20 oktober

Een koude oktober, een zachte nieuwjaarsmaand.

2. Avondrood, mooi weer aan boot (boord).

Afbeelding: Peter van Geest AI. **Betekenis 🌇⛵:** *“Avondrood, mooi weer aan boord” betekent:* een rode avondlucht (rode zonsondergang) duidt meestal op stabiel, mooi weer dat volgt. Vaak hoort er een pendant bij: *“Morgenrood, water in de sloot”* (ochtendrood wijst vaker op naderende regen of onstuimig weer). **Oorsprong 📜:** *Volksweerkunde/zeemansfolklore:* eeuwenlang door boeren en zeevarenden gebruikt in de Lage Landen. Internationaal verwant aan het Engelse *“Red sky at night, shepherd’s delight; red sky in the morning, shepherd’s warning”.* De gedachte gaat al terug tot een *bijbelse observatie (Mattheüs 16:2–3) over rode avond- en ochtendluchten als weersignaal.* *Geen individuele auteur:* het is een traditionele weerspreuk die mondeling is overgeleverd en in latere spreekwoordenverzamelingen is vastgelegd. *Meteorologische uitleg (waarom werkt het?) 🌤️: Kleur:* Bij zonsondergang gaat zonlicht door een langere atmosfeerkolom; door Rayleighverstrooiing blijft vooral rood licht over. Rood = droge, schone lucht: een intens rode hemel duidt vaak op droge lucht met stof/aerosolen aan de westelijke hemel. *Circulatie in de Benelux:* Het weer komt meestal uit het westen. Avondrood ⇒ heldere, drogere lucht in het westen ⇒ grotere kans op stabiel weer dat *“binnenloopt”*. Morgenrood ⇒ wolken/vochtigheid in het westen worden door de opkomende zon aangelicht ⇒ een storing/front kan naderen. Geldigheid en beperkingen ⚠️: Werkt het best in gematigde breedten met overheersende westenwinden (zoals Nederland en België). *Minder betrouwbaar bij:* Afwijkende stromingspatronen (oostcirculatie, blokkades). Snelle frontpassages of lokaal onweer. Sterke luchtvervuiling, rook of vulkanische aerosolen die de kleur vertekenen. Het is een nuttige vuistregel, geen garantie. Kleine regionale / dialectverschillen komen vaak voor. **Auteur ✍️:** *Onbekend/geen enkele auteur.* Het betreft een anonieme, traditionele weerspreuk uit de mondelinge overlevering. *Taalnoot 📝:* Standaardvorm: *“avondrood”* (één woord) en *“aan boord”* (met d). *“Aan boot”* komt voor in spreektaal/dialect, maar in het Standaardnederlands is “aan boord” correct.

3. Jȗns read, moams wiet.

Afbeelding: Peter van Geest AI. **Betekenis 🌅🌧️:** *Letterlijk: “Jûns read, moarns wiet” (*Fries) = *“’s Avonds rood, ’s morgens nat.”* *Bedoeling:* Een rode avondlucht voorspelt regen in de ochtend. Het is een weer-spreekwoord (volkswijsheid) dat een snelle weersomslag naar nattigheid aangeeft. **Oorsprong en context 🌬️🌊:** *Herkomst:* *West-Friese/Friese volksmeteorologie,* ontstaan in kust- en agrarische gemeenschappen (Friesland, Noordzeegebied). *Traditie:* Mondeling doorgegeven; gebruikt door boeren en zeelieden als eenvoudige weersregel. *Meteorologische achtergrond:* Rode lucht wordt veroorzaakt door verstrooiing van zonlicht (Rayleighverstrooiing) en deeltjes in de atmosfeer. In gematigde breedten met westcirculatie geldt vaak: avondrood duidt op heldere, droge lucht in het westen (vaak goed weer erna), ochtendrood kan op een naderend front met vocht wijzen (kans op regen). Daarom is de betrouwbaarheid van “jûns read, moarns wiet” regionaal en wisselend; het is vooral een volksregel, geen hard natuurkundig wet. **Auteur ✍️:** *Geen bekende auteur.* Het is een anoniem, traditioneel gezegde uit de orale cultuur, later opgetekend in verzamelingen van Friese spreekwoorden. *Nederlandse parallellen:* Avondrood, water in de sloot (avondrood → regen/nat, regionale variant). Avondrood, mooi weer aan boord; ochtendrood, regen in de goot (meer in lijn met de meteorologische regel). Let op spelling: *jûns* = ’s avonds, *moarns* = ’s morgens, *read* = rood, **wiet** = nat. De vorm *“moams”* is vermoedelijk een spelfout/variant van moarns; “Jûns” wordt doorgaans met û geschreven.

Maandspreuken oktober:

4. Het moet oktober zijn, de bomen vallen uit en laten hun ware kleuren zien.

5. Het leven in oktober is mooi omdat het de maand is waarin ik mijn spirituele vrienden en heilige geesten ontmoet.

6. Schoonheid zit in je ogen, en schoonheid is overal in oktober, de vallende bladeren en de vrolijke geur.

7. Oktober is voor griezelige dingen, november voor gezellige dingen, en december draait helemaal om knuffelen met het kussen en doen alsof het je partner in de deken is.

8. In de herfst dondert een wolk zonder te regenen en in de regentijd geeft zij regen zonder te donderen: zo praat de alledaagse zonder te handelen, de voortreffelijk handelt zonder veel te spreken.

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren