreuken waarbij (late) sneeuw in maart/april nog expliciet genoemd wordt bestaan in meerdere dialecten en regio’s (NL/BE), vaak met vergelijkbare formuleringen. ✍️ Auteur: Er is geen individuele auteur bekend. Dit is een anonieme volksspreuk: ontstaan in de mondelinge overlevering en later soms opgetekend in spreekwoorden- en dialectverzamelingen. Als je een naam zoekt zoals bij een citaat: die is er doorgaans niet, omdat dit geen literaire uitspraak is maar collectief taalgoed.
4. Maartse regen, brengt geen zegen.
Foto: Adrien Olichon. Betekenis ✅ : Letterlijk: Regen in maart (vroege lente) is vaak ongewenst.Figuurlijk/landbouwkundig: Maart hoort bij het begin van het groeiseizoen; men wilde liever: droog, zonnig weer om het land te kunnen bewerken (zaaien/ploegen), geen langdurige nattigheid die koude, modder en vertraging geeft. Kernboodschap: Regen in maart wordt traditioneel gezien als slecht voorteken voor oogst en voorspoed. 🧠 Oorsprong:Volkswijsheid uit de Lage Landen: Dit type rijmende weerspreuken komt voort uit boerencultuur en seizoensobservaties over vele generaties. Praktische verklaring: Maart kan nog koud zijn; regen betekent dan vaak koud-nat (soms richting natte sneeuw). Nat land = moeilijk te bewerken, risico op rot, schimmels, of uitstel van het zaaien. Taalvorm: Het rijm (“regen / zegen”) maakt het makkelijk te onthouden en is typisch voor spreuken. Opmerking: In dezelfde traditie bestaan ook “tegen-spreuken” (bijv. dat regen in bepaalde maanden juist wél gunstig is). Weerspreuken zijn dus vooral culturele vuistregels, geen harde meteorologie. 👤 Auteur:Geen individuele auteur bekend. Dit is een anonieme volksspreuk (collectief cultureel erfgoed), zoals de meeste weerspreuken. Soms worden zulke spreuken in bundels opgenomen, maar dat maakt de samensteller niet de oorspronkelijke auteur.
5. Een lachende Cunegonde (3 maart), brengt de boodschap van het goede.
(Cunigonde van Luxemburg, ook wel Kunigunde of Kunegundes genoemd, 3 maart 1033 was haar sterfdag).
Foto: Rachel Claire. Betekenis ✅ :“Lachende Cunegonde” betekent: op 3 maart is het mooi, helder of zonnig weer (alsof Cunegonde “lacht”). De spreuk voorspelt dan goede vooruitzichten voor de komende tijd, meestal bedoeld als: een gunstige lente 🌱; goed groeizaam weer / goede oogst 🌾; of algemener: “het komt goed” met het weer en het jaar. 📅 Achtergrond: wie is Cunegonde ? Cunegonde / Kunigunde verwijst vrijwel zeker naar Sint Cunegonde (Heilige Kunigunde van Luxemburg). Haar naamdag/feestdag valt op 3 maart (in de traditionele heiligenkalender). In de volksweerkunde worden veel spreuken gekoppeld aan heiligendagen: men gebruikte die dagen als ankers in de boerenkalender om seizoensweer te “duiden”. 🧭 Oorsprong: Dit type spreuk komt uit de Volksweerkunde / Boerenwijsheidvan de Lage Landen (Nederland/Vlaanderen) en breder het Germaans-Europese gebied. Waarschijnlijk is de spreuk (of varianten ervan) overgeleverd via: boerenalmanakken 📖; heiligenkalenders; regionale spreekwoordenverzamelingen. Het idee achter “lachend” (zonnig) op zo’n vaste datum: begin maart is een kantelpunt richting lente; mooi weer werd gezien als een goed voorteken. Let op: de exacte formulering kan per streek/bron verschillen; spreuken bestaan vaak in meerdere varianten. ✍️ Auteur:Geen individuele auteur bekend. Dit is een anonieme volksspreuk: ontstaan door mondelinge overlevering en later opgeschreven in almanakken/verzamelingen.
6. Als het dondert met Sint Cunegond, is het einde van de winter in de grond.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 🌩️: Letterlijk: als het rond Sint Cunegond (de dag van Sint Cunegonde) dondert, dan zit “de winter” als het ware niet meer in de lucht, maar trekt hij de grond in. Figuurlijk / meteorologisch bedoeld: Onweer zo vroeg in het jaar wijst vaak op zachtere lucht en een seizoensomslag. De spreuk zegt dus: de ergste winterkou is voorbij; de vorst en “winterse hardheid” nemen af en de bodem gaat richting dooi/voorjaar. 🌱 “In de grond” kun je lezen als: winter verliest zijn grip boven de grond (lucht/weer) en blijft hoogstens nog als restkou in de bodem achter. 📅 Oorsprong: Dit is een stuk boerenwijsheid / volksweerkunde uit het Nederlandse taalgebied (ook bekend in varianten in Vlaanderen). De spreuk koppelt het weer aan een heiligendag: Sint Cunegonde / Kunigunde (meestal: 3 maart in de katholieke traditie). In agrarische samenlevingen waren heiligendagen handige kalenderankers om weerpatronen en landbouwmomenten te onthouden. 📜 Waarom juist onweer? Onweer in (late) winter of vroege lente is relatief zeldzamer en werd gezien als teken dat de atmosfeer al “lente-energie” heeft (meer warmte/instabiliteit). Vandaar de conclusie: winter loopt op z’n einde. ✍️ Auteur: Geen bekende individuele auteur. Dit type rijmende weerspreuk is doorgaans anoniem ontstaan en mondeling overgeleverd. Je vindt het meestal terug in spreuken- en volkskundige verzamelingen, maar zonder naam van een maker. 🔎 Extra context (handig om te weten) De spreuk hoort bij een brede traditie van heiligenweer: voorspellingen op basis van het weer rond een naamdag. De “waarde” is vooral cultureel/folkloristisch; meteorologisch is het geen wet, maar soms wel plausibel als seizoensindicator.
Maandspreuken maart:
7. Geen enkele winter duurt eeuwig; geen enkele lente slaat zijn beurt over.
Foto: s-usans-blog. Betekenis 🌱❄️: Letterlijk: geen winter duurt oneindig lang; uiteindelijk komt de lente altijd. Figuurlijk: Moeilijke periodes gaan voorbij (verdriet, tegenslag, “donkere” tijden). Herstel/hoop komt terug: betere tijden dienen zich onvermijdelijk weer aan. Kernboodschap: cycli keren terug; niets slechts blijft voor altijd. Oorsprong 🗣️📜 : De spreuk circuleert vooral als Engelstalig aforisme: “No winter lasts forever; no spring skips its turn.” De Nederlandse versie (“Geen enkele winter duurt eeuwig; geen enkele lente slaat zijn beurt over”) is een vertaling/parafrase van die Engelse zin. Het is geen traditionele ‘weerspreuk’ in de folkloristische zin (zoals “Avondrood, mooi weer aan boord”): Hij voorspelt geen weer, maar gebruikt seizoenen als metafoor voor levensfases.Auteur / toeschrijving 👤 : De quote wordt zeer vaak toegeschreven aan Hal Borland (1910–1978), een Amerikaanse journalist en natuur-/essay-schrijver. Belangrijke nuance: in veel quote-verzamelingen staat de uitspraak zonder exacte bronvermelding (geen eenduidige paginanummer/boekeditie). Daardoor geldt:toeschrijving aan Borland is gangbaar, maar de preciese eerste publicatie is niet altijd netjes gedocumenteerd in openbare citatensamenvattingen. Waarom het zo vaak als ‘weerspreuk’ wordt gezien 🌦️➡️🧠 Het klinkt als een natuurwet/waarneming en past bij seizoensgevoel. Maar de functie is vooral troostend en motiverend (levenswijsheid), niet meteorologisch.
8. Maart kwam die winter binnen als het zachtmoedigste en mildste lammetje, en bracht dagen die helder, goudkleurig en tintelend waren, elk gevolgd door een ijzig roze schemering die zich geleidelijk verloor in een elfenland van maneschijn.
📌 Betekenis 🌤️🌙: Het is geen korte “weerspreuk” in de strikte zin, maar een literaire, poëtische natuurbeschrijving. “Maart kwam die winter binnen als het zachtmoedigste en mildste lammetje”: Maart (normaal guur en onstuimig) komt hier juist zacht en vriendelijk binnen. Het beeld van het lammetje staat voor zachtheid, lentegevoel, onschuld. “helder, goudkleurig en tintelend”: Dagen met kristalheldere lucht, zonlicht dat “goud” lijkt, en een sprankelende (koude maar mooie) atmosfeer. “ijzig roze schemering… elfenland van maneschijn”: De avonden zijn nog winterkoud, met roze schemerlicht (typisch bij heldere, koude lucht). Daarna wordt het landschap in het maanlicht bijna sprookjesachtig (“elfenland”). Kort: het beschrijft een zachte maart die winter naar lente laat kantelen, met heldere dagen en magische, koude avonden. 🧭 Oorsprong: spreekwoord vs. literaire variant 🦁➡️🐑. Deze passage leunt duidelijk op het bekende (Engelse) weergezegde: “March comes in like a lion and goes out like a lamb.” 🦁🐑 Betekenis: maart begint vaak stormachtig en eindigt zacht/lentachtig (of omgekeerd, afhankelijk van het jaar). Montgomery draait/verscherpt het beeld: in haar beschrijving komt maart meteen al als een lam binnen — dus uitzonderlijk mild. (Als je naar “oorsprong” van het spreekwoord zelf zoekt: het is oud Engelstalig weer-lore dat al eeuwen circuleert; de precieze “eerste auteur” is niet één persoon zoals bij een romanquote.) ✍️ Auteur: Wordt algemeen toegeschreven aan Lucy Maud Montgomery (L.M. Montgomery) ✅ Oorspronkelijke Engelse formulering (gebruikelijk geciteerd): “March came in like the mildest and gentlest of lambs and brought days that were clear and golden and sparkling, each followed by an icy pink twilight that slowly deepened into a fairyland of moonshine.” Dit is dus geen volkswijsheid, maar Montgomery’s proza. 📚 Uit welk boek komt het? De passage wordt doorgaans geciteerd als afkomstig uit Anne of Avonlea (1909), een deel uit de Anne of Green Gables-reeks. Omdat dit citaat duidelijk een Nederlandse vertaling is, kan de exacte Nederlandse bewoording licht verschillen per editie/vertaler.
9. Binnen of buiten, niemand ontspant in maart, die maand van wind en belastingen. De wind zal momenteel verdwijnen, de belastingen drukken ons het hele jaar door.
Betekenis 📌 🌬️💸✅ : Meest geciteerde Engelse oorsprong (variant): “Nobody is comfortable in March, that month of wind and taxes. The wind will presently disappear, the taxes last all year.” Let op: in omloop zijn meerdere licht verschillende formuleringen (o.a. “In March…” vs. “Nobody is comfortable…”), en de Nederlandse versie is duidelijk een vrije vertaling/parafrase. Maart wordt neergezet als een maand waar je niet echt tot rust komt: 🌬️ Wind/weer: onaangenaam, wisselvallig, “snijdend” — maar tijdelijk. 💸 Belastingen: zorgen en betalingen rond “tax season” — en die druk voel je niet alleen in maart, maar het hele jaar. De pointe (typisch voor geestige light verse): De wind waait over, belastingen niet (die blijven). 🧭 Oorsprong & context: Het gezegde komt uit de Amerikaanse context:In de VS valt de belastingperiode (vooral inkomstenbelasting) in het voorjaar; historisch lag de deadline vaak rond 15 maart en later 15 april. Daardoor is “March” cultureel een maand waarin mensen al met belastingstress bezig zijn. Het is geschreven in de stijl van light verse / humoristische observatie: alledaags ongemak + droogkomische twist. ✍️ Auteur: Het wordt zeer breed aan Ogden Nash toegeschreven. Ogden Nash (1902–1971) stond bekend om korte, geestige verzen en oneliners over dagelijkse irritaties — dit past inhoudelijk en stilistisch sterk bij hem. Maar: de exacte eerste publicatieplaats (welk gedicht/essay, welk jaar/nummer) is in veel quote-databases niet eenduidig vermeld. Vaak duikt het op als een losse Nash-citaatregel zonder precieze bronvermelding, of met een generieke titel als “March” / “The Month of March” (titelvarianten komen voor). Conclusie:Auteurschap: zeer waarschijnlijk Ogden Nash (gangbare toeschrijving). Exacte bibliografische oorsprong: regelmatig ongespecificeerd in secundaire bronnen; er circuleren varianten. 🔎 Variaties die je kunt tegenkomen. Kleine verschillen in woordkeus (bijv. “in March” / “in the month of March”; “the wind will presently disappear” / “the wind will be gone soon”). De Nederlandse versie bevat soms extra ritme (“Binnen of buiten…”) dat niet altijd letterlijk in de Engelse kernzin zit.
10. Maart is hier. Het doet me denken aan de sportdag op school, 3 maart, een hele dag op het veld.
Foto-Sasin Tipchai. Betekenis ✅🗓️🌱: Dit is geen klassiek Nederlands gezegde in de zin van een algemeen bekende spreekwoordelijke uitdrukking. Het leest eerder als een persoonlijke herinnering of literaire zin. Inhoudelijke betekenis: “Maart is hier” → de overgang naar een nieuwe maand / het begin van de lenteperiode. Herinneringstrigger → maart roept een heel specifiek beeld op: sportdag op school. “3 maart, een hele dag op het veld” → benadrukt: een vaste kalenderherinnering (datum + ritueel), nostalgie (schooltijd), lichamelijke/collectieve ervaring (buiten, veld, dagprogramma).Kort: het drukt uit hoe een maand (maart) ineens een sterke, concrete jeugdherinnering kan oproepen. 🧭 Oorsprong 📚: Het is niet terug te voeren op een bekend spreekwoord, proverbium of standaard “gezegde” in Nederlandse bronnen. De stijl (“Maart is hier.” korte zin + herinnering erachter) past wél bij: literaire proza-opening (zoals een roman, dagboekfragment, korte vertelling), of een persoonlijke quote (social media, blog, essay). 👉 Zonder bronvermelding (boek/titel, waar je het las, screenshot, context) is de oorsprong niet betrouwbaar vast te stellen. ✍️ Auteur 👤: Onbekend op basis van alleen deze zin.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
