Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
5 februari
Het weer van Agatha (5 februari), is het weer van Beate (29 juli).
Foto: InstaWali. Betekenis 🌤️ 🌦️: Dit is een weerspreuk: het weer op de feestdag van Sint-Agatha (5 februari) voorspelt vergelijkbaar weer op de feest-/naamdag van Beate/Beatrix (29 juli). Het drukt een veronderstelde “spiegeling” van weerspatronen uit tussen winter en hoogzomer, gebruikt door boeren als vuistregel, niet als natuurwet. Oorsprong 📚: Afkomstig uit de Duitstalige boeren- en volkswijzen-traditie (Bauernregeln). In het Duits luidt een veelvoorkomende vorm: “Wie das Wetter an (Sankt) Agathe, so an (Sankt) Beate (29. Juli).” Waarschijnlijk 19e-eeuws of ouder in almanakken/boerenkalenders, later ook in Nederlandse vertalingen en regionale varianten terechtgekomen. De koppeling werkt omdat 5 februari en 29 juli ruwweg een half jaar uit elkaar liggen, en omdat beide dagen “Lostage” / merkdagen in de volksweerkunde kunnen zijn. Auteur ✍️:Geen individuele auteur; dit is een anonieme volkswijsheid/boerenregel die mondeling en via almanakken is overgeleverd. Context bij de namen 📅:Sint-Agatha: 5 februari (martelares uit Sicilië). “Beate” verwijst in de naamdagtraditie doorgaans naar Beatrix/Beate; de naamdag valt in veel kalenders op 29 juli (samenhangend met de herdenking van Beatrix van Rome). Betrouwbaarheid en gebruik 🔍: Praktisch bedoeld als geheugensteun voor lange-termijnverwachting in de landbouw. Moderne meteorologie vindt geen consistente statistische onderbouwing: zie het als cultuurhistorische wijsheid, niet als betrouwbare voorspelling. Varianten en nauw verwante vormen 🔁: Nederlands: “Zoals het weer op Sint-Agatha, zo ook op (Sint-)Beate/Beatrix.” Duits/Alpengebied kennen meerdere “spiegel”-regels die twee heiligendagen in winter en zomer koppelen.
2. Februari nat, vult schuur en korenvat.
Foto: Pixabay 248874. Betekenis ✅🌧️🌾: Een natte februarimaand belooft een goed landbouwjaar. De gedachte erachter: voldoende winter- en vroege voorjaarsneerslag verzadigt de bodem en vult waterreserves, wat gunstig is voor de groei van gewassen in het voorjaar en de zomer. “Schuur” = opslagplaats; “korenvat” = (ouderwets) vat / voorraadbak voor graan. Met andere woorden: volle voorraden aan het einde van het seizoen. Oorsprong 🕰️: Volkswijsheid uit de Lage Landen (Nederland en Vlaanderen), voortgekomen uit agrarische ervaring. Circulerend via mondelinge overlevering en later veelvuldig opgetekend in boerenkalenders, almanakken en spreekwoordenverzamelingen (met name vanaf de 18e–19e eeuw). Het is een “weerspreuk”: korte, rijmende of ritmische vuistregel die vermeende verbanden tussen weer en oogst samenvat. Auteur ✍️: Geen individuele auteur; het is anonieme, collectieve volkswijsheid. Variaties en verwante zegswijzen 🔄: “Is februari nat, dan vult zich schuur en korenvat.” “Natte februarimaand, rijke boerenstand.” Verwant in het Duits: “Im Februar Schnee und Regen bringt dem Bauern Segen.”Nuancering en hedendaagse blik 📉📈 : Het is een algemene vuistregel, geen wetmatige voorspelling. Regionale verschillen (bodemtype, gewaskeuze) en timing/intensiteit van neerslag zijn bepalend; te veel regen kan juist veldwerk vertragen of ziektedruk verhogen.
3. Water op Sint Agatha, is melk in de boterkarn.
Foto: Catawiki. Betekenis 🧠🌧️🐄🥛:Letterlijk: Als het “water” (regen) is op Sint-Agatha, dan is er “melk in de boterkarn” (er zal genoeg melk zijn om boter te karnen). Praktische gedachte erachter: Neerslag begin februari → vochtige bodem → vroege, weelderige voorjaarsweiden → koeien geven meer melk → meer boter om te karnen. 🌱🐄🥛 Oorsprong 📜: Herkomst: Agrarische volkswijsheid uit de Lage Landen (Vlaanderen en Nederland). Tijd: Ontstaan in de plattelandstraditie (mondeling overgeleverd); in de 19e–20e eeuw vaak opgetekend in almanakken en verzamelingen van weerspreuken. Context:“Heiligendagen-weer” diende boeren als seizoenskompas in tijden zonder meteorologie. Auteur ✍️:Geen individuele auteur; dit is een anonieme, traditionele volksspreuk. Varianten 🔀: “Water op Sinte-Agatha, melk in de karn.” “Regen op Sint-Agatha, boter in de karn.” Let op: “boterkarn” is een oudere/regionale term voor “karn”. Regionale/taalkundige noot 🗣️: Vooral bekend in Vlaanderen en zuidelijke Nederlanden (Brabant, Limburg). Spellingvarianten met “Sinte-Agatha” komen vaak voor in oudere bronnen. Betrouwbaarheid (met moderne blik) 🔬: Folklore, geen harde voorspelling. Een natte dag zegt weinig statistisch over de latere melkproductie. Wel schuilt er agrarische logica in: voldoende winter-/voorjaarsneerslag kan een goede weidegroei ondersteunen. In moderne melkveehouderij (stalvoeding, krachtvoer) is de directe invloed kleiner dan vroeger. Achtergrond over Sint-Agatha 🙏: Christelijke martelares (3e eeuw); haar feestdag is 5 februari. In de Lage Landen zijn aan die dag meerdere weerspreuken gekoppeld.
4. Komt er regen op Sint Agatha bij, dan komt er veel gras in de wei.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 🧭 🌧️🌱: Als het op Sint-Agatha (5 februari) regent, voorspelt dat een groeizaam, vochtig voorjaar en dus veel gras in de weilanden. Praktische strekking voor boeren: nat weer rond begin februari zou een goed weideseizoen en voldoende voer (gras/hooi) inluiden. Oorsprong en context 📜:Volkswijsheid uit agrarische tradities in de Lage Landen (Nederland en Vlaanderen) en omliggende regio’s. Saint-dagen fungeerden als “ankers” in het boerenjaar: zonder moderne weersverwachtingen observeerde men patronen rond vaste kalenderdagen. 5 februari (Sint-Agatha) valt net na Maria-Lichtmis (2 februari), het symbolische kantelpunt in de winter. Weerspreuken rond deze periode proberen de rest van de winter en vroeg voorjaar te duiden. Over Sint-Agatha 📅: Sint-Agatha van Sicilië is een vroegchristelijke martelares; haar feestdag is 5 februari. Door haar plek in de kalender is haar dag vaak onderwerp van weerspreuken (vergelijkbaar met Lichtmis of Sint-Matthias). Auteur ✍️: Geen individuele auteur: het is een anonieme volks- of boerenwijsheid, mondeling overgeleverd en later opgenomen in verzamelingen van spreekwoorden en weerspreuken. Varianten en verwante spreuken 🔁: Varianten met dezelfde strekking komen voor, bijvoorbeeld met rijmende sloten zoals “… dan groeit het gras er flink bij.”Verwant in toon: spreuken die het weer op of rond begin februari koppelen aan het komende groeiseizoen (ook bij Maria-Lichtmis of Sint-Matthias). Betrouwbaarheid vandaag 🔍: Leuk cultureel-historisch kompas, maar geen degelijke voorspeller volgens moderne meteorologie. Weersvariabiliteit maken één dag als indicator beperkt bruikbaar; meerwaarde vooral folkloristisch/traditioneel.
Maandspreuken februari:
5. Februari, zich vanuit de hemel buigend, kuste in azuurblauwe vrolijkheid het voorhoofd van de aarde, glimlachte naar de stille zee, en verzocht de bevroren stromen vrij te zijn, en wekte met muziek al hun fonteinen, en blies op de bevroren bergen.
Betekenis (regel voor regel) 🌤️:“Februari, zich vanuit de hemel buigend” → Februari wordt verpersoonlijkt als een hemelse figuur die afdaalt: begin van de dooi/lichte lente-inval. “kuste in azuurblauwe vrolijkheid het voorhoofd van de aarde” → De blauwe, heldere lucht “zoent” de aarde; het licht wordt vriendelijker en warmer. “glimlachte naar de stille zee” → Rustiger weer; winterstormen luwen. “verzocht de bevroren stromen vrij te zijn” → Dooi: het ijs breekt, rivieren komen weer in beweging. “wekte met muziek al hun fonteinen” → Het kabbelen en borrelen van smeltwater klinkt als muziek. “blies op de bevroren bergen” → Warmer/droger windje (föhnachtig) dat sneeuw en ijs aantast. Over de auteur 🧑🎨: Waarschijnlijk vaak ten onrechte toegeschreven aan Percy Bysshe Shelley: In de standaarduitgaven van Shelley’s gedichten komt geen passage voor met “February/Februari” die overeenkomt met deze bewoording of beeldvolgorde. Shelley’s natuurverzen (bv. Ode to the West Wind, The Cloud, The Sensitive Plant) personifiëren seizoenen en elementen, maar niet specifiek “Februari”. De combinatie “smiled on the silent sea / bade the frozen streams be free” is eerder generieke dooi‑diction uit 18e/19e‑eeuwse natuurpoëzie. Mogelijke context/alternatieven: 19e‑eeuwse “maanden”-gedichten of kalenderpoëzie (zoals Longfellow’s The Poet’s Calendar – February) personifiëren de maand; sommige vertalingen parafraseren vrij. De exacte Engelse tegenhanger van dit citaat is echter niet traceerbaar in Longfellow. James Thomson’s The Seasons (Winter/Thaw) bevat sterk vergelijkbare beelden (“losmaken” van bevroren stromen), maar niet met “February” en niet in de specifieke frasering van het citaat. Conclusie: het citaat circuleert online soms met Shelley’s naam, maar er is geen betrouwbare bron die dit aan hem toeschrijft. Het lijkt eerder een vrije parafrase in de 19e‑eeuwse stijl dan een directe vertaling uit een bekend, identificeerbaar gedicht van Shelley.
6. In februari, nu meer dan ooit, moeten we onszelf eraan herinneren dat het verspillende dwaasheid is om te wensen dat de tijd voorbijgaat, of, volgens het puriteinse oude gezegde: ‘De tijd doden totdat hij jou doodt.’
Betekenis 🧠📚: Het citaat benadrukt dat het zinloos en zelfondermijnend is om te verlangen dat de tijd sneller gaat, zelfs in een sombere maand als februari. “Tijd doden” betekent je leven (tijd = leven) verspillen; de omkering “totdat hij jou doodt” onderstreept dat elke verspilde minuut onherroepelijk is. Praktische boodschap: leef bewust, ook in moeilijke/lege perioden; zoek betekenis in het kleine in plaats van de kalender weg te duwen. Oorsprong en context 🗂️: Het is afkomstig uit Krutch’ maandelijkse natuur- en seizoensmeditaties in The Twelve Seasons: A Perpetual Calendar for the Country (New York: Simon & Schuster, 1949), in het hoofdstuk over februari. Krutch introduceert de kernzin met een verwijzing naar “het oude puriteinse gezegde” killing time until it kills you. Dat deel presenteert hij dus als een ouder spreekwoord, niet als zijn eigen vondst. Kern: Een waarschuwing om de tijd niet “dood te slaan” – zeker niet in februari – omdat “tijd doden” uiteindelijk jezelf schaadt. ⏳ De precieze “puriteinse” herkomst is niet tot één specifieke auteur te herleiden; varianten van dit spreekwoord circuleren al sinds de 19e eeuw in Engelstalige bronnen. Oorspronkelijke bewoording (strekking) 📝: In het Engels luidt het bij Krutch ongeveer: In February, more than ever, we must remind ourselves that it is wasteful folly to wish time away—or, as the old Puritan saying has it, ‘killing time until it kills you.’ De Nederlandse versie geeft de strekking getrouw weer. 🇳🇱👍 Over de auteur ✍️: Joseph Wood Krutch was een Amerikaanse essayist, literair criticus en natuurfilosoof. Bekend om toegankelijke, reflectieve natuur-essays (o.a. The Desert Year; The Measure of Man) die ethische en existentiële vragen verbinden met seizoenen en landschap. 🌿 Extra notities 🔎: De zin killing time until it kills you is vaak los geciteerd en soms aan anderen toegeschreven; in de context van februari is de passage echter kenmerkend voor Krutch. Paginanummers kunnen per editie verschillen; het staat in het hoofdstuk “February” van The Twelve Seasons (1949).
7. Februari, neem inkt en huil. Schrijf februari terwijl je huilt, terwijl de zwarte lente diep door de smeltende sneeuw heen brandt.
Betekenis✅: Een oproep om juist in de rauwe, modderige tussentijd van februari te schrijven—met tranen en vuur—terwijl de “zwarte lente” al onder de smeltende sneeuw brandt. ❄️🔥 Auteur 👤:Boris Pasternak was een Russische dichter en romanschrijver, later wereldwijd bekend door Doctor Zjivago (Nobelprijs Literatuur, 1958). Dit citaat komt uit zijn vroege, modernistische poëzieperiode. Oorsprong en publicatie 🗓️: Originele incipit (Russisch): “Февраль. Достать чернил и плакать!” Datering: doorgaans toegeschreven aan 1912. Eerste bundelopname: “Поверх барьеров” (Over de barrières), 1917. Betekenis en beelden 🔍: “Neem inkt en huil”: een paradoxale, intense oproep tot scheppen—alsof ware poëzie ontstaat uit emotionele overdaad (snikken, “navzryd” = luid snikkend). 😢✍️ “Zwarte lente”: geen idyllisch groen, maar de grauwe, met roet doortrokken dooi van de stad—modder, slijk en smeltwater. De lente is er al, maar nog “zwart”, ruw en onzuiver. 🌑🌧️ “Branden door de smeltende sneeuw”: een krachtige metafoor voor de onderhuidse energie van vernieuwing en inspiratie die door de laatste resten winter heen breekt. ❄️🔥 Kernidee: het creatieve moment ligt juist in de overgang—de onrustige, lawaaierige slem- en dooiperiode van februari, waar pijn en belofte samenkomen. Stijl en context ✨ : Vroege Pasternak: energieke beelden, onverwachte metaforen, klankrijkdom en ritme (bv. het ‘grommen’ / ‘donderen’ van slijk in het Russisch). Modernistische inslag met futuristische trekjes: beweging, zintuiglijke botsingen (kou vs. branden), en een nadruk op de eruptieve kracht van taal. Dit citaat wordt aan Boris Pasternak toegeschreven; het is de beroemde opening en gedachtegang uit zijn gedicht “Februari”.
8. Kleur paars, brandende dromen, de zee van februari.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 🌊🔥💜: Paars (kleur): In zowel westerse als Japanse symboliek wordt paars geassocieerd met mysterie, spiritualiteit, melancholie, adel en diepgang (denk aan “murasaki” in klassieke Japanse esthetiek). Brandende dromen: Verwijst naar vurige ambities of verlangens; dromen die zowel energie geven als kunnen verteren. De zee van februari: Beeld van koude, ruwe, winterse zee; een fase tussen doodse stilte en naderende lente. Symboliseert overgang, eenzaamheid, verstilling of emotionele onstuimigheid. Samen suggereren de drie segmenten een moment van intense innerlijke drang (brandende dromen) tegen een kil, grens-tijdsdecor (februari-zee), gekleurd door een mysterieuze, sombere gloed (paars). Oorsprong/Herkomst 🔎: Geen bekende, gedocumenteerde bron in klassieke of moderne, veel geciteerde bundels (in het Nederlands of vertaald uit het Japans) die overeenkomt met deze exacte formulering. Ook soms onterecht toegeschreven aan Sadayo Takizwawa, zelfs de naam is niet terug te vinden in Japanse literatuur. De vorm doet denken aan een vrije- vers- of haiku-achtige opsomming (met het seizoenswoord “februari”), maar het is geen bekende haiku of tanka. Online circuleert vaker pseudo-poëzie met korte, beeldrijke combinaties die foutief worden toegeschreven aan “Japanse” dichters.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
