Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
23 januari
1. Als ’t in de Louwmaand (januari) mistig is, wordt de lentemaand heel fris.
Foto: Sebin Thomas. Betekenis ✅: – Letterlijk: Veel mist in januari duidt volgens volkswijsheid op een frisse Lentemaand (traditioneel: maart). – Impliciet idee: Het winterweerpatroon (stil, mistig, hogedruk) zou “doorwerken” in een koele start van de lente. Oorsprong 🌍: – Herkomst: Lage Landen (Nederland en Vlaanderen); behoort tot traditionele boeren- en weerspreuken. – Context: Dergelijke spreuken circuleerden mondeling en in almanakken/kalenders (boerenkalenders, huiskalenders) vanaf ten minste de 19e–20e eeuw. – Variaties bestaan in omliggende talen (Duits/Engels) met vergelijkbare strekking, wat wijst op een breder Midden- en West-Europees volksweerpatroon. Auteur ✍️: – Geen individuele auteur; dit is een anonieme, overgeleverde volkswijsheid. Uitleg bij de maandnamen 📅: – Louwmaand = januari (oude Nederlandse benaming). – Lentemaand = maart (in de traditionele rij maandnamen). – Opmerking: Regionaal kon “Lentemaand” soms anders gebruikt worden, maar standaard is maart. Betrouwbaarheid 🧪: – Meteorologische link: Winterse mist komt vaak voor bij hogedruk, weinig wind en temperatuurinversie (stabiel, rustig weer).
2. In januari veel verdronken land, is goed voor de ganzen maarslecht voor de boerenstand.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 📌:“Verdronken land” = ondergelopen land/velden door regen, dooi of hoogwater (overstromende sloten/rivieren) in januari. Goed voor de ganzen 🦢: Overstroomde weiden trekken ganzen en andere watervogels aan; ze vinden er voedsel en beschutting. Slecht voor de boerenstand 🚜: Natte akkers en weilanden betekenen vertraging of schade aan wintergewassen, hogere ziektedruk (rot/schimmel), kapotgelopen grasland en extra kosten. Kern: Een natte januarimaand heeft ecologisch “winnaars” (ganzen), maar agrarisch-economisch “verliezers” (boeren). Oorsprong 🕰️: Volkswijsheid/boerenwijsheid uit de Lage Landen (Nederland en Vlaanderen), waar winterse overstromingen en drassige polders historisch veel voorkwamen. De uitdrukking “verdronken land” is traditioneel Nederlands (bekend ook uit toponiemen als het Verdronken Land van Saeftinghe). Waarschijnlijk mondeling overgeleverd en later in verzamelingen van weerspreuken en almanakken terechtgekomen; exacte eerste datering is niet zeker, maar de formulering past in 19e–20e-eeuwse weer- en boerenwijsheden. Auteur ✍️: Geen individuele auteur; anonieme, collectieve volkswijsheid. Functie: Geheugensteun/observatie in agrarische gemeenschappen over het effect van winterse natte omstandigheden. Taal en woordkeuze 🗣️: “Boerenstand” = de landbouwende bevolkingsgroep (boeren als sociale/beroepsklasse). Stilistisch contrast: “goed voor …” vs. “ slecht voor …” benadrukt tegengestelde impact op natuur en landbouw. Context en achtergrond 🌍: Past bij het klimaat en landschap van de Delta (rivieren, polders, kleigronden) waar winterwaterstanden en waterbeheer cruciaal zijn. Meteorologisch: Een natte januari wijst op veel neerslag, dooiperioden of hoogwater; landbouwkundig extra kwetsbaar door lage verdamping en beperkte bewerkbaarheid van grond in de winter. Varianten 🔁: Kleine verschillen in formulering komen voor in spreekwoordencollecties (bijv. “veel verdronken land in januari”/“als januari veel water geeft …”), maar de strekking blijft gelijk.
3. Op een droge koude januaar, volgt veel sneeuw in februaar.
Afbeelding: Peter van Geest AI. 📌 Betekenis: Kern: Als de maand januari droog én koud is, dan zou februari vaak sneeuwrijk zijn. Impliciet idee: Een standvastig, koud-continentale luchtstroming in januari kan aanhouden. Komt er in februari weer vocht bij (Atlantische invloeden) terwijl de lucht nog koud is, dan valt neerslag sneller als sneeuw. 🧭 Oorsprong: Herkomst: Volksweerkunde/boerenwijsheid uit de Lage Landen (Nederland en Vlaanderen). Traditie: Zogeheten weerspreuken circuleren al eeuwen mondeling en werden later gebundeld in almanakken en spreekwoordenverzamelingen. Exacte eerste bron of datum: Niet met zekerheid vast te stellen; het gaat om een traditionele, mondeling overgeleverde spreuk met varianten. ✍️ Auteur: Geen individuele auteur; het is een anonieme volkswijsheid (collectieve overlevering). 🔬 Geldigheid en nuance: Richtlijn, geen harde regel: Soms klopt de samenhang (koude, droge patronen die later “breken” met sneeuwval). 🗣️ Gebruik en varianten: De spreuk komt in licht verschillende bewoordingen voor, maar de strekking blijft: droge, koude januari → kans op sneeuw in februari. In spreektaal wordt soms “januarimaand/februarimaand” gebruikt voor ritme/rijm.
4. De zeven eerste dagen van het jaar, hangt veel vanaf het ganse jaar.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 📚 :Kernidee: Er is een spiegeling tussen winter- en zomerweer binnen hetzelfde jaar. Interpretatie in de praktijk: Is januari nat → dan zou juli ook nat kunnen zijn. Is januari droog → dan zou juli eveneens droog kunnen uitpakken. Soms wordt het ook breder opgevat als “het algemene karakter” (koud/guur vs. koel/nat) dat terugkomt. 📜 Oorsprong:Volksmeteorologie/boerenwijsheid uit het Noordwest‑Europese taalgebied (met parallellen in het Duits: “Wie der Januar, so der Juli” en in het Engels: “As January is, so is July”). Verspreid via almanakken, boerenkalenders en spreekwoordenverzamelingen (16e–19e eeuw en later). Geen enkelvoudige ontstaansbron; het is een mondeling overgeleverde, regionaal variërende weerspreuk. ✍️ Auteur: Geen auteur: anonieme, traditionele zegswijze (folklore). Niet aan een specifieke dichter, schrijver of meteoroloog toe te schrijven. Handig als cultureel geheugensteuntje of folkloristische wijsheid. 🌍 Context: Past in de bredere traditie waarin mensen patronen zochten in seizoenen en cyclusdenken (symmetrie binnen het jaar).
5. In januari onweer in buien, komt er kou en sneeuw aan kruien.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 🧭:Kort: Als er in januari onweer is tijdens buien, dan volgt vaak (aanhoudende) kou en kans op (stuif) sneeuw. Uitleg per deel: “onweer in buien” = onweersbuien in januari (zeldzaam, maar mogelijk bij felle storingen) “komt er kou” = instroom van koudere lucht achter de buienlijn/front “en sneeuw aan kruien” = sneeuw die door wind gaat opstuiven en zich ophoopt (driftsneeuw) Taalnoot Betekenis 🧭 Kort: Als er in januari onweer is tijdens buien, dan volgt vaak (aanhoudende) kou en kans op (stuif) sneeuw. Uitleg per deel: “onweer in buien” = onweersbuien in januari (zeldzaam, maar mogelijk bij felle storingen) “komt er kou” = instroom van koudere lucht achter de buienlijn/front “en sneeuw aan kruien” = sneeuw die door wind gaat opstuiven en zich ophoopt (driftsneeuw) Taalnoot: “kruien” 🧑🏫: Algemeen Nederlands: “kruien” = met een kruiwagen rijden; óók: ijs dat opgestuwd/opeengeperst wordt. In regionale en spreekwoordelijke context (Vlaams/Brabants/Limburgs): “sneeuw aan kruien” duidt op stuiven/opeenhoping van sneeuw door wind, vergelijkbaar met het “kruien” van ijs. Oorsprong en herkomst 🌍:Type: Traditionele weerspreuk (volkswijsheid), mondeling overgeleverd. Regio: Lage Landen (Nederland/Vlaanderen), met een regionale kleur door het woord “kruien”.Datering: Lastig exact te bepalen; weerspreuken zijn sinds 17e–19e eeuw ruimschoots in omloop en later in verzamelingen opgenomen. Auteur:Anoniem (geen individuele auteur bekend). Meteorologische achtergrond ⛅: Winterse donder is in onze streken zeldzaam en gaat vaak samen met felle koufronten en stevige buienlijnen. Na zo’n front draait de wind vaak naar noord(west) tot noord(oost) en stroomt polaire/Arctische lucht binnen → daling van temperatuur. In combinatie met wind kan verse sneeuw snel verstuiven en zich ophopen (driftsneeuw), wat de spreuk vangt met “aan kruien”. Betrouwbaarheid 🔬: Klimatologisch: een kern van plausibiliteit (winteronweer wijst op krachtige atmosfeer-dynamiek en een koudere fase erna).
6. Spelen de muggen in januaar,dan raakt de boer in groot gevaar.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis🌡️:“Spelen de muggen” = muggen zwermen/dansen bij zacht, windstil weer. Zachte januari kan leiden tot: Vroeg uitlopen van gewassen → kwetsbaar voor latere nachtvorst. Hogere overwintering en vroegere activiteit van plagen en ziekteverwekkers. Instabiel weerpatroon later in de winter of het voorjaar. Het is een waarschuwing, geen exacte voorspelling: Een volksobservatie van weer en natuur, niet wetenschappelijk hard, maar biologisch plausibel. Oorsprong 📜:Afkomst: Nederlandse/Vlaamse weerspreuken (boerenwijsheid/volksmond). Overlevering: Mondeling doorgegeven; later opgenomen in verzamelingen van weerspreuken en (boeren)almanakken. Datering: Precieze eerste bron onbekend; de formulering is typisch voor 18e–19e-eeuwse boerenkalendertradities. Regionaal wijdverbreid; vergelijkbare sentimenten komen ook in andere Europese talen voor. Auteur 👤: Geen individuele auteur; anonieme, collectieve volkswijsheid.Spelling en vaste vorm ✍️: Gebruikelijke schrijfwijze: “januari” (niet “januaar”). Veelgebruikte vorm: “Spelen de muggen in januari, dan raakt de boer in groot gevaar.” Extra context voor nu 🌱: In zachte winters komen insecten soms tijdelijk in actie; als daarna een koude-inval of late vorst volgt, kan dat landbouwschade vergroten en plaagdruk verhogen. De spreuk vat die ervaring kernachtig samen.
Maandspreuk januari:
7. Hier is een onveranderlijke waarheid die geldig is voor het hele nieuwe jaar: hoe meer je in geluk gelooft, hoe minder succesvol je zult zijn!
Betekenis 🧠: De spreuk waarschuwt tegen een externe locus of control: wie succes aan “geluk” toeschrijft, ondermijnt inzet, planning en leren. Impliciet advies: investeer in voorbereiding, vaardigheden en consistentie; zo “maak” je je eigen kansen. Nuance: Toeval bestaat, maar succes is zelden duurzaam als je er op vertrouwt in plaats van te handelen. Auteur ✍️: Toegeschreven aan: Mehmet Murat ildan. De formulering “Here is an unalterable truth …” en het aforistische, nieuwjaarsgerichte karakter passen sterk bij zijn stijl en corpus van online aforismen. Oorsprong/herkomst 🔎: Taal: Oorspronkelijk Engels, vaak geciteerd als: “Here is an unalterable truth valid for the whole new year: The more you believe in luck, the less successful you will be.”Context: Zeer waarschijnlijk een nieuwjaarsaforisme dat via sociale media en quote‑sites (o.a. Goodreads) is gaan circuleren in de jaren 2010. Primaire bron: Niet eenduidig gedocumenteerd in een specifiek boek of essay; veel van ildans aforismen zijn eerst online verschenen en daarna op quotesites beland.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
