10 februari

Als kortmaandeke teveel op maarte trekt, de boer een scheve muil trekt.

Foto: Gerd Altmann. **Betekenis 📖🌦️👨‍🌾 :** *“Kortmaandeke”* = februari (de korte maand). *“Op maarte trekken”* = lijken op maart (qua weer: wisselvallig, winderig, zacht). *“Een scheve muil trekken”* = ontevreden zijn, zuur kijken. Kort samengevat: Als februari zich al gedraagt als maart (te zacht/te wisselvallig), dan is dat slecht nieuws voor de boer. Het kan namelijk leiden tot vroege groei gevolgd door late vorst of natte, onstuimige maartse dagen — met schade aan gewassen als gevolg. **Oorsprong en taal 🗺️🗣️:** *Herkomst:* *Vlaamse volkswijsheid/landelijke traditie*; vooral herkenbaar in Vlaamse en Brabants-Limburgse dialecten. *Taalkenmerken: “kortmaandeke”* = typisch Vlaams diminutief voor februari, *“maarte”* = dialectvorm voor maart, *“scheve muil trekken”* = dialectisch voor misnoegd kijken. *Datering:* Volksmond/overgeleverd via orale traditie *(19e–20e eeuw en ouder)*, zonder vast te pinnen op een exact ontstaan. **Auteur ✍️:** *Geen individuele auteur:* dit is een *anonieme weerspreuk uit de volksmond*, zoals de meeste weerspreuken. *Achtergrond (waarom dit zo gezegd wordt) 🌱❄️:* Te zachte of *“maartse”* februari wekt planten en bomen te vroeg. Komt er daarna typische maartse kou of vorst, dan ontstaan vorstschade, uitspoeling of groeistilstand. *Gevolg:* de boer is ontevreden (economisch risico op lagere opbrengst). *Varianten en verwante spreuken 🔁: Varianten in wording komen voor, bv.:*
*“Als de korte maand op maart gelijkt, trekt de boer een scheve muil.”* In dezelfde geest: *“Maart roert zijn staart”* (wijst op de grilligheid van het late winter-/vroege lenteseizoen).
*Vertaling 🌍:* Standaardnederlands: *“Als februari te veel op maart lijkt, trekt de boer een scheve mond.”* Engels (vrije vertaling): *“If short little February behaves too much like March, the farmer will frown.”* *Voorbeeldgebruik 🗣️: “’t Is veel te zacht voor februari. Als kortmaandeke te veel op maarte trekt, trekt den boer een scheve muil.”*

2. Groeit in februari het gras, met Pasen een dikke jas.

Foto: Matthias Cooper. **Betekenis 🧠:** Als februari ongewoon zacht is (zó zacht dat *“het gras groeit”*), volgt er rond Pasen vaak nog een koudeperiode. *Kernidee:* vroege zachtheid *“betaal je”* later met kou. Het is een waarschuwende, ritmische geheugensteun voor boeren en buitenmensen. **Oorsprong 📜:** *Volkswijsheid* uit het Nederlandse / Vlaamse taalgebied (lage landen), voortgekomen uit agrarische ervaring en mondelinge overlevering. Komt voor in oude almanakken en verzamelingen weerspreuken; exacte eerste datering is onbekend, maar de formulering en thematiek zijn klassiek (19e eeuw of ouder). De rijm *“gras/jas”* maakt het makkelijk te onthouden en door te geven. **Auteur ✍️:** *Geen individuele auteur*; anoniem/collectieve *volkskennis (weerspreuk). Varianten 🔀: “Groeit er in februari gras, met Pasen nog een dikke jas.” “Groeit in februari het gras, met Pasen nog een winterjas.”* Regionale en kleine tekstverschillen komen voor; de strekking blijft gelijk.

3. Op februari tien (10 februari), houdt de winter het voor gezien.

Foto: Boris Pavlikovsky. **Betekenis ✅:** De spreuk zegt dat na 10 februari de strengste winterkou meestal voorbij is. Het is een optimistische volkswijsheid: vanaf dan neemt de kans op écht winterweer af, al kan het nog wel koud worden. **Oorsprong 🕯️:** Waarschijnlijk afkomstig uit de volkskalender en boerenalmanakken in de Lage Landen. 10 februari is de *naamdag van Sint-Scholastica.* Veel weerspreuken zijn gekoppeld aan heiligendagen, die vroeger als *“ankerdagen”* voor het landbouw- en weerjaar fungeerden. De rijmende vorm *(“…het voor gezien”)* wijst op een relatief moderne, vlot bekkende variant van oudere heiligen-dagspreuken. **Auteur ✍️:** *Geen individuele auteur:* dit is anonieme *volkswijsheid* die mondeling werd overgeleverd en in almanakken / spreukenverzamelingen belandde. *Taalnoot 🗣️: “Het voor gezien houden”* betekent *“ermee ophouden”* of *“het verder laten zitten.”* In de spreuk: de winter *“geeft het op.”* *Meteorologische duiding 🌦️:* Rond begin/half februari: De dagen worden merkbaar langer en de zonnestand klimt; de klimatologische “bodem” van de winter (gemiddeld koudste periode) ligt vaak eind januari/begin februari. Statistisch neemt de kans op langdurige, nieuwe strenge vorst na 10 februari af, maar uitschieters blijven mogelijk. Bekende tegenvoorbeelden in de Lage Landen: 1956 en 1947: zeer koud tot (ver) na 10 februari. 1985 en 1986: strenge vorst en schaatskou (zelfs Elfstedentochten) in de tweede helft van februari. 2018: *“Beast from the East”* eind februari. *Conclusie:* bruikbare vuistregel, maar geen betrouwbare voorspelling. *Varianten en verwante spreuken 📜: “Op tien februari is de winter voorbij.” “Met Sint-Scholastica legt de winter zijn pij af.”* (verwijzing naar de kloosterpij; thematisch bij Scholastica / Benedictus). Regionale/rijmende varianten kunnen voorkomen in lokale almanakken en dialectverzamelingen.

Maandspreuken februari:

4. Als de februarizon koud schijnt, komt er een dag waarop in de lucht de vleugels van de winter zich langzaam ontvouwen en de gouden zomer daar laten zien.

Foto: s-usans-blog. **Betekenis 🧠:** *Beeldspraak: “Februarizon koud”* = het late-winterse, schrale licht. *“Vleugels van de winter ontvouwen”* = personificatie van de winter die zich nog breed maakt. *“Gouden zomer laten zien”* = vooraankondiging/teken van warmte, leven en overvloed. *Thema’s:* Hoop te midden van kou en schraalte. Cycli van seizoenen; in winter schuilt al het zaad van de zomer. *Geduld:* de overgang voltrekt zich *“langzaam”.* **Oorsprong en auteur 🔎:** *Geen vindplaats in: Gezaghebbende databases met klassieke citaten of poëziebundels. Gangbare, volledige uitgaven van Philip Henry Savage (Amerikaanse dichter, 1868–1899). Taalspoor:* De formulering is natuurlijk Nederlands (*“februarizon”, “vleugels van de winter”*), wat wijst op een oorspronkelijke Nederlandstalige coinage of een vrije vertaling. *Internetspoor:* De zin circuleert *zonder consistente bronvermelding;* kenmerken van een zogeheten *“orphan quote”* of *“misattributed quote”.* *Conclusie: er is geen hard bewijs dat dit van Philip Henry Savage is*; toeschrijving aan hem lijkt onjuist of onbevestigd. *Over Philip Henry Savage (context) 📖:* Amerikaanse dichter (Boston School), actief eind 19e eeuw. Schreef compacte, contemplatieve natuurlyriek. Hoewel zijn beeldtaal seizoens- en natuurmotieven kent, is er geen tekstueel bewijs dat hij deze specifieke zin (of een duidelijke Engelse bronversie ervan) heeft geschreven. *Mogelijke verwarring/verwantschap 🌬️:* Het motief *“wings of winter”* en de tegenstelling winter/zomer komen vaker voor in 19e-eeuwse Engelstalige poëzie (bijv. bij *Swinburne* of in maandgedichten zoals *Helen Hunt Jacksons “A Calendar of Sonnets”*), maar er is geen exacte match. De zin kan een moderne, vrij geformuleerde synthese zijn van zulke beelden.

5. Op de wind in februari drijven de sneeuwvlokken nog steeds, half geneigd om in regen te veranderen, bijtend, druipend, kil.

**Betekenis 🌬️❄️🌧️:** Sfeerbeeld van februari als overgangsmaand: sneeuwvlokken die op het punt staan over te gaan in regen. Contrasten van *“bijtend”* (nipping) en *“druipend”* (dripping) vatten zowel de scherpe kou als het dooiend, natte gevoel. Emotioneel suggereert het iets tussen twee seizoenen in: onbestemd, kil, en wisselvallig. **Auteur 👩‍💼:** *Christina Georgina Rossetti* (1830–1894), Engelse dichteres. **Oorsprong/publicatie 🕰️:** *Gedicht: A Year’s Windfalls* (stanza over februari). *Bundel: Sing-Song: A Nursery Rhyme Book.* Eerste uitgave: 1872 (publiek domein). *Engelse brontekst* (relevante regels) 🇬🇧: *“On the wind in February Snowflakes float still, Half inclined to turn to rain, Nipping, dripping, chill.”*

6. Een kleine vogel twittert op een bladerloze nevel, op het sneeuwafval breekt een gouden glans. Welk teken kan ik mijn vriend vandaag geven? Maar februari bloeit, puur en koud? Zwakke geschenken uit de half onwillige hand van de natuur. Ik zie de tekenen van de lente in het land. Deze kille sneeuwklokjes, vers van winterse prieeltjes, zijn de voorlopers van een wereld van bloemen.

**Betekenis en symboliek 🌱:** **“Leafless spray”:** een kale wintertwijg — nog geen bladeren, maar al wel leven (vogeltje) en licht. *“February blow, so pure and cold”: “blow”* betekent *“bloei”*; verwijst naar sneeuwklokjes, in het Engels ook *“Fair Maids of February”. “Nature’s half-reluctant hand”:* de natuur is nog schraal en aarzelend in februari, maar geeft al kleine tekenen. *“Forerunners of a world of flowers”:* sneeuwklokjes zijn voorlopers/herauten van een komende overvloed — thema’s van hoop, belofte en nieuw begin. *Opmerking over de Nederlandse vertaling 🇳🇱:* *“bladeloze nevel”* klinkt als mist; in het origineel is *“leafless spray”* = *“bladloze twijg/tak”. “sneeuwafval”* is ongebruikelijk; *“sneeuwvlakte”* of *“sneeuwwoestenij”* past beter bij *“snow-waste”.* **Auteur ✍️:** Waarschijnlijk: *Sarah Doudney* (1841–1926), Engelse dichteres en hymnenschrijfster. Toelichting: Deze regels circuleren in 19e-eeuwse (Victoriaanse) bloemlezingen, *“birthday books”* en kindertijdschriften, vaak zonder naamsvermelding. In moderne en historische verzamelingen wordt dit gedicht doorgaans *aan Sarah Doudney toegeschreven.* Er is geen breed geaccepteerde alternatieve auteur. **Oorsprong en titel 📚:** *Taal van oorsprong: Engels.* *Gebruikelijke titel/rubricering:* vaak *“February”* (soms ook onder het thema *“Snowdrops”* / Sneeuwklokjes of *“Signs of Spring”*). *Context:* korte, toegankelijke verzen voor maandkalenders of jeugdbloemlezingen in het laat‑Victoriaanse tijdperk. De tekst is publiek domein. Waarschijnlijke Engelstalige brontekst (publiek domein) 🌼:
A little bird is singing on a leafless spray,
On the snow-waste breaks a golden ray.
What token can I to my friend to-day bestow,
But February blow, so pure and cold?
Weak are the gifts from Nature’s half-reluctant hand;
I see the signs of Spring about the land:
These chilly snowdrops, fresh from Winter’s bowers,
Are the forerunners of a world of flowers.

7. Waarom voelt februari als één grote dinsdag?

Door Pieter

Geef een reactie Reactie annuleren