1 februari

Februari

De tweede maand van het jaar in de Gregoriaanse kalender en heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de vroege Romeinse tijd.

Oorsprong

Februari werd oorspronkelijk toegevoegd aan de Romeinse kalender door koning Numa Pompilius rond 713-673 v.Chr. De vroegste Romeinse kalender had slechts 10 maanden en begon in maart. Januari en februari werden later toegevoegd om de kalender beter af te stemmen op het zonnejaar. Februari werd de laatste maand van het Romeinse jaar geplaatst.

Naam

De naam “februari” komt van het Latijnse “Februarius”, wat afgeleid is van “februum” – een zuiveringsritueel. Deze maand was gewijd aan zuivering en boetedoening. De Romeinen hielden in deze periode de Lupercalia-festivallen, rituelen gericht op zuivering en vruchtbaarheid. Het Latijnse werkwoord “februare” betekent “zuiveren” of “reinigen”.

Nederlandse namen

In het Nederlands heeft februari verschillende traditionele namen gehad:

Sprokkelmaand – Dit is een van de oude Nederlandse namen voor februari. De naam verwijst naar het sprokkelen (verzamelen) van brandhout. In de koude wintermaanden was het essentieel om droog hout te verzamelen voor de kachel en haard. Februari was vaak een periode waarin mensen actief op zoek gingen naar takken, twijgen en ander geschikt brandhout.

Andere traditionele Nederlandse namen voor februari waren:

Horning – verwijzend naar de vorst en het “harde” weer
Reinigermaand – een directe vertaling van de Latijnse betekenis
Vastelmaand – verwijzend naar de vastenperiode die vaak in februari begint

Bijzonderheden

Februari is uniek omdat het de enige maand is met een variabel aantal dagen. In gewone jaren heeft het 28 dagen, in schrikkeljaren 29 dagen. Deze eigenaardigheid ontstond doordat de Romeinen februari als laatste maand beschouwden en er dagen van afnamen wanneer ze de kalender wilden aanpassen.

De maand staat bekend om zijn grillige weer – de Nederlandse spreuk “februari roert zijn staart” verwijst naar de wisselvallige weersomstandigheden die karakteristiek zijn voor deze overgangsperiode tussen winter en lente.

Februari is nooit zo fel, of hij heeft zijn drie zomerse dagen wel.

Foto: Pixabay 268533. **Betekenis 🧭:** **“Fel”** = streng/koud/guur. *“Zomerse dagen”* = in de volksmond: zachte, zonnige dagen voor de tijd van het jaar (niet de officiële KNMI-betekenis *“zomerse dag”* ≥ 25 °C). De *“drie”* is symbolisch: het duidt op “*enkele”* dagen, niet letterlijk altijd precies drie. **Oorsprong 📜:** *Volkswijsheid/boerenwijsheid* uit de Lage Landen (Nederland & Vlaanderen). Onderdeel van traditionele weerspreuken die het wisselvallige karakter van het late winterweer beschrijven. Aangetroffen in 19e–20e-eeuwse verzamelingen van spreekwoorden en weerspreuken (o.a. in Nederlandstalige spreekwoorden- en dialectbundels). Een exacte eerste bron is niet eenduidig vast te stellen. **Auteur ✍️:** Geen individuele auteur: anonieme, mondeling overgeleverde weerspreuk uit de volksmond. *Varianten 🔁:* *“Februari is nooit zo fel, of hij geeft drie schone dagen.”* *“Hoe fel februari ook is, hij geeft drie zomerdagen.”* Regionale/dialectvormen bestaan ook (Vlaams/Nederlands). *Meteorologische achtergrond 🌡️:* Februari in de Lage Landen kent vaak korte adempauzes met hogedruk en aanvoer van zachte maritieme lucht. Dat kan leiden tot 1–3 zonnige, relatief zachte dagen tussen koude periodes door. De spreuk is beschrijvend, niet voorspellend. Betrouwbaarheid en hedendaagse *context 📈:* Geen harde weerregel; het is probabilistisch, geen garantie.

2. Al is de Sprokkel nog zo fel, zij heeft toch haar 3 zomerse dagen wel.

**Betekenis 🌤️:** Hoe streng of guur februari (*“Sprokkel”*) ook is, doorgaans kent de maand toch een paar opvallend zachte, voorjaarsachtige dagen. Let op: “zomerse” is hier niet de moderne meteorologische term (≥ 25°C), maar volkstaal voor *“mild/voorjaarsachtig”.* Woordverklaring: *“Sprokkel(maand)”* 🪵:
Sprokkel(maand) = oude (vooral Vlaamse/Brabantse) naam voor februari. Afkomstig van *“sprokkelen”* (takken/brandhout verzamelen), omdat dit werk in de late winter veel gebeurde. **Oorsprong en context 📜:** *Herkomst:* *Volkse weerspreuk uit de Lage Landen* (Nederland en Vlaanderen), geworteld in agrarische tradities. *Idee erachter:* Februari is wisselvallig; tussen kou-invallen zitten vaak enkele zachte dagen door zuidelijke stromingen of hogedruk—gevoelsmatig *“voorjaarsdagen”.* Dateringen: als mondelinge traditie ouder, en sinds de 19e–20e eeuw geregeld opgetekend in spreekwoordenverzamelingen en almanakken.
**Auteur ✍️:** *Geen individuele auteur*; dit is een anonieme, traditionele weerspreuk (orale overlevering). *Varianten en formuleringen 🔁:*
*“Sprokkelmaand heeft drie zomerdagen.” “Al is sprokkel nog zo fel, hij heeft toch zijn drie zomerdagen wel.”* Verschillen zitten in geslacht (hij/zij), spelling en het wel/niet noemen van *“drie”.* *Meteorologische duiding kort 🌡️:* *Climatologisch plausibel* dat februari in de Benelux enkele dagen kent met ongewoon hoge maxima (bijv. >10–15°C), al zijn echte *“zomerse dagen”* in strikte zin onwaarschijnlijk. De spreuk beschrijft dus een gevoelsmatige realiteit, geen harde regel. *Waar je ’m tegenkomt (algemeen) 📚:* Verklarende spreekwoordenboeken (o.a. Stoett) en traditionele almanakken/kalenders in NL/BE. Regionale verzamelingen van weerspreuken in Vlaanderen en Zuid-Nederland.

3. ’t Kort maandeke is dik het stortmaandeke.

**Betekenis 🌧️:** De *“korte maand”* is februari; die is “dik” (dialect voor *“vaak”*) de “*stort-maand”* (met stortbuien/veel neerslag). Vrij vertaald: Februari is kort, maar vaak erg nat met stortbuien, smeltende sneeuw en felle regen. **Oorsprong en streek 🗺️:** *Vlaamse/dialectale weerspreuk,* vooral herkenbaar in West- en Oost-Vlaanderen. *Taalkenmerken:* ’t = het
maandeke = verkleinwoord (typisch Vlaams), dik = vaak/regelmatig
stortmaandeke = maand met stortregen. Ontstaan als mondelinge boerenwijsheid (19e–20e eeuw en ouder), gebaseerd op lokale observaties van nat, onstuimig laatwinterweer in de Lage Landen. **Auteur ✍️:** *Geen specifieke auteur;* het is een anonieme, traditioneel overgeleverde weerspreuk (folkore). *Extra notities 🗣️:* In het Standaardnederlands zou je de strekking kunnen parafraseren als: *“Februari is kort maar vaak kletsnat.”* *“Stortmaand”* is hier een volksbenaming voor februari vanwege de frequente (stort)buien.

Maandspreuken februari:

4. Februari leert ons de les van hoop dat er aan het einde van elke ijskoude nacht een zonnige dag is.

**Betekenis 🧭:** *Letterlijk:* februari brengt vaak heldere, zonnige dagen na ijskoude nachten (hogedrukweer), dus *“zon na vorst”.* *Figuurlijk:* *na moeilijke tijden komt verbetering;* een optimistische vooruitblik op de naderende lente en langere dagen. **Oorsprong 📜:** De formulering (*“Februari leert ons de les van hoop…”*) is typisch modern en retorisch, niet de bondige stijl van traditionele weerspreuken. Het komt niet voor tussen de bekende (vaak rijmende) Nederlandse weerspreuken. Waarschijnlijk een recente, vrij vertaalde of vrij geformuleerde internet-quote, geïnspireerd op seizoensfolklore. **Auteur ✍️:** Er is *geen vaste, betrouwbare auteur* bekend. Als je het moet citeren, gebruik: *“anoniem”* of *“onbekende auteur”.* *Meteorologische achtergrond 🌡️:* In de Lage Landen *kan februari geregeld koude, heldere nachten hebben door hogedruk (stralingskou), gevolgd door zonnige, maar frisse dagen — precies het beeld dat de uitspraak oproept.* Het is geen vaste “weersregel”, meer een sfeervolle generalisatie (met uitzonderingen per jaar).

5. In februari is er alles om op te hopen en niets om spijt van te hebben.

**Betekenis 🌱:** *Keerpunt in het jaar:* De dagen worden merkbaar langer en de eerste tekenen van het voorjaar dienen zich aan. Dat voedt hoop en vooruitzicht. Geen spijt, wel vooruitkijken: wat de winter heeft gebracht (kou, stilstand) ligt achter ons; februari nodigt uit om plannen te maken voor de lente en nieuwe cyclus. *Boerenwijsheid:* Februari kan nog koud en wisselvallig zijn, maar die kou is vaak nuttig (o.a. voor plaagdruk en bodemhygiëne). Daarom *“alles om op te hopen”.* **Oorsprong 📜:** *Afkomstig uit het Frans als dicton météorologique: “En février, il y a tout à espérer et rien à regretter.”* Het geldt als een volksgezegde/proverbium dat in almanakken en kalenderwijsheden opdook (19e–20e eeuw) en vervolgens in het Nederlands/Vlaams is overgenomen. Contextueel verbonden met Lichtmis (2 februari), traditioneel gezien als moment waarop “het licht terugkeert” en men de komst van de lente verwacht. *Auteur ✍️:* Waarschijnlijke auteur: *Patience Strong* (pseudoniem van Winifred Emma May, 1907–1990) ✍️ *Oorspronkelijk in het Engels: “In February there is everything to hope for and nothing to regret.”* De Nederlandse versie is een vertaling die later als “weerspreuk” is gaan circuleren., *Extra context en varianten 🌾:* Gebruik: veel geciteerd in boerenalmanakken, maandkalenders en verzamelingen van weerspreuken. *Strekking:* Optimisme aan het einde van de winter; februari is kort, het ergste is voorbij, en de natuur maakt zich klaar voor groei.

6. Als januari de maand van verandering is, is februari de maand van blijvende verandering. Januari is voor dromers. Februari is voor doeners.

**Betekenis 🧭:** Januari staat symbool voor goede voornemens en plannen (dromen). Februari benadrukt volhouden, routines opbouwen en consistentie (doen). *Kernboodschap:* Tijdelijke motivatie omzetten in duurzame gewoonten. **Oorsprong 🔎:** De uitspraak circuleert vooral als nieuwjaars-/motivatiequote op social media en blogs sinds de jaren 2010. Er is geen goed gedocumenteerde *“eerste publicatie”* (bijv. boek, tijdschrift, lezing) terug te voeren. De Nederlandse versie is vrijwel zeker een vertaling/parafrase van de Engelse vorm. **Auteur 👤:** De quote wordt online vaak toegeschreven aan *Marc Parent.* *Echter: er is geen verifieerbare primaire bron (boek, artikel, column of interview) waarin Marc Parent dit daadwerkelijk zegt of schrijft.* Daarom: Auteurschap is onzeker. Het is waarschijnlijk een internet-quote die aan Marc Parent is toegeschreven zonder bronvermelding.

7. Vandaag is het 1 februari, besneeuwd, schitterend, maar druipend van het geluid van de lente waar de zon warm ligt, en roept met het hart van de lente, ginds waar de kraaien zich verzamelen. Er zit lente in het gepraat van de mezen buiten mijn raam en in het vrolijke gebrul van een rode eekhoorn in de bitternoot.