Nederlandse en Vlaamse maand -weerspreuken in beeld
3 februari
Blasius (3 februari) is een koud manneke, Apollonia (9 februari) een koud vrouwke.
Foto: Mikhail Nilov. Betekenis 🧭: De spreuk zegt dat het rond 3 en 9 februari doorgaans flink koud is. “Koud manneke/vrouwke” zijn speelse, Vlaamse verkleinwoorden die de kilte van die dagen benadrukken. Het is een geheugensteuntje: verwacht in de eerste februaridagen geen lente, maar hartje winter. Oorsprong en context 📜: Afkomstig uit de volksweerkunde (weerspreuken) in de Lage Landen, vooral Vlaanderen, waar feestdagen van heiligen als kalenderankers dienden. Verwijst naar: Sint-Blasius (Blasius) op 3 februari ⛪ .Sint-Apollonia op 9 februari ⛪,. Dergelijke spreuken circuleerden eeuwenlang mondeling en doken later op in 19e–20e-eeuwse (boeren)almanakken en verzamelingen van volkswijsheden. Taalkleur: (“manneke”, “vrouwke”) wijst op een Vlaamse oorsprong/verspreiding. Auteur ✍️: Geen individuele auteur: dit is anonieme, collectieve volkswijsheid die via mondelinge traditie is doorgegeven. Klimaatrealiteit 🌡️: Climatologisch valt de koudste periode in de Benelux vaak tussen eind januari en half februari. De spreuk weerspiegelt dus een reële seizoensindruk, maar is geen betrouwbare dag-tot-dag voorspeller. Varianten en verwante tradities 🔁: In omloop bestaan korte varianten zoals “Sint-Blasius is een koud manneke”. De spreuk past in een bredere reeks kalender/weerspreuken rond Lichtmis (2 februari) en andere februaripatronen.
2. Als ’t op Sint Blasius (3 februari) regent of waait, zeven weken dat de wintermolen draait.
Foto: Zoltan Tasi. Betekenis 🧭:Kern: Als het op 3 februari (Sint-Blasius) regent of hard waait, dan houdt het winterweer nog ongeveer zeven weken aan. “Wintermolen draait”: poëtisch beeld voor doorzettend winterweer (wind, kou, natte dagen) dat blijft “malen”. Zeven weken vanaf 3 februari reikt grofweg tot eind maart, dus tot rond het einde van de winterperiode. Oorsprong en context 📜:Volkswijsheid uit de Lage Landen, ingebed in het oude kerkelijk jaar met heiligendagen als tijdankers. Sint-Blasius (3 februari) valt direct na Maria-Lichtmis (2 februari), een periode vol weerspreuken die het resterende winterverloop “voorspellen” (vgl. ook Groundhog Day in Noord-Amerika). De associatie met wind is taalkundig verleidelijk: “Blasius” klinkt als “blazen”, en windmolens waren een vanzelfsprekend beeld in het historische landschap — vandaar “wintermolen”. Dergelijke spreuken circuleerden mondeling in agrarische gemeenschappen en werden later opgetekend in almanakken en verzamelingen van spreekwoorden (19e–20e eeuw). Auteur 🖋️: Geen individuele auteur: het is een traditionele volks- of weerspreuk (anoniem). Ze duikt op in spreekwoorden- en weerspreukenverzamelingen; de vorm en details kunnen regionaal variëren. Variaties en verwante spreuken 🔁: In verschillende dialecten en regio’s bestaan varianten die regen, wind of sneeuw op/om 2–3 februari koppelen aan een langere of kortere winter. Verwant thematisch: Lichtmis-/Candlemas-spreuken die het resterende winterverloop aan het weer van begin februari ophangen. Betrouwbaarheid vandaag 🔎: Meteorologisch is dit geen harde regel. Weerspreuken vangen meerjarige indrukken en landbouwervaringen, geen statistisch robuuste patronen. Als cultuurhistorische kennis zijn ze waardevol; als voorspelling moet je ze met een korrel zout nemen, zeker in een veranderend klimaat.
3. Sint Blazius wind en wazius.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis 🌬️🌫️: De spreuk zegt dat het rond de feestdag van Sint-Blasius vaak “windy en wazig” is: onstuimige wind met grijs, nevelig of miezerig weer. Vrije parafrase: “Op Sint-Blasius is het winderig en grijzig/wazig.”Oorsprong en context 🕯️:Volksweerkunde: Dit is een traditionele weerspreuk uit de Lage Landen (vooral Vlaanderen en Zuid-Nederland), ontstaan in de mondelinge volkscultuur en boerenalmanakken. Kalenderanker: Sint-Blasius valt op 3 februari, direct na Maria-Lichtmis (2 februari). Begin februari is klimatologisch vaak winderig en somber in de Benelux door frequente westenwinden en passerende lagedrukgebieden. Doel: Makkelijk te onthouden rijm om seizoensverwachting te duiden, geen strikte voorspelling voor die éne dag. Taalnoot over “wazius” ✍️: “Wazius” is geen standaard-Nederlands; het is een rijmende, dialectale of speelse vorm bij “wazig/waas(ig)” om op “Blasius” te rijmen. Je ziet varianten als “wazig,”“wazies,” of “waasjes.” De heiligennaam wordt ook geschreven als “Blasius” (vaker) of “Blazius.” Over Sint-Blasius 🙏: Sint-Blasius (Blasius van Sebaste) was een bisschop en martelaar (4e eeuw), patroonheilige tegen keelkwalen. Feestdag: 3 februari. In volksgebruiken is dit moment ook verbonden met winter-naar-voorjaar-overgang in weerwijsheden. Auteur ✒️:Geen individuele auteur: het is een anonieme, collectieve volksuitdrukking die via mondelinge overlevering en almanakken is doorgegeven.Varianten en verwantschap 🔁: Je kunt de spreuk ook aantreffen als “Sint-Blasius: wind en wazig” of met kleine dialectvarianten. Past in het rijtje van begin-februari-weerspreuken rond Lichtmis en Sint-Blasius die guur, winderig en grijs weer typeren. Betrouwbaarheid 🔎: Zoals de meeste weerspreuken is het meer klimatologische folk-wijsheid dan een exacte voorspelling. Statistisch is januari–februari wel gemiddeld een winderige periode in de Lage Landen, wat de spreuk plausibel maakt.
4. Geeft Sint Blazius een zege, dit behoedt u voor keelpijn terdege.
Afbeelding: Peter van Geest AI. Betekenis: In gewoon Nederlands: “Als Sint-Blasius je zegent, ben je goed beschermd tegen keelpijn.” Strekking: een devotionele belofte/hoop dat de zegen van de heilige Blasius bescherming biedt tegen keelkwalen. Oorsprong 🕯️: Heilige Blasius (Blasius/Blasius van Sebaste) 4e-eeuwse bisschop en martelaar, patroonheilige tegen keelziekten. Legende: Hij redde een jongen die stikte in een visgraat; vandaar zijn bijzondere voorspreking bij keelklachten. Ritueel: De Blasiuszegen: Datum: 3 februari (de dag na Maria-Lichtmis/2 februari). Gebruik: De priester houdt twee gekruiste, vaak gewijde kaarsen bij de keel en spreekt een zegen uit. Klassieke formule (Latijn): “Per intercessionem Sancti Blasii, episcopi et martyris, liberet te Deus a malo gutturis et a quolibet alio malo.” (“Moge God, op voorspraak van de heilige Blasius, u bevrijden van keelkwaal en al het andere kwaad.”)Waarom deze spreuk? Het is een korte, rijmende volksregel die de betekenis van de Blasiuszegen samenvat: wie de zegen ontvangt, hoopt op bescherming tegen keelpijn. Auteur en datering ✍️: Auteur: onbekend/anoniem. Herkomst: volksdevotie; zulke rijmregels circuleerden in parochies, almanakken en mondelinge overlevering. Datering: Waarschijnlijk 19e–20e eeuw in de Lage Landen (Vlaanderen/Nederland), maar zonder vaste “oerbron”. Er zijn tal van varianten rond heiligen- en feestdagen. Taalnotities 🗣️:“Zege” = zegen. “Terdege” = grondig/echt/goed. “Sint Blazius” = Sint-Blasius (ook: Blasiusdag). Is dit een “weerspreuk”? 🌦️ Strikt genomen: nee. Een weerspreuk voorspelt weer of oogst aan de hand van een datum/heilige. Dit is eerder een devotionele spreuk. In volksalmanakken stonden beide soorten spreuken naast elkaar, waardoor de termen soms door elkaar worden gebruikt. Verwante gebruiken/varianten 🔔: Blasiuszegen op of rond 3 februari in rooms-katholieke parochies. Variaties op de tekst bestaan lokaal, maar de kern draait altijd om bescherming van keel en stem.
Maandspreuken februari:
5. De februarizon schikt je takken, kleurt de knoppen en laat de bladeren erin zwellen.
Foto: wenaturelovers. Betekenis 🌤️🌿: De zin personifieert een boom (“je takken”) en beschrijft hoe de zachte, vroege zon van februari: De takken doordrenkt met licht en warmte, kleur in de knoppen brengt, en de nog verborgen bladeren doet zwellen. Thema’s: Hoop en vernieuwing na de winter. De onzichtbare voorbereiding van de natuur op de lente. Subtiele, maar onstuitbare groei. Oorsprong en auteur 🏛️: Toeschrijving: Algemeen toegeschreven aan William Cullen Bryant. Context: Past bij Bryants natuurgedichten over late winter/vroege lente (stijl en thematiek kloppen). Opmerking: In citatenverzamelingen circuleert de regel vaak zonder duidelijke vermelding van het exacte gedicht of publicatiejaar. Het wordt vrijwel steeds bij Bryant geplaatst, maar de precieze bronvermelding ontbreekt vaak in populaire bronnen.
6. Februari is de grens tussen winter en lente.
Foto: Georg Satzinger. Betekenis ❄️↔️🌱:Kernboodschap: Februari wordt gezien als overgangsmaand: er zijn nog winterse trekken (kou, nachtvorst) terwijl de eerste lentetekenen (lengere dagen, bloembollen) verschijnen. 🌤️ “Grens” benadrukt het wisselvallige karakter: dooi en vorst, nat en koud lopen door elkaar. Oorsprong: Dit is geen traditionele Nederlandstalige weerspreuk uit de volksalmanakken, maar een moderne, Engelstalige aforisme dat in het Nederlands is vertaald. 📚 De zin circuleert breed online en in kalenders/citatenbundels; hij duikt niet op in klassieke verzamelingen van lage‑landse weerspreuken. Auteur : Meest gangbaar: toegeschreven aan Terri Guillemets (Amerikaanse aforist en samensteller van The Quote Garden). ✍️ Oorspronkelijke Engelse vorm:“February is the border between winter and spring.” Waarschijnlijk modern van oorsprong; de vroegste betrouwbare online vindplaats is The Quote Garden (archiefkopieën uit de jaren 2000). Exacte eerste jaar/druk is lastig te bevestigen zonder archiefonderzoek. Let op: Guillemets publiceert zowel eigen aforismen als gecureerde citaten; in dit geval wordt het doorgaans als haar eigen uitspraak beschouwd, maar formele eerste-publicatiegegevens ontbreken vaak in secundaire bronnen. Vertaling en varianten 🇳🇱: Gangbare vertaling: “Februari is de grens tussen winter en lente.” Ook goed: “Februari is de scheidslijn tussen winter en lente” of “Februari ligt op de overgang van winter naar lente.”Contextuele noot: Meteorologisch loopt de winter van 1 dec–28/29 feb; astronomisch duurt de winter tot circa 20/21 maart. Dat verklaart waarom februari zowel winters als lentachtig kan aanvoelen. 🗓️: Citeertip: Als je het aanhaalt, gebruik bijvoorbeeld: “February is the border between winter and spring.” — Terri Guillemets, The Quote Garden (jaren 2000; exacte datering onbekend).
7. In het donker van februari zagen we de sterren schitteren tot het aanbreken van de dag.
Foto: Dorothe. Betekenis✨: Februari staat voor de donkerste, koudste fase van de winter. “Sterren schitteren tot het aanbreken van de dag” suggereert uithoudingsvermogen/hoop: zelfs in het donker is er licht, en de ochtend komt onvermijdelijk. Het kan ook intimiteit of verbondenheid uitdrukken: samen de nacht doorbrengen tot de eerste gloed van de dag. Oorsprong en auteur 🔎: Geen solide vindplaats in bekende citaatverzamelingen, Nederlandstalige poëziebundels of veel geciteerde songteksten. Alhoewel Laura Veirs vaak als auteur wordt genoemd is dat niet het geval. Zij schrijft vaak over natuur, hemellichamen en nachten, maar er is geen gedocumenteerde Engelstalige regel van haar die rechtstreeks overeenkomt met deze Nederlandse zin. De formulering klinkt bovendien als een Nederlandse vertaling (niet als een originele Engelstalige lyric). Conclusie: Vooralsnog niet aan Laura Veirs toe te schrijven; herkomst onbekend/ongeverifieerd.
Door Pieter
Mensenmens, zoon, echtgenoot, vader, opa.
Spiritueel, echter niet religieus.
Ik hou van golf, wandelen, lezen en de natuur in veel opzichten.
Onderzoeker, nieuwsgierig, geen fan van de mainstream media (MSM).
